Coğrafyanın İlkeleri


Kategoriler: Coğrafya

Her bilimde olduğu gibi coğrafya bilimi de çalışmalarını belirli metot ve ilkelere göre yapar. Coğrafya biliminin üç ana ilkesi vardır.

Nedensellik İlkesi



Coğrafya, bir doğa olayını incelerken olayın önce oluş nedenini ortaya koyar. Örneğin, rüzgar hangi koşullarda oluşur ve hızını neler etkiler? gibi. Nedensellik ilkesinde, öncelikle şu soruların cevaplarının bulunması gerekir:

  • Neden böyle olmuştur?
  • Ne zaman böyle olmuştur?
  • Bu olayın sonucunda neler ortaya çıkmıştır?
  • Sorunlar karşısında çözüm önerileri neler olabilir?

Bağlantı [Karşılıklı İlgi] İlkesi

Coğrafi olayların birbirleri ile karşılıklı ilişkilerini araştırır. Örneğin, yağışın oluşumuyla nemlilik ve yer şekilleri arasında nasıl bir ilişki vardır? Fay hatlarının dağılışıyla depremlerin oluşumu arasında nasıl bir ilişki vardır? Sıcaklık ortalamalarıyla Güneş ışınlarının düşme açısı ve yükselti arasında nasıl bir ilişki vardır? gibi.

Dağılış İlkesi



Coğrafi olayların yeryüzündeki dağılışını inceler. Volkanların, nüfusun, sanayi faaliyetlerinin yeryüzüne dağılışı gibi. Bu ilke, coğrafyaya özgüdür ve diğer bilimler tarafından kullanılamaz.

Örnek
Aşağıda, Türkiye'deki buğday tarımı ile ilgili bazı bilgiler numaralandırılarak verilmiştir.
l. Besin değerinin diğer tahıllara göre yüksek olması ve kolayca işlenebilmesi nedeniyle tarımı en fazla olan tahıldır.
II. Filizlenme ve büyüme dönemi olan ilkbaharda yağış, olgunlaşma dönemi olan yazın ise kuraklık ister.
III. Başta Orta Anadolu olmak üzere, iç bölgelerde tarımı yaygın olarak yapılmaktadır.
IV. Yıllık üretim miktarı 20 - 22 milyon ton civarındadır.
V. Ülkemizde buğday hasadı bölgelere göre farklı zamanlarda yapılır.
Verilen bilgilerden hangisinde, coğrafyanın dağılış ilkesi kullanılmıştır?
Çözüm: coğrafyada dağılış ilkesi, olayların yeryüzündeki dağılışını inceler. Soruda verilen konu Türkiye'deki buğday tarımıdır. Bu tarımın Türkiye'deki dağılışıyla ilgili bilgi III numaralı bilgidir. Yani bu bilgide coğrafyanın dağılış ilkesi kullanılmıştır.

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
20 Haziran 2020 Cumartesi