Temel Büyüklükler ve Türetilmiş Büyüklükler

Temel Büyüklükler ve Türetilmiş Büyüklükler

1. Temel Büyüklükler: Tek başına bir anlam ifade eden büyüklüklerdir.
2. Türetilmiş Büyüklükler: Başka büyüklükler yardımıyla ifade edilebilen büyüklüklerdir



Temel Büyüklükler

Ölçülmesi için kendinden başka bir büyüklüğün ölçülmesine gerek olmayan büyüklüğe temel büyüklükler denir. SI birim sisteminde yedi adet temel nicelik kullanılır. Bunların dışında kalan nicelikler türetilmiş niceliklerdir. Temel nicelikler, birimleri, simge ve birim kısaltmaları aşağıdaki tabloda verilmiştir

Birim Sistemi: Ölçmenin anlam ifade edebilmesi için ölçüm sonuçları bir birimle verilir. Ölçülecek büyüklüğü karşılaştırmak için o büyüklük cinsinden seçilen kişiler yer ve zamana göre değişmeyen büyüklüğe birim denir.



Birimler,
Ölçülecek büyüklüğün cinsinden olmalıdır.
Standart olmalıdır.
Kişiye, zamana ve yere göre değişmemelidir.

Uluslararası Bilim Kurulu uzunluk, kütle ve diğer temel büyüklükleri standart hale getiren kararlar almıştır. Bu kararlara göre oluşturulan birim sistemine Uluslararası Sistem adı verilir. SI şeklinde yazılır.

SI birim sisteminde uzunluğun standardı metre, zamanın standardı saniye ve kütlenin standardı kilogramdır. SI birim sistemi aynı zamanda metrik sistem veya MKS sistemi (metre – kilogram – saniye) olarak da ifade edilir. Temel nicelikler, birimi olan tek bir sayı ile tanımlanabilir. Örneğin bir cismin kütlesinin 4 kg olduğu söylendiğinde miktarı hakkında, sıcaklığının 300 Kelvin olduğu söylendiğinde de sıcaklığı hakkında, akım şiddetinin 2 A olduğu söylendiğinde geçen akım hakkında yeterli bilgi verilmiş olur.

Türetilmiş Büyüklükler



Ölçülmesi için başka büyüklüklerin ölçülmesine gerek duyulan büyüklüklere türetilmiş büyüklük denir. Yedi tane temel büyüklüğün dışındaki büyüklükler türetilmiş büyüklüklerdir. Türetilmiş büyüklüklerin birimleri de türetilerek elde edilmektedir. Örneğin,

Sürat = Yol / Zaman dır. Bu bağıntıya göre, sürat uzunluk ve zaman niceliklerinden türetildiği için, süratin birimi de uzunluk biriminin zaman birimine bölünmesi ile elde edilir. Sürat, hız, kuvvet, hacim gibi nicelikler türetilmiş büyüklüklerdir.

Fiziksel büyüklüklerin tanımlanmasında nitel ve nicel gözlemlerin de içinde olduğu birçok ölçümler yapılır. Bu nedenle fizik olaylarının açıklanmasında ölçmenin çok önemli bir yeri vardır. Örneğin 60 sayısı size neyi anlatmaktadır? Düşünün. Şimdi bir de 60 sayısının sonuna bazı birimleri ekleyelim ve bize neyi ifade ettiğini bir kez daha düşünelim. Bazı fiziksel büyüklükler tek başına bir anlam ifade edebilir.Ancak bazıları ise diğer fiziksel büyüklüklere dayalı olarak ifade edilebilirler. İşte bu bakış açısına göre fizikte büyüklükler temel büyüklükler ve türetilmiş büyüklükler şeklinde ikiye ayrılır. Nicel gözlemin sonucu, matematiksel açıdan bir niceliğe sahip ise bu büyüklükler temel büyüklük adını alır. Uzunluk, kütle, zaman, sıcaklık, akım şiddeti, ışık şiddeti ve madde miktarı olmak üzere yedi temel büyüklük vardır. Nicel gözlemin sonucu, birden fazla temel büyüklük kullanılarak ifade ediliyorsa büyüklük türetilmiş büyüklük adını alır. Türetilmiş büyüklükler birden fazla temel büyüklüğün ya da birimin kullanıldığı büyüklüklerdir. Alan, hacim, kuvvet ve ivme gibi büyüklükler türetilmiş büyüklüklere örnek olarak verilebilir.
Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
30 Haziran 2018 Cumartesi