Tarih: Geçmişte yaşamış insan topluluklarının yaşamlarını belgelere dayanarak neden-sonuç ilişkisi içerisinde inceleyen bilim dalıdır.

TARİHİN BAŞLANGICI VE DEVİRLERİ

İnsanlık tarihi M.Ö. 3200 yılında yazının bulunması esas alınarak iki bölüme ayrılır.

Tarihin çağlara ayrılması, tarihin incelenmesini ve öğrenilmesini kolaylaştırmıştır.

Uzun zaman önce insanlar Fırat ve Dicle nehirleri arasına yani Mezopotamya’ya gelip yerleşmişler. Tarım yapmaya başlamışlar ve hayvanları evcilleştirmişlerdir. Önce köyler inşa etmiş, köyler büyümüş kralların yönettiği kentlere dönüşmüş. Kentler de zamanla devletler halini almış. Tapınaklar, saraylar yapmışlar. Yazıyı kullanmaya başlamışlar. Böylece eğitim, bilim ve sanat gelişmiş, büyük bir medeniyet haline gelmişler. Mezopotamya medeniyetleri; Anadolu’yu, Mısır’ı, Hindistan’ı etkilemiş. Başlıca Mezopotamya Uygarlıkları Babiller, Asurlar, Sümerlerdir.

Çok verimli topraklar, göç yolları üzerinde bulunması, ticaret merkezi olması Mez0potamya’nın özeliklerindendir. Bölgede yapılar taş olmadığı için yıkılmış günümüze kadar ulaşamamıştır.

Sümerler

Sümerler Mezopotamya’da ilk kurulan uygarlıktır. Tarihte ilk kez yazıyı kullanmışlardır. Böylece Tarih Çağları başlamıştır.

Yazının bulunmasıyla bilgi birikimi ve aktarımı kolaylaşmıştır. Eğitim ve öğretim faaliyetleri kolaylaşmıştır. Tarihte bilinen ilk yazılı kanunlar Sümerler tarafından yapılmıştır. Sümerler matematik ve astronomide ileri gitmişler. Tapınaklarına Ziggurat denilmektedir.

Sümerler bu yüksek yapıda Ay’ı, gezegenleri ve yıldızları gözlemliyorlardı. Bu gözlemleri sonucu Ay yılı esasına dayalı takvimi buldular. Günümüzde Ramazan ve Kurban bayramlarının tarihlerini işte bu Ay takvimine göre belirliyoruz.

Babiller

Mezopotamya’da kurulan Babilliler’in başkenti Babil şehridir. En tanınmış hükümdarı Hammurabi‘dir. Çok sert kanunlar yapmıştır.

Hammurabi (solda) ve Babil Fermanı

Kendi adıyla bilinen Hammurabi Kanunlarını oluşturmuştur. Hammurabi kanunları kısasa kısas şeklinde hazırlanmıştır. (Başkasına yapılan kötülüğü kendisine aynı biçimde uygulamaktır.) Astronomi ile ilgilenmişler, Güneş ve ay tutulmalarını kaydetmişlerdir. Babilin Asma Bahçeleri yapmışlardır.

Asurlar

Asurlar, Sümerler ve Babiller’den sonra Mezopatamya’da büyük bir krallık kurmuşlardır. Başkentleri Ninova’dır. En önemli kralları Asurbanipal‘dir. Kral yolu üzerinden Anadolu ile ticaret yaptılar. Ticaret yaparak Anadolu’ya Sümerler’den öğrendikleri çivi yazısını getirdiler. Böylece Anadolu’nun Tarih Çağlarına girmesini sağladılar. Ninova’da dünyanın ilk kütüphanesini yaptılar.

Lidyalılar (Anadolu Uygarlığı)

• Konum ve Başkent: Mezopotamya uygarlığı değil, bir Anadolu uygarlığıdır. Batı Anadolu’da (Gediz ve Küçük Menderes nehirleri çevresinde) kurulmuşlardır. Başkentleri Manisa yakınlarındaki Sard (Sardes) şehridir.

• Paranın İcadı: İnsanlık tarihinde parayı ilk kez kullanan uygarlıktır. Paranın bulunmasıyla “takas” (değiş-tokuş) usulüne son vermişler ve ticareti kolaylaştırmışlardır.

• Kral Yolu: Başkentleri Sardes’ten başlayıp Mezopotamya’daki Ninova’ya kadar uzanan ünlü Kral Yolu’nu yapmışlardır. Bu yol sayesinde ticaret ve kültürel etkileşim çok hızlanmıştır.

• Ordu Yapısı: Ordularını ücretli askerlerden oluşturmuşlardır. Bu durum, askerlerin vatan sevgisiyle savaşmamasına ve devletin kısa sürede yıkılmasına neden olmuştur.

• Yıkılış: Persler tarafından yıkılmışlardır.

Önemli Not: 5. sınıf müfredatında genellikle Elamlar ve Akadlar “detay” bilgi olarak geçer veya sadece isim olarak değinilir. Sınavlarda en çok Sümer, Babil ve Asur üçlüsünden soru gelir.

---

Akadlar (M.Ö. 2350 – 2150)

• İlk İmparatorluk: Tarihte bilinen ilk imparatorluğu kurmuşlardır.

• Düzenli Ordu: Tarihteki ilk profesyonel ve düzenli ordu sistemini kuran uygarlıktır. Bu sayede Mezopotamya’nın büyük bir kısmına hakim olmuşlardır.

• Sami Kökenli: Mezopotamya’ya Arabistan üzerinden gelmiş ve bölgenin kültürünü geniş alanlara yaymışlardır.

• Kurucu: En önemli kralları ve kurucuları Sargon‘dur.

Elamlar (M.Ö. 3000 – 640)

• Konum: Mezopotamya’nın güneydoğusunda (bugünkü İran’ın güneybatısı) yaşamışlardır.

• Başkent: En önemli merkezleri ve başkentleri Susa şehridir.

• Sanat ve Tarım: Tarım ve madencilikte ileri gitmişler, güzel sanatlar ve seramik yapımında önemli eserler bırakmışlardır. Mezopotamya uygarlıkları arasında genellikle en zayıf siyasi güce sahip olan ama kültürel olarak varlığını uzun süre koruyan topluluktur.