Asitlerin ve Bazların Tepkimeleri 10. sınıf kimya


Kategoriler: 10. sınıf Kimya, Kimya

Bir asitin sulu çözeltisi ile bir bazın sulu çözeltisi karıştırılırsa asitten gelen hidronyum (H3O+) iyonu ile bazdan gelen hidroksit (OH) iyonu tepkimeye girerek suyu oluştururlar.



Bu tepkime pratik olarak aşağıdaki gibi de yazılabilir.

  • Asidin anyonu ile bazın katyonu da birleşerek Tuz olarak sınıflandırılan madde oluşur.
  • Asitler ile bazların ya sulu ortamda ya da su üreterek oluşturduğu tepkimelere Nötralleşme Tepkimeleri denir.
  • Her asit-baz tepkimesi nötralleşme tepkimesi olmaz. Ancak her nötralleşme tepkimesi asit-baz tepkimesidir.

  • Bütün asit baz tepkimelerinde net iyon (nötralleşme) tepkimesi aynıdır. (Ortaktır).
    Net Nötralleşme Tepkimesi:
    H+(aq) + OH(aq) → H2O(s) + ISI
  • Bütün asit-baz tepkimeleri ekzotermiktir.
  • Bütün asit-baz tepkimelerinden her zaman tuz oluşur. Ancak su oluşmayabilir.

Nötralleşme Tepkimeleri ve pH Kavramı

Bir maddenin asit mi yoksa baz mı olduğunu sulu çözeltisindeki H3O+ (ya da H+) ve OH iyonlarının birbirine göre çokluğu belirler.

  • H3O+ ve OH iyonları saf suda bile bulunur ve sayıca birbirine eşittir.
    nH3O+ = nOH
  • H+(H3O+) iyonları sayıca OH iyonlarından fazla ise çözelti asidik
  • OH iyonları, H3O+ (ya da H+) iyonundan fazla ise çözelti baziktir.
  • pH değeri bir maddenin asitlik derecesinin bir ölçüsüdür.
  • pOH değeri bir maddenin bazlık derecesinin bir ölçüsüdür.
  • Bir çözeltinin pH değeri için
    → nH+ = nOH ise çözelti nötr pH= 7 = pOH
    → nH+ > nOH ise çözelti asidik pH < 7 < pOH
    → nH+ < nOH– ise çözelti bazik pH > 7 > pOH
  • 25°C’de sulu bir çözeltide: pH + pOH = 14

  • Bir asit çözeltisine su ilave edilirse pH değeri artar.
  • Bir baz çözeltisine su ilave edilirse pH değeri azalır.
  • Saf suya asit ilave edilirse pH değeri azalır.
  • Saf suya baz ilave edilirse pH değeri artar.
  • Asit-baz tepkimeleri özellikle renk değişimi üzerinden takip edilir.
  • Renk değişimini takip edebilmek için asit ya da bazdan birinin içine uygun indikatör konulur. Daha sonra bu karışımın üzerine diğer asit ya da baz ilave edilerek renk değişimi takip edilir.



Asit ve Bazların Metallerle Tepkimesi

Asitlerin Metallerle Tepkimesi

  • Aktif metaller (Alkali ve toprak alkali metaller gibi) her türlü asit ile tepkime verip metalin tuzunu ve H2 gazını oluştururlar.
  • Oksijeni olmayan anorganik asitler yarı soy (Ca, Ag, Hg) ve soy (Pt, Au) metallerle tepkime vermez.
    Cu + HCl → Tepkime Yok
    Ag + HBr → Tepkime yok.
  • Asitler karbonatlı (CO32-) ve bikarbonatlı (HCO3) bileşiklerle tepkimelerinden tuz, CO2 ve H2O oluştururlar.
  • Asitler metal oksitler tepkimelerinden tuz ve H2O oluşur.

Bazların Metallerle Tepkimeleri

Kuvvetli Bazlar amfoter metallerle (Zn, Al, Cr, Pb, Sn…) tepkime vererek çift katyonlu tuz ve H2 gazı oluştururlar.

Asit ve Bazların Aşındırıcılığı

Asitler ve bazlar tepkime verdikleri her şeyi aşındırırlar. Canlı dokuları, binaları, tarihi eserleri aşındırıcı etkiye Korozif etki de denir.


Asitlerin ve Bazların Tepkimeleri video 10. sınıf Hocalara Geldik

ASİT-BAZ TEPKİMELERİ

Etiyopya’da deniz seviyesinden 100 metre kadar aşağıda bulunan Danakil Çöküntüsü (Görsel 3.2.1) jeolojik açıdan ilginç olduğu kadar kimyasal açıdan da oldukça ilginçtir. Danakil Çöküntüsü sularının pH değeri yaklaşık 0,2’dir. Bu değer herhangi bir doğal ortam için neredeyse duyulmamış bir değerdir. Ciddi yanıklara neden olabilecek bu asidik hidrotermal havuzlarda tuz tabakaları da oluşmaktadır. Sarı, turuncu ve kırmızı renklerdeki tuz tabakaları, içinde sülfür ve demir gibi mineralleri barındırır. Sıcak ve asitli havuzlarda bulunan sülfür ve tuz parlak sarı renkleri oluştururken soğuk asit havuzlarında bulunan bakır tuzları parlak turkuaz bir renk oluşturur. Canlılar için yaşamsal önemi olan tuzu oluşturan tepkimelerden biri de asit-baz tepkimesidir. Asit ve baz, sulu çözeltide tepkimeye girdiğinde, asitten gelen H3O+ iyonu ile bazdan gelen OH- iyonları H2Oʼyu oluştururken (Görsel 3.2.2) birbirlerini nötralize eder. Asit ile bazın tepkimeye girerek tuz ve su oluşturmasına nötralleşme tepkimesi denir. Nötralleşme tepkimesi aşağıdaki şekilde incelenebilir.

Hidroklorik asit (HCl) ile sodyum hidroksit (NaOH) tepkimeye girdiğinde, asidin H+ iyonu ile bazın OH- iyonu suyu oluştururken bazın katyonu ile asidin anyonu da tuzu oluşturur (Görsel 3.2.3). Tepkime incelendiğinde 1 mol asidin 1 mol baz ile tepkimeye girdiği ve tepkime sonunda 1 mol tuz ve 1 mol su oluştuğu görülür. Tepkimeye giren H+ iyonunun mol sayısı ile OH- iyonunun mol sayısı eşit ise tepkime artansız gerçekleşir ve girenlerin tamamı ürünlere dönüşür. Tepkimeye giren asit ve baz mol sayılarına bağlı olarak tepkime sonunda oluşan tuz ve suyun mol sayısı da aynı oranda değişir.

Her zaman ortamda istenen miktarda asit ve baz bulunmayabilir. Örneğin yukarıdaki tepkime ortamında 1 mol hidroklorik asit ile 2 mol sodyum hidroksit bulunuyorsa hidroklorik asit sınırlayıcı bileşendir. Bu durum aşağıdaki şekilde ifade edilebilir. Tepkimede hidroklorik asidin tamamı biterken 1 mol sodyum hidroksit artar. Tepkime ortamında 1 mol baz arttığı için ortam baziktir. Artan maddesi olan tepkimelerde artan maddenin asit veya baz oluşuna göre ortam asidik veya bazik olabilir. HCl ve NaOH gibi bir asit ve baz karıştırıldığında H+ iyonunun mol sayısı OH- iyonunun mol sayısına eşitse tam nötralleşme gerçekleşir ve ortam nötr olur.

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
20 Haziran 2020 Cumartesi