Çözünme – Çökelme Tepkimeleri 11. sınıf kimya


Kategoriler: 11. Sınıf Kimya, Kimya

  • Sabit bir sıcaklıkta 100 g çözücüde çözünebilen maksimum madde miktarına çözünürlük denir.
  • Sabit bir sıcaklıkta 1 L doygun çözeltide çözünmüş olarak bulunan madde miktarına molar çözünürlük denir.
  • 1 L doygun çözeltide 0,1 mol’den daha az madde çözünürse bu maddeler az çözünür denir.
  • Çözünme olayı kimyasal ya da fiziksel olabilir.
  • Yukarıdaki şekilde saf su bulunan kaba sabit sıcaklıkta, sudaki çözünürlüğü endotermik olan PbCl2 katısı atılınca zamanla çözünme gerçekleşir ve çözelti doyar.
  • Kapta, başlangıçta düzensizlik eğilimi çözünmeyi desteklerken minimum enerjiye eğilim çökmeyi destekler.
  • Çözünen katının iyonları birbirleri ile çarpıştıkları gibi katının yüzeyine de çarparlar. Katı yüzeyine çarpan taneciklerden yavaş ve kinetik enerjisi düşük olanlar katı yüzeyinin çekim kuvvetinden kurtulamazlar ve katıya yapışırlar.
  • Bir süre sonra çözünme ve çökelme hızları birbirlerine eşit olur ve dengeye ulaşılır. Bu durumda doygun çözelti oluşmuştur.
  • Doygun çözeltide, çözeltiye geçen ve çöken iyonlar arasında kurulan dengeye çözünürlük (çözünme-çökelme) dengesi denir.



  • Bu dengeye ait Kc denge bağıntısı yazılırsa:

    bağıntısı elde edilir.
  • Doygun çözeltideki iyonların derişimleri çarpımına çözünürlük çarpımı denir ve Kçç ile gösterilir.
  • Kçç bağıntılarındaki derişimler, çözünen katının molar çözünürlüğünden bulunur.
  • Tepkimelerdeki iyonların denklem katsayıları Kçç bağıntılarında derişimlerin üzerine üst olarak yazılır.
  • Aşağıda bazı katıların sudaki çözünme denklemleri ve Kçç bağıntıları verilmiştir.

Çözümlü Sorular

Çözünürlük Dengesine Etki Eden Faktörler

1 . Sıcaklık Etkisi

  • Suda çözünmesi endotermik olan maddelerin çözünürlüğü sıcaklık arttıkça artar. Sıcaklık ile denge ürünlere doğru kayacağından çözünürlük çarpımı (Kçç) artar.
  • Suda çözünmesi ekzotermik olan maddelerin çözünürlüğü sıcaklık arttıkça azalır. Sıcaklık ile denge girenlere doğru kayacağından çözünürlük çarpımı (Kçç) de azalır.
  • (Kçç) bir denge sabiti olduğundan yalnız sıcaklık ile değişir.

Dikkat: Kimyasal denge konusunda gördüğümüz “dengeye etki eden faktörleri” çözünürlük dengesi kısmında da kullanacağız.

2. Ortak İyon Etkisi



  • Doygun bir çözeltiye, çözeltideki iyonlardan birisini içeren başka bir katı sabit sıcaklıkta eklendiğinde ortak iyon etkisi oluşur, denge girenlere doğru kayar ve çözünürlük azalır.
  • Ortak iyon etkisi ile çözünürlük çarpımı (Kçç) değişmez.
  • Doygun AgCl çözeltisine NaCl katısı eklenirse:
    → Çözünme denklemleri,

    şeklinde olur.
    → AgCl az çözünen tuz olduğundan çözünme denklemi denge halinde gösterilir. NaCl çok çözünen tuz olduğundan çözünme denklemi tek yönlü ok ile gösterilir.
    → Cl iyonu ortak olduğundan denge girenler tarafına doğru kayar ve bir miktar AgCl katısı çöker.
    → AgCl’nin çözünürlüğü azalmıştır.
    → Ag+ iyonlarının molar derişimi azalmıştır.
    → Sıcaklık sabit kaldığı için Kçç sabiti değişmez.
    → Sorular Kçç bağıntısından çözülür.
    → Çözünürlükten gelen derişim çok küçük olduğu için toplama ve çıkarma işlemlerinde genellikle ihmal edilir.
    → Suda az çözünen bir katının saf sudaki çözünürlüğü, aynı sıcaklıkta ortak iyon içeren bir çözeltideki çözünürlüğünden daima daha büyüktür.

3. pH Etkisi

  • Denge, suda az çözünen asit ya da baza ait ise sabit sıcaklıkta yapılan bir işlem ile çözeltideki H+ ve OH iyonları derişimleri değişebilir. Bu durumda pH ve pOH değerleri de değişir.
  • Sıcaklık sabit ise Kçç yani Ka ya da Kb denge sabitleri değerleri değişmez.
  • Sabit sıcaklıkta,

    dengesi kurulu, katısı ile dengede olan çözelti için aşağıdaki tabloyu inceleyiniz:

Bilgi: Çözücü ve çözünenin miktarının değiştirilmesi ile çözünürlük değişmez. çözeltinin karıştırılması ile de çözünürlük değiştirmez. Yalnız çözünmenin hızı artar.

Çözümlü Sorular

Çözünme-Çökelme Tepkimeleri video 11. sınıf Hocalara Geldik

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
15 Haziran 2019 Cumartesi