Kategoriler: 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı, Türk Dili ve Edebiyatı

NOKTA (.)

Anlamca tamamlanmış cümlelerin sonuna konur.

  • İnsan ne kadar çok okursa o kadar çok yükselebileceğini bilmelidir.

Bazı kısaltmaların sonuna konur.

  • Alb. (albay), Dr. (doktor), Prof. (profesör), Cad. (cadde), Sok. (sokak), 5. (sayfa), sf. (sıfat), vb. (ve başkası, ve benzeri, ve benzerleri, ve bunun gibi), Alm. (Almanca)

Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur.

  • 3. (üçüncü), 15. (on beşinci), II. Mehmet, XIII. Louis, XV. yüzyıl, 2. Cadde, 20. Sokak, 4. Levent

Arka arkaya sıralandıkları için virgülle veya çizgiyle ayrılan rakamlardan yalnızca sonuncu rakamdan sonra nokta konur.

  • 1, 2 ve 3. sorular, XI — XII. yüzyıllar arasında

Bir yazının maddelerini gösteren rakam veya harflerden sonra konur.

VİRGÜL (,)

Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur.

  • Fırtınadan, soğuktan, karanlıktan ve biraz da korkudan sonra bu sıcak odanın havasında erir gibi oldum.

Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur.

  • iyi olmak kolaydır, âdil olmak zordur.

Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş olan özneyi belirtmek için konur.

  • Yazar, hayatı boyunca biriktirdiği deneyimleri roman biçiminde sunuyor bize bu eserinde.

Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna konur.

  • Tatillerde doğduğum yere, Bursa ‘ya, giderim.

Tırnak içinde olmayan alıntı cümlelerinden sonra konur.

  • İki günü eşit olan kişiler ziyandadır, dedi.

Konuşma çizgisinden sonraki alıntı cümlesinin bitimine konur.

— Baban işten ne zaman gelecek, diye sordu bana.

Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur.

  • Başını hafifçe kaldırdı,
    — İşi yarına kadar bitiririm, dedi.

Sayıların yazılışında kesirleri ayırmak için kullanılır.

  • 42,6 (kırk iki tam, onda altı)

Ret, kabul ve teşvik bildiren sözcüklerden sonra konur.

  • Peki, gideriz.
    Olur, ben de size katılırım.
    Tamam, ben de sizinle geliyorum.

Anlam karışıklığını önlemek için kullanılır.

  • Kadın, gazeteciye her şeyi anlattı.
    Genç, polisten yardım istedi.

Hitap için kullanılan sözlerden sonra konur.

  • Sayın Başkan, Sevgili Kardeşim, Değerli Arkadaşım

NOKTALI VİRGÜL (;)

Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur.

  • İngiltere, Rusya, Azerbaycan; Londra, Moskova, Bakü.

Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur.

  • Kel ölür, sırma saçlı olur; kör ölür, badem gözlü olur.

İkiden fazla eş değer ögeler arasında virgül bulunan cümlelerde özneden sonra noktalı virgül konabilir.

  • Yeni edebiyatımız; roman, öykü, tiyatro, deneme ve eleştiri gibi türleri Batı’dan almıştır.

İKİ NOKTA (:)

Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur:

  • Yol kenarındaki tezgâhlarda her türlü hediyelik eşya satılıyordu: biblolar, tespihler, porselen tabaklar, halı/ar…

Kendisiyle ilgili açıklama verilecek cümlenin sonuna konur:

  • Yazarın anlattıklarından şunu çıkarıyoruz: En büyük zenginlik deneyimdir.

Karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra konur:

  • Hacivat: Karagözüm, gel mangal sefası yapalım.
    Karagöz: Kangal alalım ama kangala bahçe dar gelir.

Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur:

  • Pek güzel anlamadım. Tekrar sordum:
    — Ant ne?
    — Bilmiyor musun?

ÜÇ NOKTA (…)

Cümlenin anlatım olarak tamamlanmadığını veya benzer örneklerin süreceğini belirtmek için konur.

  • Şimdi doğru eve… (gidiyorsun)

Kaba sayıldığı için veya bir başka sebepten dolayı açık yazılmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur.

  • Kılavuzu karga olanın burnu b…tan çıkmaz.

Alıntılarda başta, ortada ve sonda alınmayan kelime veya bölümlerin yerine konur.

  • Her sabah izlediğimiz gün doğumu ile hayran olduğumuz gün batımı arasında sayısız güzellikler akıp gidiyor.

SORU İŞARETİ (?)

Soru eki veya sözü içeren cümle veya sözlerin sonuna konur.

  • Sınavlar ne zaman başlıyor?

Soru bildiren ancak soru eki veya sözü içermeyen cümlelerin sonuna konur.

— Adınız?
— İşiniz?

Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır. 

  • Yunus Emre (1240 ? – 1320)

ÜNLEM İŞARETİ (!)

Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümle veya ibarelerin sonuna konur.

  • Bu bebek ne tatlı böyle!

Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur.

  • Hey, buraya bak!

KISA ÇİZGİ (-)

Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur.

  • Yaşadığımız şu güzel ve esrarengiz dünyada bir yer-
    lerden gelip bir yerlere akan bir ırmak gibiyiz

Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için konur, bitişik yazılır.

  • Gezimize ülkenin başkentinden, Kuala Lumpur’dan, başlıyoruz.

Sözcüklerin kökleri, gövdeleri ve eklerini birbirinden ayırmak için kullanılır.

  • çiçek-çi-lik, göz-lük-çü-ler-in

Fiil kök ve gövdelerini, ekleri, heceleri göstermek için kullanılır.

  • gel-, dur-, say-, gez-, aldır-, okut-
    -lar, -ler, -da, -de, -lık, -lik
    il-ko-kul, ha-nı-me-li, ba-lık-çı-la-rın

Arasında, ve, ile, ila, …-den …-e anlamlarını vermek için kelimeler veya sayılar arasında kullanılır.

  • Aydın-İzmir yolu, Türk-Alman ilişkileri, Ural-Altay dil grubu, 09. 30-1 o. 30, Beşiktaş-Fenerbahçe karşılaşması, Soy-dil-din üçgeni, 1914-1918 Birinci Dünya Savaşı

UZUN ÇİZGİ / KONUŞMA ÇİZGİSİ (—)

Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır. Buna konuşma çizgisi de denir.

  • — Kaptan mıydın?
    — Evet. ..

Oyunlarda uzun çizgi konuşanın adından sonra da konabilir.

  • Çocuk — Düüt! (Seyirciye bakıp gülümser.)
    Anne — Aşk olsun ne var yani mühendis olsa!

EĞİK ÇİZGİ (/)

Dizeler yan yana yazıldığında aralarına konur.

Ne atom bombası / Ne Londra Konferansı / Bir elinde cımbız / Bir elinde ayna / Umurunda mı dünya!

Adres yazarken apartman numarası ile daire numarası arasına ve semt ile şehir arasına konur.

  • Altay Sokağı No.: 21/6 Kurtuluş / ANKARA

Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur.

  • 29/ 10/1 923, 29/X/1 923

Dil bilgisinde eklerin farklı biçimlerini göstermek için kullanılır.

  • -mış / -miş, -lı / -li, -ar / -er




Liselere Giriş Sınavı (LGS)
6 Haziran 2021 Pazar

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
19 Haziran 2021 Cumartesi

Alan Yeterlilik Sınavı (AYT)
20 Haziran 2021 Pazar