Çözünme Süreci 10. Sınıf


Kategoriler: 10. sınıf Kimya, Kimya

ÇÖZÜNME OLAYI

Maddeler birbiri içinde homojen olarak dağıldığında oluşan karışım bir çözeltidir. Ancak neden bazı maddeler birbiri ile karışınca çözelti oluşturuyor da bazıları karışınca çözelti oluşturmuyor? Bu sorunun cevabı önceki derslerde öğrendiğiniz kimyasal türler arası etkileşimlerde yatmaktadır.

Türler Arası Etkileşimlerin Çözünmeye Etkisi



Katı ve sıvı hâlde madde taneciklerini bir arada tutan kuvvetler Van der Waals ve hidrojen bağları gibi türler arası zayıf etkileşimler yani fiziksel bağlardır.

  • Çözünme sırasında karışan maddelerin kendi tanecikleri arasındaki fiziksel bağlar kopar ve karışan tanecikler arasında yeni fiziksel bağlar oluşur.
  • Eğer karışan maddelerin tanecikleri arasında yeni oluşacak bağlar, taneciklerin kendi arasındaki bağları kıracak kadar kuvvetli ise çözünme meydana gelir.
  • Eğer karışan maddelerin tanecikleri arasında yeni oluşacak bağlar, taneciklerin kendi arasındaki bağları kıracak kadar kuvvetli değilse çözünme gerçekleşmez.
  • Genellikle polar yapılı maddeler polar yapılı maddelerde çözünür. Apolar yapılı maddeler ise genellikle apolar yapılı maddelerde çözünür. Bu durum kısaca “Benzer benzeri çözer.” şeklinde özetlenir.

  • CCl4, benzen (C6H6) ve I2 gibi apolar yapılı maddeler polar yapılı olan suda çözünmez. Ancak apolar yapılı maddeler birbirlerinde çözünebilir.
  • I2 katısı CCl4 sıvısına atıldığında maddelerin tanecikleri arasında London kuvvetleri oluşur ve I2 katısı moleküler hâlde CCl4 de çözünür.

Örnek:

ÇÖZÜNMENİN GERÇEKLEŞMESİ

Bir çözücü içine çözünebilen bir madde atıldığında, çözücü tanecikleri bu maddenin taneciklerinin etrafını sarar. Daha sonra bu tanecikleri maddeden kopararak kendi içinde dağıtır.

  • Çözücü içine alınan madde tanecikleri çözücü tanecikleri tarafından sarılır. Bu olaya solvasyon (solvatasyon) denir.
  • Eğer çözücü su ise, su moleküllerinin çözünen taneciklerini çevrelemesine hidrasyon (hidratasyon) adı verilir. Su tanecikleri tarafından sarılmış iyona hidratize iyon, moleküle ise hidratize molekül denir.

İyonik Maddelerin Suda Çözünmesi

Su molekülleri polar yapılı taneciklerdir. Bu nedenle su, polar
yapılı maddeleri genellikle çözer.



Suda iyonik bir katının nasıl çözündüğünü yemek tuzu olan NaCl nin çözünmesi ile inceleyelim.

Yemek tuzunda Na+ ve Cl iyonları bulunur. NaCl suya atıldığında su taneciklerinin kısmi pozitif yüklü ucu tuzdaki Cl iyonları ile bağ yaparak çevreler ve tuzdan Cl iyonlarını kopartarak su içine alır. Su içine alınan Cl iyonlarının etrafı su molekülleri tarafından tamamen sarılır ve su içinde dağıtılır.

Yukarıdaki olayla aynı anda su taneciklerinin kısmi negatif yüklü ucu tuzdaki Na+ iyonları ile bağ yaparak çevreler ve tuzdan Na+ iyonlarını kopartarak su içine alır. Su içine alınan Na+ iyonlarının etrafı su molekülleri tarafından tamamen sarılır ve su içinde dağıtılır.

Sonuçta NaCl tuzu suda çözünmüş olur.

Bilgi: NaCl nin sulu çözeltisi gibi içinde katyon ve anyon bulunduran çözeltiler elektrik akımını iletir. Bu tür çözeltilere elektrolit çözelti adı verilir.

Moleküler Maddelerin Suda Çözünmesi

Su, su moleküller ile dipol – dipol veya hidrojen bağı yapabilen moleküler yapılı maddeleri çözer. Suda moleküler bir katının nasıl çözündüğünü basit şeker yani glikoz olan C6H12O6 nın çözünmesi ile inceleyelim.

Kapalı formülü C6H12O6 olan glikozun yarı açık formülü,



şeklindedir. Dolayısıyla glikoz polar yapılı ve hidrojen bağları oluşturabilen moleküllere sahiptir.

Suya glikoz atıldığında su molekülleri ile C6H12O6 molekülleri arasında hidrojen bağları ve dipol – dipol bağları oluşur. Bu bağlar ile su molekülleri tarafından çevrelenen C6H12O6 molekülleri kristalden kopartılarak su içine alınır. Su içine alınan C6H12O6 molekülleri, su molekülleri tarafından tamamen sarılır ve su içinde dağıtılır.

Bilgi: Glikozun sulu çözeltisi gibi içinde katyon ve anyon bulundurmayan çözeltiler elektrik akımını iletmez. Bu tür çözeltilere elektrolit olmayan çözelti adı verilir.

Bilgi: Oksijen gazı (O2) apolar yapılıdır. Ancak suda az da olsa çözünür. Bu da suda yaşayan canlılar için gerekli olan oksijenin suya geçmesine neden olur. Böylece suda hayat devam eder. Basınç artarsa ve sıcaklık düşerse suda daha fazla gaz yani oksijen gazı çözünür.

Sulu çözeltilerle günlük hayatta yaygın olarak karşılaşılır. Çeşme suyu, deniz suyu, çay, reçelin sıvı kısmı, bal gibi karışımlar çözeltidir. Vücudumuzdaki tepkimelerin büyük bir bölümü sulu çözeltilerde gerçekleşir. Kan plazması sulu çözeltidir. Hastalıklarda kullanılan serum fizyolojik, burun damlası ve öksürük şurubu gibi ilaçlar da sulu çözeltilerdir.

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
20 Haziran 2020 Cumartesi