Komünite Ekolojisi 11. sınıf biyoloji


Kategoriler: 11. Sınıf Biyoloji, Biyoloji, Komünite ve Popülasyon Ekolojisi

Konunun sonunda Komünite Ekolojisi ders anlatımı videoları bulunmaktadır.

Ekosistem, belirli bir alanda bulunan canlılar ile cansız çevrenin karşılıklı ilişkileri ile meydana gelen madde döngülerinin gerçekleştiği ekolojik bir bütündür. Ekosistemde sürekli etkileşim içerisinde bulunan canlıların oluşturduğu topluluğa komünite denir.



Komünitelerin tipi ve büyüklüğü;
-komüniteyi oluşturan canlıların çeşitliliği,
-çevresei şartlar gibi
faktörlere bağlı olarak değişir.

Nem, besin, sıcaklık ve diğer iklimsel faktörler tür çeşitliliğini etkilediğinden dolayı komünite tipini ve büyüklüğünü de etkiler.

Bilgi: Komüniteler içerdiği tür sayısı bakımından farklılık gösterebilir. Buna tür çeşitliliği denir.
Örneğin;
Karasal Komünitelerde ekvatordan kutuplara doğru ilerledikçe tür çeşitliliği azalır. Çünkü ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe değişen enlem derecelerine bağlı olarak güneş ışınlarının geliş açısı değiştiğinden sıcaklık, mevsimler. gece gündüz arasındaki zaman farkı, akarsu rejimleri, toprak yapısı değişir.

  • Ovalardan dağlara doğru yükseldikçe tür çeşitliliği sayısı azalır.
  • Sucul komünitelerde derinlik, ışık, oksijen miktarı ve suyun sıcaklığı tür çeşitliliğini etkiler.

Komüniteler birbirinden tamamen bağımsız değildirler. Komşu komüniteler arasında kesişim(geçiş) bölgeleri vardır. Bu kesişim bölgelerine ekoton adı verilir.

Ekotonun Özellikleri

  • Tür çeşitliliği fazladır.
  • Birey sayısı azdır.
  • Bireylerin değişen çevre koşullarına toleransları düşüktür.

Komüniteyi oluşturan canlılar arasında farklı etkileşimler vardır. Bu etkileşim tipleri şunlardır:

  • Rekabet
  • Av-Avcı İlişkisi
  • Simbiyotik Yaşam
  • Süksesyon

Rekabet

Aynı yaşam ortamında besin, su vb. kaynakların sınırlı olması, bu kaynaklar için rekabete yol açar. Örneğin bir ormandaki ağaçlar ışık, su ve mineraller için rekabet ederler. Aynı türün bireyleri arasındaki rekabete tür içi rekabet, farklı canlı türlerinin bireyleri arasındaki rekabete türler arası rekabet denir. Bir bireyin ekosistemde sahip olduğu veya yaptığı tüm işlevlere ekolojik niş adı verilir.



Bilgi: Ekolojik nişleri aynı olan canlılar birbirleriyle rekabet ederler. Aynı türün bireyleri arasında yurt edinme, beslenme ve eş seçimi için rekabet görülebilir. Farklı türden bireyler birbirleriyle eş seçimi için rekabet etmezler.

Birbirleriyle rekabet eden türler için iki durum söz konusudur.

  • Rekabet eden canlıların her ikisi de bu ilişkiden zarar görür ve türlerden birisi rekabeti kaybeder. Buna “rekabette elenme prensibi” denir.
  • Rekabet eden canlılar komünitelerde bir arada yaşayabilirler. Buna “kaynak paylaşımı” adı verilir.

Av-Avcı İlişkisi

Komünitelerde canlılar birbirleriyle beslenerek yaşamlarını sürdürürler. Birbiriyle beslenen hayvanlardan besin olana av, av ile beslenen hayvana avcı adı verilir. Komünitelerde av ve avcıların sayısı birbirine bağlı olarak değişir. Bu durum aşağıdaki grafikte gösterilmiştir.

Simbiyotik ilişkiler

Canlılar beslenmelerine göre üretici (ototrof), tüketici (heterotrof) ve hem üretici hem tüketici olmak üzere üç gruba ayrılır. Üretici canlılar fotosentez veya kemosentez yaparak organik besinlerinin kendileri üretirler. Hem üretici hem tüketici canlılar fotosentez yaparak organik besin üretirler. Ancak bu canlılar dış ortamdan da organik besin alırlar. Böcekçil bitkiler ve öglena hem üretici hem tüketici canlı örnekleridir. Tüketici canlılar ise holozoik yaşam (herbivor = otçul, karnivor = etçil, omnivor = karışık beslenen), saprofit (çürükçül) yaşam ve ortak (simbiyoz) yaşam şeklinde beslenme ilişkisi gösterirler. Bir komünitede farklı türden canlıların belirli bir etkileşime girerek bir arada yaşamasına simbiyoz (ortak yaşam) denir.

Mutualizm (+, +)

Bir arada yaşayan türlerin karşılıklı fayda sağladığı ilişki tipidir.



  • Mutualist ilişkide, birlikte yaşayan canlılar ayrıldıklarında her iki canlı da olumsuz etkileniyorsa buna zorunlu mutualizm denir.
  • Bazı mutualist ilişkilerde ise birliktelik isteğe bağlıdır. Yani birlikte yaşayan canlılar ayrıldıklarında da normal olarak yaşamlarını sürdürebilirler. Bu mutualizm şekline protokooperasyon (gevşek mutualizm) denir.

Mutualist yaşam örnekleri

  • Mantar ve su yosunlarından oluşan likenler mutualist yaşarlar. Bu yaşam biçiminde su yosunları fotosentez yaparak mantara besin ve oksijen temin eder. Mantar ise birlikteliği korur ve sistemin su ihtiyacını karşılar.
  • Baklagil bitkilerinin köklerinde nodül (yumru) şeklinde yaşayan bakteriler, havadaki azot gazını bağlayarak bitkinin azotu kullanabilmesini sağlar. Bakteriler bitkiden organik besin alarak yaşamını devam ettirir.
  • Arılar ile balözü üreten bitkiler arasında mutualist yaşam görülür. Arılar çiçeklerden balözü toplayarak beslenir. Bitki ise çiçeklerde üretilen polenleri arılar vasıtasıyla diğer çiçeklere taşınmasını sağlar ve neslini devam ettirmiş olur.
  • Bir deniz mercanı olan anemon, yakıcı tentakülleriyle palyaço balığını düşmanlarından korur. Palyaço balığı da anemonla beslenen balıkları anemondan uzak tutar.
  • İnsanın kalın bağırsağınbaki bazı bakteriler B ve K vitamini üreterek insana fayda sağlarlar. Bu ilişkide bakteriler hem kalın bağırsaktaki besinlerle beslenirler hem de kendileri için barınak sağlamış olurlar.

Kommensalizm (+, 0)

Bu yaşam biçiminde beraber yaşayan canlılardan biri, bu beraberlikten fayda sağlarken diğeri etkilenmeden yaşar. Örneğin köpek balığının karın kısmına tutunarak hareket eden vantuzlu balık, köpek balığı avını yerken etrafa saçılan et parçalarıyla beslenir. Köpek balığı bu olaydan olumlu veya olumsuz etkilenmez.

Parazitizm (+, -)

Bu yaşam biçiminde organizmalardan biri bu birliktelikten fayda sağlarken diğeri zarar görür. Başka bir canlının üzerinde yaşayarak ona zarar veren canlıya konakçı (parazit), zarar gören canlıya konak denir.

Bilgi: Genellikle bakteri, virüs, mantar gibi bazı tek hücreli mikroorganizmalar parazit olarak yaşarlar. Ayrıca çok hücreli hayvansal ve bitkisel parazitlere de rastlanır.

Bitkisel Parazitler

Parazit bitkiler, emeç adı verilen yapılarını başka bitkilerin iletim demetlerine salarak ihtiyaçlarını karşılar. Parazit bitkiler, üzerinde yaşadığı bitkiden aldığı besin çeşitlerine göre yarı parazit ve tam parazit olmak üzere iki gruba ayrılır.

  • Yarı parazitler, fotosentez yaparak kendi besinlerini üreten bitkilerdir. Üzerinde yaşadığı ağaçtan su ve mineral ihtiyacını karşılar. Örneğin, ökse otu.
  • Tam parazit bitkiler, fotosentez yapamaz. Besin, su ve mineral ihtiyacını üzerinde yaşadığı bitkiden karşılar. Örneğin, canavar otu ve küsküt otu

Hayvansal Parazitler

Hayvansal parazitler iki gruba ayrılır. Konak canlının vücudu içinde yaşayan hayvansal parazitlere iç parazit (endoparazit), konak canlının vücut yüzeyine tutunarak yaşayanlara dış parazit (ektoparazit) denir.

  • Dış parazitler, canlının dış yüzeyine tutunarak yaşarlar. Sindirim sistemleri ve hareket organları gelişmiştir. Bazı eklem bacaklılar (bit, pire, kene vb.) dış parazittir.
  • İç parazitler, konak canlının vücudu içinde gelişim gösterirler. Sindirim sistemi enzimleri gelişmemiştir. Bağırsak solucanı, kancalı kurt ve tenya iç parazit örnekleridir.

Bilgi: Bir diğer simbiyoz yaşam biçimi de amensalizmdir. Bu birliktelikte canlılardan birisi zarar görürken, diğer etkilenmez. Örneğin, ceviz ağacı (etkilenmeyen) dibindeki otların (olumsuz etkilenen) yetişmesini engeller.

Süksesyon

Komünitelerde sayıca ve vücut büyüklüğü en fazla olan tür baskın tür olarak adlandırılır. Baskın türlerin uzun bir zaman içerisinde sıralı olarak değişmesine süksesyon (ardıllık) denir. İki çeşit süksesyon bulunur. Süksesyonlar komünitenin kararlı hal (klimaks) almasına kadar devam eder.



  • Birincil (primer) süksesyon, toprağın ve hiçbir canlının olmadığı bir ortamda, canlıların yerleşip birbirlerinin yerini almasıdır. Örneğin, buzul bulunan bir alanda bitki örtüsünün gelişmesi birincil süksesyondur.

Bilgi: Birincil süksesyonda torağın oluşumundan sonra sırasıyla liken, yosun, ot, funda-çalı ve ağaç evreleri gözlenir.

  • İkincil (sekonder) süksesyon, orman tahribatı, tarımsal faaliyetler ve yangın gibi nedenlerle meydana gelen bozulmalar sonucu görülen süksesyondur.

Sonraki Konu: POPÜLASYON EKOLOJİSİ

Komünite Ekolojisi video 11. sınıf Hocalara Geldik

Komünite Ekolojisi 1 video 11. sınıf Selin Hoca

Komünite Ekolojisi 2 video 11. sınıf Selin Hoca

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
20 Haziran 2020 Cumartesi