Periyodik Özelliklerin Değişimi: İyonlaşma Enerjisi


Kategoriler: 9. Sınıf Kimya, Atom ve Periyodik Sistem, Kimya, Periyodik Sistem 9. Sınıf

Elektronlar atom çekirdeği tarafından çekilir. Bu nedenle bir elektronun atomdan koparılması için atoma enerji verilmelidir. Gaz halindeki nötr bir atomdan en zayıf bağlı elektronu koparmak için harcanması gereken enerjiye birinci iyonlaşma enerjisi denir. Aynı atom için ikinci, üçüncü ve dördüncü elektronları koparmak için verilen enerjilere sırasıyla 2. iyonlaşma enerjisi, 3. iyonlaşma enerjisi, 4. iyonlaşma enerjisi adı verilir. Yani her yeni elektron yeni bir iyonlaşma enerjisi ile koparılır.



Bilgi: Bir elemente ait atomlarda proton sayısı sabit olduğundan çekirdeğin çekim gücü sabittir. Ancak bir atomdan elektron koparıldıkça, kalan elektronlara birim elektron için uygulanan çekirdek çekimi artar. Bu durumda yeni bir elektron koparmak için daha büyük enerji gerekir. Yani aynı atomun her yeni iyonlaşma enerjisi bir öncekinden daha büyüktür. Kısacası bir atomun 1. iyonlaşma enerjisi daima en küçüktür. Ayrıca elektron koparılarak bir atom dublete ya da oktede ulaştığında yeni bir elektron koparmak çok daha zor olur.

  • Aynı grupta aşağı doğru inildikçe iyonlaşma enerjisi küçülür.

Aynı grupta aşağıya doğru inildikçe atom hacmi artar. Yani
aşağıya doğru inildikçe kopacak olan elektron daha uzak
olduğundan daha küçük bir enerji ile kopar.

  • Aynı periyotta sağa doğru gidildikçe iyonlaşma enerjisi genellikle artar.

Sağa doğru gidildikçe atom çapı küçülür. Bu nedenle atomdan elektron koparmak için daha büyük enerji gerekir. Ancak aynı periyotta 2A nın iyonlaşma enerjisi 3A dan 5A nın iyonlaşma enerjisi ise 6A dan büyüktür. Burada sağa doğru iyonlaşma enerjisinin artma eğilimi bozulmuştur. İyonlaşma enerjisi
1A < 3A < 2A < 4A < 6A < 5A < 7A < 8A
şeklinde sıralanır. Bazı elementlerin birinci iyonlaşma enerjilerinin atom numarası ile değişimi aşağıda verilmiştir.



Bilgi: Farklı atomların iyonlaşma enerjileri karşılaştırılırken öncelikle grup numarasına bakılmalıdır. Grup numaralarının aynı olduğu durumlarda periyot numaralarına bakılır.

Çözüm: Değerlik elektron sayıları eşit olan demek aynı grupta bulunan elementler demektir. Baş grup elementleri demek A grubu elementleri demektir. Buna göre X, Y ve Z elementleri aynı A grubunda bulunan elementlerdir. Bir grupta aşağı doğru inildikçe atom çapı büyür. X in atom çapı, Y nin atom çapından büyük olduğu için X elementi Y nin alt periyodunda bulunur. Bir grupta aşağı doğru inildikçe iyonlaşma enerjisi küçülür. Birinci iyonlaşma enerjisi en büyük olan Z olduğu için Z elementi grubun en üstünde bulunur. Buna uygun durum C seçeneğinde verilmiştir.

Çözüm: Q, değeri X in birinci iyonlaşma enerjisi, 02 ise X in birinci ve ikinci iyonlaşma enerjilerinin toplamıdır. 02 den Q, değeri çıkarılırsa ikinci iyonlaşma enerjisi bulunur, III. yargı yanlış, I. yargı doğrudur. 3. iyonlaşma enerjisi atomdan 3. elektronu koparmak için harcanır. Verilenlere göre toplam 2 elektron kopmuştur. II. yargı yanlıştır. Cevap A



Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
13 Haziran 2020 Cumartesi