İnsan, Doğa ve Coğrafya 9. Sınıf


Kategoriler: 9.sınıf Coğrafya, Coğrafya, Doğal Sistemler 9. Sınıf

A. Doğa Ve İnsan Etkileşimi


B. Coğrafyanın Konusu Ve Bölümleri


C. Coğrafyanın Tanımı, Önemi Ve Gelişimi


COĞRAFYA’DA DOĞAL VE BEŞERİ UNSURLAR

Canlı ve cansız unsurların bulunduğu ortama “çevre” denir. Doğal çevre ve beşeri çevre olmak üzere 2 ye ayrılır. Doğal çevre doğada kendiliğinden var olan unsurlardan oluşurken, beşeri çevrenin oluşumunda insan etkilidir.



DOĞA VE İNSAN ETKİLEŞİMİ

Doğanın İnsan Yaşamı Üzerindeki Etkileri Nelerdir?

İnsanoğlu geçmişten günümüze kadar doğayla sürekli etkileşim halinde olmuştur. Bu etkileşim Atmosfer (Hava Küre), Hidrosfer (Su Küre), Litosfer (Taş Küre), ve Biyosfer (Canlılar Küresi) içerisinde gerçekleşir. İnsanlar, doğal sistemlerin içerisinde, yaşamlarını sürdürmek için doğal çevreyle uyumlu yaşamış ve doğanın sunduğu imkânlar ölçüsünde yeryüzünün, farklı kesimlerinde yaşam tarzı beslenme, giyinme ve barınma biçimleri oluşturmuştur. Yeryüzünün farklı kesimlerindeki doğal çevre şartları insanların karakterlerinin, ten renklerinin ve sosyal-kültürel faaliyetlerinin çeşitlenmesine neden olmuştur.

Örneğin;  Ekvatoral iklim bölgelerinde sıcaklık ortalaması yüksek, nemli ve yağışlı bir iklim hüküm sürmektedir. Bu iklimin etkili olduğu Amazon ve Kongo havzalarında yaşamını devam ettiren insan toplulukları yerleşim yeri olarak dağların yüksek kesimlerini seçmişlerdir. Meskenler sazdan, kamıştan ve ahşaptandır. Yıl içerisinde sıcaklık pek değişmediğinden ince ve kolsuz kıyafetleri tercih ederler.



Sıcaklığın çok düşük olduğu Kutup bölgelerinde yaşayan insanlar yağlı ve protein ağırlıklı hayvansal besinler tüketip, kalın ve kürklü kıyafetleri tercih eder. Sıcaklık çok az olmasından dolayı yerleşmeler deniz seviyesinde ve toplu haldedir. Meskenler buzlardan oluşan igloo evlerdir.

Sıcaklığın aşırı derece de yüksek ve yağış miktarının çok az olduğu çöl bölgelerinde yaşamını devam ettirmek zorunda kalan insan toplulukları günlük yaşamlarında Güneş’in yakıcı etkisini azaltmak için ince ve açık renkli kıyafetler tercih edilir. Su kaynaklarının sınırlı olmasından dolayı, toplu yerleşmeler görülür. Meskenler kerpiçtendir.

Ilıman iklim bölgelerinde yaşayan insanlar ise, yıl boyunca değişen iklim koşullarına bağlı olarak daha mücadelecidir ve mevsim şartlarına göre kılık ve kıyafet değişimi fazladır. Kırsal kesimlerde yaşayan insanlar mesken yapımında doğal çevre koşullarından yararlanırlar.



Doğal çevrenin sahip olduğu kaynak, ekonomik faaliyetler üzerinde etkilidir.

Yer şekilleri, iklim özellikleri ve su kaynakları yerleşme dokusu üzerinde etkilidir.

İklim koşulları ve yeryüzü şekilleri, tarım ürünlerinin yetişme şartları üzerinde etkilidir.
Örneğin: Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı olan Akdeniz iklim bölgelerinde zeytin ve turunçgil tarımı, yıl boyunca nem ve yağışın fazla olduğu bölgelerde çay ve fındık tarımı yaygın olarak yapılır.

Kışları kar yağışlı, yer şekillerinin engebeli ve dağlık olduğu yerlerde kış turizmi, güneşli gün sayısının fazla olduğu yerlerde yaz (deniz) turizmi gelişmiştir. Yer şekillerinin engebeli ve dağlık olduğu yerlerde ulaşım zor ve maliyetlidir. Yine iklim koşullarının elverişsiz olduğu yörelerde hava durumu şartlarına bağlı olarak ulaşımda aksamalar yaşanır. Doğa olayları sonucu (Deprem, volkanik patlama, heyelan, sel ve taşkın gibi) can ve mal kayıpları yaşanır.



İnsanoğlunun doğal çevre üzerindeki etkileri neler olabilir?

İlk insanlar ağaç kovuklarında, mağaralarda, yüksek dağ yamaçlarında, korunaklı alanlarda doğa ile uyumlu bir şekilde yaşamışlardır. Doğal ortamda var olan besinleri tü-
ketmişlerdir. Genellikle beslenme şekilleri avcılık ve toplayıcılık olduğundan besinlerin azaldığı dönemlerde başka bölgelere göç etmişlerdir. Bu dönemde insanoğlu doğal çevreye tamamen bağlıdır. Daha sonra insan, diğer canlılardan ayıran en önemli özelliği olan gözlem ve düşünme yeteneğini kullanarak hayvanları evcilleştirmiş, tarımsal faaliyetlerle yerleşik hayata geçmiştir. Bu da doğal çevre koşullarına bağımlılığı azaltmış ve doğanın insan yaşamı üzerindeki hakimiyetine karşı insanın ilk başarısı olmuştur.

İlerleyen dönemlerde doğada var olan bakır, tunç ve demir gibi madenleri keşfetmesi, yazının keşfi ile beraber tarihi çağlara geçilmesi insanoğlunun bilgi birikimini, deneyimini iyice arttırmıştır. Ortaçağın sonlarına doğru Coğrafi keşifler ve Reform hareketleri ile farklı coğrafyadaki insanlar arasındaki etkileşimin meydana gelmesi ilerleyen yıllarda (1700’lü) Sanayi devriminin gerçekleşmesine katkı sağlamıştır.

Sanayi devrimi doğa ile insan arasındaki mücadelenin kırılma dönemi olarak kabul edilebilir. Bu dönemde bilim, teknik ve teknolojinin gelişmesi insanın doğal ortam üzerindeki hakimiyetinin artmasına, doğaya karşı daha baskın hale gelmesine yol açmıştır. Böylece insanoğlu doğal çevreyi istekleri doğrultusunda günümüze kadar biçimlendirmiştir.
Örneğin, yer şekillerinin engebeli ve dağlık olduğu arazilerde köprü, tünel ve viyadükler yapmış, barajlarla akarsuları kontrol altına almış, su kanallarıyla denizleri birbirine bağlamıştır.

Tarımsal faaliyetler için arazilerin amaç dışı ve yanlış kullanılması ya da ormanların tahrip edilmesi çevre sorunlarının ortaya çıkmasına yol açmıştır. Hızlı ve plansız şehirleşme, sanayi kuruluşlarının kontrolsüz şekilde genişlemesi su, hava ve toprak kirliliğine yol açar. Atmosferin fosil yakıtlarla kirletilmesi, Küresel ısınmaya neden olur. Bu da buzulların erimesi ve deniz seviyesinin yükselmesine yol açar.

COĞRAFYANIN KONUSU VE BÖLÜMLERİ

Muhteşem Dörtlü: Doğal Sistemler



Coğrafyanın Bölümleri



1. Fiziki Coğrafya

Beşeri ve Ekonomik Coğrafya



Bölgesel (Mevzi – Yerel) Coğrafya

Coğrafyanın Diğer Bilimlerle İlişkisi

Coğrafya’nın Tanımı, Önemi ve Tarihsel Gelişimi



Niçin Coğrafya Öğrenmeliyiz? Coğrafya Öğrenmenin Faydaları Nelerdir?

Coğrafyanın Tarihsel Gelişimi



Soru: Coğrafyanın tarihsel gelişimiyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlışın?
A) İlk Çağ'da sınırlı olan coğrafya alanındaki çalışmalar, Orta Çağ'da İslâm bilginlerinin katkılarıyla gelişme göstermiştir.
B) Yeni Çağ'da Avrupa'da Rönesans hareketinin başlaması, coğrafyanın gelişimini kolaylaştırmıştır.
C) İlk Çağ'da coğrafya genellikle matematik, astronomi, felsefe ve tarih gibi alanlardaki düşünürlerin yürüttükleri çalışmalardan oluşmaktadır.
D) Coğrafya kavramı ilk kez Türk kültüründe milattan önceki dönemlerde kullanılmaya başlanmıştır.
E) Günümüzdeki modern coğrafya anlayışına ait ilk çalışmalara, Alman bilim insanları öncülük etmiştir.

Soru: İnsanların doğal çevre üzerindeki etkileri sanayileşme ile birlikte artmıştır. Ancak doğal çevre koşulları bugün bile insan yaşamı üzerinde etkisini göstermektedir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi, doğal çevre koşullarının insan yaşantısındaki etkisine örnek olarak gösterilebilir?
A) Dağlık bölgelerde viyadük, tünel ve köprüler yapılarak ulaşımın sağlanması
B) Tarım alanlarında yerleşim alanlarının inşa edilmesi
C) Akarsular üzerine barajlar yapılarak akarsuyun akımının kontrol altında tutulması
D) Denizlerin doldurularak yerleşime açılması
E) Bir bölgede şiddetli yağışlar sonucunda tarım alanlarının zarar göremesi

Soru: Aşağıda yapılan değişikliklerden hangisi, diğerlerine göre doğada daha az değişikliğe neden olmuştur?
A) İstanbul'da Sabiha Gökçen Havalimanı'nın inşa edilmesi
B) Bolu Dağı Tüneli'nin inşa edilmesi
C) Güneydoğu Anadolu'da Atatürk Barajı'nın inşa edilmesi
D) Bir Orta Anadolu köylüsünün tarlasına buğday ekmesi
E) İstanbul Boğazı üzerinde, Yavuz Sultan Selim Köprüsü'nün ve kuzey otoyolunun inşa edilmesi

Soru: Aşağıdakilerden hangisi, coğrafya eğitiminin bir bireyde sağladığı yararlardan biri değildir?
A) Yaşadığı şehrin, bölgenin ve ülkenin konumunu daha iyi kavrar.
B) Ülke sevgisi ve vatandaşlık bilgisi güçlenir.
C) Haritalar ve diğer unsurlardan yararlanarak yön tayin etme gücü kazanır.
D) Çevreye olan duyarlılığı azalır.
E) Gözlem yapma ve nedensel ilişki kurma yeteneği gelişir.

Soru: Matematik coğrafya evren, Güneş sistemi ve Dünya ile ilgili çeşitli ölçümler yaparak elde ettiği verileri sayısalyönden değerlendirir. Ayrıca haritaların hazırlanışı ve haritalardan yararlanma konularını inceler. Bu çalışmalarında astronomi, matematik ve kartografya bilimlerinden yararlanır. Buna göre matematik coğrafya, aşağıdakilerden hangisini incelemez?
A) Güneş sisteminin boyutlarını
B) Dünya'nın şekli ve boyutlarını
C) Dünya'daki yerleşme tiplerini
D) Dünya, Ay ve Güneş'in hareketlerini
E) Gece ve gündüz sürelerini

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
13 Haziran 2020 Cumartesi