Osmanlı Devletinin Kuruluşu 7 . Sınıf


Kategoriler: Sosyal Bilgiler

Bu konu ile Osmanlı Devleti’nin siyasi güç olarak ortaya çıkış sürecini etkileyen faktörleri açıklayacağız.

Kavramlarımız



Uç beyliği: Sınır bölgelerini korumakla görevlendirilen beyliktir.

Beylik: Boyun oluşturduğu siyasi yapıdır. Yöneticisi de Boy Beyi’dir.

Tekfur: Bizans’ın Anadolu ve Rumeli’ndeki beylerine, yöneticilerine, valilerine verilen isimdir.

Donanma: Bir devletin deniz kuvvetleridir.



Üst bölge: Askerlerin korunması ve bölgenin hakimiyetini sağlamak amacıyla oluşturulmuş önemli noktadır. impe Kalesi Osmanlı için Rumeli’de bir üst bölgedir.

İskân: Yerleştirme anlamına gelmektedir.

Gayrimüslim: Müslüman olmayan kişilerdir.

Müsellem (Sipahi): Atlı askerdir.

Divan: Osmanlı’da devlet işlerinin görüşüldüğü yerdir.

Beylerbeyliği: Günümüzün eyalet sistemi olarak düşünülebilinir.  Merkeze bağlı fakat iç işlerinde serbest yönetim yapısıdır.



Cihan: Dünya anlamına gelir.

Ganimet: Savaşlar sonucunda elde edilen gelir. (mal, mülk, para vb.)

Bilgi:

  • Osmanlı, uç beyliği olarak Anadolu Selçuklu topraklarını Bizans’a karşı koruyordu.
  • Osmanlı her ne kadar Osman Bey zamanında resmen kurulsa da devlet olarak kurumlara (divan, ordu vb.) sahip olması daha sonraki süreçlerde olacaktır.

Bazı devletlerin ömrü bir asır iken bazıları ise 1000 yıl gibi uzun bir süre olabiliyor. Osmanlı Devleti de dünya üzerinde 623 yıl gibi uzun bir süre hüküm sürmüştür. Bu çınarın nasıl kök saldığını yani kuruluşundan yükselmesine kadar olan bölümü inceleyelim.

Osmanlılar, Oğuzların Kayı boyundandır. Anadolu Selçuklu Dönemi’nde Söğüt ve D0maniç’e Ertuğrul Gazi yönetiminde yerleştirilmiş bir uç beyliğidir.



Anadolu Selçuklu Devleti gücünü iyice yitirmiştir. Moğollar ile yapılan Kösedağ Savaşı sonrasında dağılma sürecine girince Anadolu’da siyasi birlik bozulmuş Anadolu’nun her köşesinde bağımsız birçok beylik kurulmuştur.

Osmanoğulları Beyliği, bu beylikler arasında en küçüklerinden biri olmasına rağmen, izlediği politikalar sayesinde diğer beylikleri tek bir çatı altında toplayarak büyük bir devlet kurmuştur..

Ertuğrul Bey öldükten sonra yerine oğlu Osman Bey geçmiştir..

Not: Balkanlar: Bulgaristan, Yunanistan, Arnavutluk, Kosova vb. devletlerin olduğu yerdir. Rumeli ise Balkanların güneyinde yer alan bölgedir. (Edirne, Tekirdağ gibi illerimizin olduğu yerlerdir.)

Beylikten Devlete Geçişi Kolaylaştıran Nedenler

  • Balkanlarda güçlü bir devletin olmayışı
  • Osmanlı hükümdarlarının zeki, eğitimli ve yetenekli oluşu
  • Bizans’ın eski gücünde olmayışı
  • Osmanlı’nın kurulduğu yerin genişlemeye müsait olması
  • Osmanlı’nın diğer Türk beylikleriyle siyasi mücadelelere girmemesi
  • Ahilerin, Gazilerin, Anadolu kadınlarının ve Anadolu erenlerinin desteğinin alınması

Bilgi: Osman Bey zamanında Türkiye Selçuklu Devleti kendi gücünü iyice yitirmiş, 1308 yılında da resmen yıkılmıştır.

Osman Bey



Bizans tekfurlarıyla yoğun savaşlar yaşamıştır. Etrafındaki yerleri tek tek kendi himayesine almıştır.

1299 yılında kendi adına hutbe okutup, para bastırarak bağımsızlığını ilan etmiş ve Osmanlı Devleti resmen kurulmuştur.

Bilgi: Bir hükümdarın kendi adına para bastırıp, hutbe okutması bağımsız bir devlet kurduğunu gösterir.

Orhan Bey

1324 yılında tahta geçmiş, Bursa’yı almış ve devletin başkentini Söğüt’ten Bursa’ya taşımıştır. (1326)

İznik ve İzmit de bu dönemde alınmıştır.

Karesioğulları Beyliği alınarak Osmanlı Devleti donanmasının temeli atılmıştır. Bu beyliğin alınması ve Rumeli’deki ilk toprak parçası olan Çimpe Kalesi‘nin fethedilmesiyle birlikte Rumeli’ye geçişler daha kolay hâle gelmiştir.

Bilgi: Bizans, Osmanlı’nın Rumeli ve BaIkanlar’a geçişini zorlaştırıyordu.



Rumeli’ye geçişten sonra o bölgeye göçler başlamıştır. Osmanlı Devleti bu bölgelerdeki hakimiyetini kalıcı kılmak adına iskân politikası uygulamıştır.

  • Yerleşilen yerlerde Türk – Müslüman nüfusunu artırmak
  • Anadolu’da göçebe hâlde yaşayanları yerleşik duruma getirmek
  • Bölgelerde tarımsal verimi artırarak ekonomiyi canlandırmak
  • Anadolu’da düzeni bozmaya yönelik hareketlere son vermek

gibi nedenler, iskân politikası uygulanırken göz önünde tutuldu.

Not: İskân politikası ile Rumeli ve Balkanlar’ı kalıcı olarak yurt edinmek amaçlanmıştır.

Orhan Bey Dönemi Diğer Gelişmeler

  • Yaya ve müsellem adıyla ilk daimi ordu oluştu.
  • Devletin yönetimi için ilk divan teşkilatı kuruldu.
  • İznik’te ilk Osmanlı medresesi açıldı.
  • Orhan Bey bu gelişmelerle beylikten devlete geçiş adımlarını atmıştır.

I. Murat

Edirne’yi alarak başkent yaptı. Haçlı Ordusunu Sırpsındığı ve I. Kosova savaşları ile yenilgiye uğrattı.

Veraset sisteminde değişiklik yaparak “Ülke padişah ve oğullarınındır.” anlayışını getirdi.

Divan teşkilatı daha sistemli ve sürekli hâle getirildi. (kazasker, defterdarlık makamları oluşturulmuştur.)

Yeniçeri Ocağı oluşturulmuş ve Devşirme Sistemi uygulanmaya başlanmıştır.

Tımar Sistemi uygulanmaya başlanmış, Tımarlı Sipahi Ordusu kurulmuştur.



Rumeli Beylerbeyliği makamı oluşturulmuştur.

Bilgi: Beylerbeyliğinin kurulup ilerleyen zamanlarda sayısının artması devletin sınırlarının genişlediğini gösterir.

Yıldırım Bayezıt

Anadolu’da siyasi birliği sağlama adına Aydınoğulları, Saruhanoğluları, Eratna Beyliği’ni kendi topraklarına katmıştır.

Haçlı ordusuna karşı Niğbolu Savaşı’nı yaparak büyük zafer kazanmıştır. İstanbul’u kuşatmış fakat alamamıştır.

Orta Asya üzerinden gelen Timur Devleti, Osmanlı’yı 1402 yılında yapılan Ankara Savaşı’nda ağır bir yenilgiye uğrattı. Bu Savaşın Sonucunda;

  • İstanbul’un fethi gecikti.
  • Anadolu’daki siyasi birlik bozuldu.
  • Osmanlı’nın Balkanlar’daki ilerleyişi durdu.
  • Yıldırım Bayezıt’ın oğulları arasında 11 yıl sürecek olan Fetret Devri yaşandı.

Not: Timur, fillerden oluşan büyük bir ordu ile Osmanlı Devleti’ni Ankara’nın Çubuk Ovası’nda yenilgiye uğratmıştır.

I. Mehmet

Anadolu’da bozulan birliği tekrar sağlamıştır. Osmanlı Devleti’ni yeniden toparladığı için İkinci Kurucu olarak da
anılmaktadır.

 

II. Murat

Haçlı Ordularına karşı Varna ve II. Kosova Savaşı yaptı. II. Kosova Savaşı ile Osmanlı’nın Balkan topraklarındaki kesin hâkimiyeti sağlandı. Bu savaş sayesinde Hristiyan Avrupa milletleri Osmanlı’ya karşı Haçlı birliği oluşturamadı.



Bizans Avrupa’dan yardım talebinde bulunamadı ve İstanbul’un fethi kolaylaştı.

Bilgi: II. Kosova Savaşı ve Miryokefalon Savaşı önemleri bakımından benzerdir. Miryokefalon Savaşı ile Anadolu’da, II. Kosova Savaşı ile de Balkanlar’da Türk hâkimiyeti kesin olarak sağlanmıştır.

Osmanlı Devleti, ilk haritamızda küçük bir coğrafyaya sahipti. Osman Bey’den II. Murat yani kuruluşun son padişahı zamanına gelinceye kadar topraklarını genişletmiştir.

Askerî Teşkilat (Ordu Teşkilatı)

Ordunun asker ihtiyacı nasıl karşılanırdı?

l. Devşirme Sistemi

  • Suça karışmamış
  • Yetenekli, sağlıklı ve akıllı
  • Ailenin rızası ile tek çocuk olmamak şartıyla

4 – 5 yılda bir gayrimüslim çocuklar alınıp Anadolu’daki Türk ailelerinin yanına verilmiş ve orada yetiştirilmişlerdir.

ll. Tımar Sistemi

Tımar topraklarında yetişen, Türk ve Müslüman çocuklardan oluşan eyalet ordusunun askerleridir.

Not: Devşirme sistemiyle sadece asker değil devlet yöneticileri de yetiştirilmiştir.

l. Kapıkulu (Merkez) Ordusu: Hükümdarı ve başkenti korumakla görevli, devşirme kökenli askerlerden oluşan ordudur . Ulüfe adında maaş almışlardır. (Acemioğlanlar Ocağı ve Yeniçeri Ocağı vb.)

ll. Eyalet (Taşra) Ordusu: Eyaletlerin güvenliğinden sorumludur. Maaş ve ganimet almazlar. Tımar sistemi ile elde edilen gelirlerle yetişirler. Ordunun en kalabalık bölümüdür. Savaş olmadığı zaman tarımla uğraşır, bölgenin güvenliğini sağlarlardı.

III. Yardımcı Kuwetler: Bağlı beylik ve devletlerin oluşturdukları birliklerdir. Sadece savaş zamanı orduya katılırlardı.

IV. Deniz Kuwetleri (Donanma):

  • Tersane: Gemi yapılan yerdir.
  • Levent: Donanma askeridir.
  • Reis: Donanma Komutanı.
  • Kaptan-ı Derya: Donanmaların başkomutanıdır.

Toplumsal Yapı

Osmanlı Devleti’nde sınıf ayrımı yoktu, toplum yönetenler ve yönetilenler olmak üzere ikiye ayrılırdı.



Yönetenler

l. Seyfiye (Askerî Grup)

Askerlik ve yönetim işleriyle uğraşırlardı. (Sadrazam, beylerbeyi vb.)

ll. Kalemiye ( Maliye, Yazışma Grubu)

Devletin evrak, ekonomi işlerinden sorumludur. (Nişancı, defterdar vb.)

III: İlmiye (İlim, Eğitim, Hukuk Grubu)

Başkanı Şeyhülislam olup medreselerde eğitim alırlardı. (Kazasker, kadı, müderris vb.)

Yönetilenler

Müslümanlar ve Gayrimüslimler olmak üzer ikiye ayrılırdı. Yönetilenler, halk (reaya) olarak da bilinmekteydi. Şehirliler, köylüler, konargöçerler vb. unsurlar yönetilenleri oluşturuyordu.

Ekonomik Yapı

Osmanlı ekonomik yapısı birçok unsurun meydana gelmesinden oluşan geniş bir yapıdır.

Şehirde yaşayan tüccarlar ticaretle uğraşıyordu, bu tüccarlar Lonca Teşkilatına bağlıydı.

Köyde yaşayan çiftçiler Tımar Beyleri kontrolü altında tarımla uğraşırlardı. Tarımsal üretimin devamlılığı için bu beyler bölgenin güvenliğini ve çiftçilerin denetimini sağlardı. Çiftçilerin ürünleri üzerinden öşür veya haraç vergisi alınırdı. (Haraç gayrimüslimlerden, öşür ise Müslüman çiftçilerden alınırdı.)

Göçebe halde yaşayanlar genelde hayvancılık ve hayvancılığa bağlı faaliyetlerle uğraşırlardı. Başında bulunan kişiler (Kethüda) konargöçerlerin hem güvenliğinden sorumlu olup hem de bunlardan birtakım vergiler toplardı.

Osmanlı Ekonomisinin Gelirleri

l. Tarım: Osmanlı ekonomisinin kaynağı tarıma dayalı olup toprakların sahibi devlet, işletme hakkı ise halka aittir.

ll. Hayvancılık

III. Vergiler

IV. Savaş ganimetleri

V. Ticaret gelirleri

VI. Orman, maden gelirleri

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
13 Haziran 2020 Cumartesi