Türkiye’de Yerleşmenin Tarihçesi (Anadoluda Yerleşme Tarihi)


Kategoriler: 9.sınıf Coğrafya, Beşeri Sistemler: Yerleşmeler, Coğrafya

Anadolu toprakları, yeryüzünde yerleşmelerin ilk kurulduğu yerler arasında yer almaktadır. Yapılan arkeolojik kazılar, Anadolu’daki ilk yerleşmenin günümüzden en az 10-12 bin yıl öncesine dayandığını göstermektedir. O dönemde doğal barınaklar olan mağaralarda başlayan yerleşme olgusu, yerleşik düzene geçilmesiyle kulübelerde ve köylerde devam etmiştir. Avcılık ve toplayıcılıkla sağlanan geçim, tarım ve hayvancılıkla sürdürülmüştür.

Eski Tunç Çağı’nda yerleşmeleri yönetecek idareci sınıfının ortaya çıkmasıyla, idareci sınıfının oturduğu ve çevre köyleri de yöneten yerleşme birimleri, köyden farklı bir özellik kazanarak ilk kentleri ortaya çıkarmıştır. Böylece Anadolu’da ilk defa kırsal ve kentsel olmak üzere farklı fonksiyonlara sahip yerleşme birimleri ortaya çıkmıştır.

  • Şanlıurfa’nın on beş kilometre güneydoğusunda bulunan Göbeklitepe’nin tarihi milattan önce 10. yüzyıla dayanır. Etrafında herhangi bir yerleşim olmayan Göbeklitepe, şu ana kadar keşfedilen tarihin en eski insan eliyle inşa edilmiş tapınağı olarak kabul edilir.

Bilgi: Göbeklitepe’de sürdürülen kazılar, tarih öncesi yaşam ve uygarlığa geçişle ilgili, bildiklerimizi altüst edecek kalıntıları ortaya çıkarmıştır. Bulgular, yaklaşık 11 bin yıl önce avcı-toplayıcı Anadolu insanının geçimlerini sağlamanın yanında doğayı anlamaya çalışmışlar, tanrıların varlığına inanmışlar ve dinsel törenler için düzenli aralıklarla bir araya gelmişlerdir. Bu nedenle kazı bilimciler, yerleşik hayata geçişte ekonomik ve ekolojik nedenlerden değil, bu kalabalık ve uzun süreli dinsel törenlerin rol oynamış olabileceğini ileri sürmektedir.

  • Diyarbakır’ın kuzeyinde, Ergani Ovası’nda, Dicle Nehri’nin kenarında bulunan Çayönü’de milattan önce 8500’lü yıllara ait buğday ve baklagillere rastlanmıştır. Bölgenin en önemli özelliği, avcı-toplayıcı toplulukların yerleşik hayata geçişinin yaşandığı yer olmasıdır.
  • Burdur’un güneybatısında yer alan Hacılar, Batı Anadolu’nun bilinen en eski yerleşimidir. Yerleşimin etrafında kerpiçten inşa edilen duvar, Hacılar’a kent görünümü vermektedir. Yapılan kazılarında bulunan kömürleşmiş arpa ve buğday tanelerinden, burada yaşayan halkın tarımla uğraştığı belirlenmiştir.
  • Konya’nın Çumra ilçesi sınırlarında olan Çatalhöyük, farklı yükseklikte iki tepe arasında olması nedeniyle çatal sıfatını almıştır. Çatalhöyük, binlerce yıllık tarihi boyunca üst üste inşa edilmiş binalar sayesinde yapay bir tepe olmuştur. Yerleşim yerindeki binalarda malzeme olarak, kerpiç, ağaç ve kamış kullanılmıştır.
  • Arslantepe, Doğu Anadolu’nun en büyük höyüklerinden biri olup, Malatya’nın kuzeyinde yer alır. Arslantepe’nin en önemli özelliği, Anadolu’da kurulmuş ilk şehir devleti yapılanmasının görüldüğü yerleşim yeri olmasıdır.
  • İzmir’in Urla ilçesinde yer alan Limantepe, Ege Bölgesinde bulunan en eski yapay liman olma özelliğine sahiptir. Limantepe’de yapılan su altı kazılarında milattan önce 600 yılında kullanılan liman ve aynı yıllara ait batmış bir ticaret gemisi bulunmuştur. Limantepe Batı Anadolu’nun en uzun süreli yerleşim merkezlerinden birisidir.
  • Bursa ilinin Orhangazi ilçesi sınırları içinde yer alan Ilıpınar Höyüğü’ndeki binalar, İç Anadolu’daki höyüklerde inşa edilen binaların aksine birbirlerinden bağımsız inşa edilmiştir. İznik Gölü’nün hemen kıyısında bulunması, llıpınar yerleşim yerinin su ihtiyacının karşılanmasını kolaylaştırmıştır.
  • Alacahöyük, Çorum’un Alaca ilçesindeki Höyük Köyü’nde bulunmaktadır. Höyük, Tunç Çağı ve Hitit döneminin önemli bir dinsel tören ve sanat merkezidir. Alacahöyük’de Bakır-Taş Çağı’ndan Erken Tunç Çağı’na, oradan da Frigler, Roma, Bizans, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine dek uzanan kalıntılar bulunmuştur.

Ülkemizde tarihi çağlar boyunca yerleşim alanı olarak kullanılan yerlerin, günümüzde de yoğun nüfusa sahip oldukları görülür. Eskiden ticaret ve kervan yolları üzerinde bulunan bu yerleşmeler, bugün de önemli kavşak noktaları durumundadır. Diyarbakır, Edirne, İstanbul, Bursa ve Konya gibi şehirler, çeşitli tarihi dönemlerde başkentlik yapmış merkezlerdir.

Cumhuriyetten önce Ankara Kalesi’nin çevresinde kurulmuş küçük bir kasaba durumundaki Ankara, başkent olduktan sonra hızla gelişerek günümüzde yaklaşık 5 milyon nüfuslu bir şehir haline gelmiştir.




Liselere Giriş Sınavı (LGS)
6 Haziran 2021 Pazar

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
19 Haziran 2021 Cumartesi

Alan Yeterlilik Sınavı (AYT)
20 Haziran 2021 Pazar