Şiirde Ahenk

Ahenk, şiirin dizelerini oluşturan hecelerdeki ses özelliklerinin, durakların düzenli bir şekilde tekrarlanmasından doğan ses uyumudur. Şiirde ahenk; ustaca kullanılan ses akışı, söyleyiş, ritim, ölçü ve her türlü ses benzerliğiyle sağlanır.



İç ahenk: Konunun işlenişinden ve kelimeler arasındaki ses uyuşmasından ileri gelen bir ahenktir.
Dış ahenk: Ölçü, redif ve uyak gibi şiirin dış unsurlarının oluşturduğu ahenktir.
Ölçü (Vezin): Ahengi sağlamak, şiire belli bir düzen vermek için şiirlerde çeşitli ölçüler kullanılır.

Türk edebiyatında iki “nemli ölçü kullanılmıştır. Bunlardan birincisi atlı bozkır kültüründen bu yana kullanılan hece ölçüsü, diğeriyse klasik edebiyata ait olan aruz ölçüsüdür.

Hece ölçüsü: Şiirdeki tüm dizelerin hecelerinin sayıca eşit olması kuralına dayanır.
Yaş-o-tuz-beş-yo-lun-ya-rı-sı-e-der: 11’Ii
Dan-te-gi-bi-or-ta-sın-da-yız-öm-rün: 11 ‘li
Yal-var-mak-ya-kar-mak-na-fi-le-bu-gün: 11 ‘li
De-li-kan-lı-ça-ğı-mız-da-ki-cev-her: 11 ‘li



Durak: Hece ile yazılan şiirlerde dizeler iki ya da daha çok parçaya bölünebilir. Dizelerin bu bölüm yerlerine “durak” denir. Durak sözcük bölünmeden yapılır.
Sa rı zey bek / şu dağ la ra /yas la nır
Yağ mur ya ğar / si lah la rı / ıs la nır
dizeleri “4+4+3” duraklı olarak söylenmiştir.

Türk şiirinde daha çok 7’li, 8’li, 11’li hece kalıpları kullanılmıştır. Maniler 7’li, semailer 8’li, koşma ve destanlar 1 1 ‘li hece kalıbı ile söylenmiştir. Bunun dışında 5’li, 6’lı hatta 14’lü, 15’li, 16’lı hece kalıpları az da olsa kullanılmıştır.

Aruz ölçüsü: Dizelerdeki hecelerin açıklık, kapalılık esasına bağlı olan bir ölçü sistemidir. Sonu ünlü ile biten heceler “açık”, sonu ünsüzle biten heceler de “kapalı” hece olarak adlandırılır.
Âteş gibi bir nehr akıyardu
–     –    ./.  –     –    ./.  –   –
Rûhumla o rûhun arasından
–     –     ./.    –      –    ./.  –   –
mefûlü / mefâilü / fe’ûlün

Serbest şiir: Herhangi bir ölçü ya da kalıba uyulmadan yazılan nazma, şiire serbest şiir denir. Serbest şiirde kelimelerin kendiliğinden ahenkli ve birbirleriyle uyumlu olmaları da şiirin musikisini artırır. Ölçü, kafiye gibi ahenk unsurlarına başvurmadan da bir iç ahenk oluşturulabilir. Bu tür şiirde başarı, iç ahengin iyi sağlanabilmesindedir. Yoksa ortaya çıkan ürün şiir olmaz. Son dönem Türk edebiyatında ölçülü şiir yerine serbest tarzda yazılan şiirler önem kazanmıştır.



BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz