Kategoriler: Türk Dili ve Edebiyatı, Tyt Türk Dili ve Edebiyatı

BİRLEŞİK SÖZCÜKLERİN YAZIMI

a) Bitişik Yazılan Birleşik Sözcükler

Sözcüklerden her ikisi veya ikincisi, birleşme sırasında benzetme yoluyla anlam değişmesine uğrarsa bu tür birleşik sözcükler bitişik yazılır.

— Bitki İsimleri: aslanağzı, keçiboynuzu, kuşburnu, ayşekadın…

— Hayvan İsimleri: danaburnu (böcek), karafatma (böcek), yalıçapkını (kuş)…

— Alet / Eşya İsimleri: kargaburnu (alet), kedigözü (lamba), gagaburun (gemi)…

— Hastalık İsimleri: itdirseği (arpacık), delibaş, karabacak, karataban…

— Yiyecek İsimleri: kadınbudu (köfte), alinazik (kebap), vezirparmağı (tatlı)…

— Oyun İsimleri: beştaş, dokuztaş, üçtaş…

— Gök cisimlerinin İsimleri: Küçükayı (yıldız kümesi), Samanyolu (yıldız kümesi), Yedikardeş (yıldız kümesi)…

— Renk İsimleri: gülkurusu, kavuniçi, narçiçeği, tavşankanı, vişneçürüğü…

Sözcüklerden birinin veya ikisinin tür kaybına uğramasıyla oluşan birleşik sözcükler bitişik yazılır: ateşkes, kapkaç, veryansın, yapboz, barışsever, kadirbilmez, kuşkonmaz, biçerdöver, konargöçer, okuryazar, uyurgezer, oldubitti, imambayıldı, külbastı, cankurtaran, çöpçatan…

Birdenbire, Birçok, Herhangi, Hiçbir, Biraz, Birkaç, Gitgide İkide bir

b) Birleşik Fillerin Yazımı

Dilimize Arapçadan giren, özgün biçimi tek heceli olmasına rağmen son iki ünsüzünün arasına dar ünlü konularak Türkçeleştirilen (emr>) emir, (kayb>) kayıp, (habs>) hapis gibi iki heceli sözcükler et-, ol— yardımcı fiilleriyle birleşik fiil kurarken sözcüğün ikinci hecesindeki dar ünlü düştüğü için bitişik yazılır. Emir etmek > emretmek, kayıp olmak > kaybolmak, zehir olmak > zehrolmak…

Dilimize Arapçadan giren, özgün biçimlerinde son sesleri ikiz olan, Türkçeleştirilirken son ünsüzü düşürülen tek heceli sözcükler et-, ol- yardımcı fiilleriyle birleşik fiil kurarken sözcüğün son sesi özgün biçimine döndüğü, ikizleştiği için bitişik yazılır. Ret etmek > reddetmek, af etmek > affetmek, zan etmek > zannetmek…

Dilimize Arapçadan giren, son seslerindeki /b, c, d, g sesleri p, ç, t, k/“ye dönüştürülerek Türkçeleştirilen tek heceli sözcükler et-, ol- yardımcı fiilleriyle birleşik fiil kurarken sözcüğün son sesi özgün biçimine dönüştüğü için bitişik
yazılır. Darp etmek > darbetmek, derç etmek > dercetmek, hamt etmek > hamdetmek…

a, —e, -ı, -i, -u, -ü zarf—fiil ekleriyle bilmek, vermek, kalmak, durmak, gelmek ve yazmak fiilleriyle yapılan kurallı birleşik (tasviri) fiiller bitişik yazılır:

— Tezlik fiili: uçuverdi, bakıverdi, anlayıverdi…
— Yeterlik: okuyabildi, sevebildi, gidebildi…
— Sürerlik: gidedur, süregelmek, bakakalmak…
— Yaklaşma: öleyazmak, düşeyazmak…




Liselere Giriş Sınavı (LGS)
6 Haziran 2021 Pazar

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
19 Haziran 2021 Cumartesi

Alan Yeterlilik Sınavı (AYT)
20 Haziran 2021 Pazar