Birleşik Sözcük, İsimler ve Sıfatlar


Kategoriler: Türkçe

BİRLEŞİK sözcük

– En az iki sözcüğün sesçe, biçimce veya anlamca birleşip kaynaşmasıyla oluşmuş sözcüklerdir.



– Birleşik sözcüklerin bir bölümünde kaynaşma tamdır ve iki sözcük de anlamlarını yitirerek tek bir sözcük oluşturur (gecekondu, delikanlı, kabadayı).

– Birleşik sözcüklerin bir bölümünde ise birleşen ögelerden yalnızca biri anlamını kaybeder (kılıç balığı, köpek balığı).

– Birleşik sözcüklerin bir bölümünde ise birleşik sözcüğü oluşturan her iki sözcük gerçek anlamını korur (kara yolu, ana dili).

Birleşik İsimler

a) Oluşumlarına Göre Birleşik İsimler

Anlam kayması yoluyla oluşabilirler. Bazen birinci, bazen ikinci, bazen de her iki sözcük anlamını yitirebilir.

— Her iki sözcük anlam kaymasına uğrayabilir, mecaz anlam kazanır: aslanağzı, demirbaş, suçiçeği…

— Birinci sözcük anlam kaybına uğrayabilir: adamotu, başsavcı…



— İkinci sözcük anlam kaybına uğrayabilir: öğretmenevi, aşçıbaşı. ..

Ses değişmesi yoluyla oluşurlar. Birleşik sözcükler oluşurken ses düşmesi veya türemesi olabilir: Seyretmek, kaynana, doksan, nakletmek…

b) Yapılarına Göre Birleşik İsimler

– Belirtisiz veya takısız isim tamlaması biçiminde oluşurlar: Atasözü, adamotu, kuşpalazı, Eminönü, Çanakkale…

– Sıfat tamlaması biçiminde oluşurlar: Uludağ, ilkokul, bozkır, Eskişehir, Karahisar…

İsim soylu sözcüklerin fiillerle bir araya gelmesiyle oluşur: imambayıldı, hünkârbeğendi, ateşkes, gecekondu…

Fiil soylu sözcüklerin bir araya gelmesiyle oluşurlar: Biçerdöver, gelgit, çekyat, uyurgezer, dedikodu, vurdumduymaz…

Not: Birleşik isimlerin içinde eğer fiil varsa birleşik sözcük “ tür kayması” biçiminde oluşmuştur: Şıpsevdi, albeni, veryansın, gecekondu, çekyat, gelgit…

İsim soylu sözcüklerle fiilimsilerin bir araya gelmesiyle oluşur: Gökdelen, dalgakıran, cankurtaran, kardelen…
Yansıma sözcüklerin bir araya gelmesiyle oluşur: Dırdır, çıtçıt, gırgır…

Birleşik Sıfatlar

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
20 Haziran 2020 Cumartesi