Kontrol Çaprazlaması 10. Sınıf


Kategoriler: 10. Sınıf Biyoloji, Biyoloji

Belirli bir özellik için genotipi bilinmeyen bir organizmanın genotipini belirlemek amacıyla yapılan çaprazlamaya kontrol çaprazlaması veya test çaprazlaması adı verilir. Bir özellik açısından çekinik fenotipli bir bireyin genotipi her zaman homozigot (aa) olmasına rağmen, baskın fenotipli bir bireyin genotipi homozigot (AA) ya da heterozigot (Aa) olabilir.

Baskın fenotipte olan bir bireyin ğenotipini belirlemek için onu, aynı özelliğin homozigot çekinik genotipli bir bireyi ile çaprazlamak gerekir. Daha sonra elde edilen yavruların fenotiplerine bakılır. Bu durumu bir örnekle açıklayalım.



Kedilerde kısa kıllılıktan sorumlu alel (A) baskın, uzun kıllılıktan sorumlu alel (a) çekiniktir. Genotipi bilinmeyen kısa kıllı bir kedinin, bu özellik açısından homozigot mu heterozigot mu olduğunu anlamak için onu uzun kıllı bir kedi ile çaprazlamak gerekir. Çaprazlama sonunda meydana gelen yavruların hepsi kısa kıllı ise genotipi araştırılan birey büyük olasılıkla homozigottur. (AA genotipindedir.) Eğer oluşan yavruların bazıları uzun kıllı ise genotipi araştırılan birey heterozigottur (Aa genotipindedir). Uzun kıllı yavru oluşması, çekinik alellerden bir tanesinin kısa kıllı ebeveynden geldiğini ve kısa kıllı ebeveynin heterozigot genotipe sahip olduğunu gösterir.

Verdiğimiz örnekte ortaya çıkabilecek iki sonuç aşağıda gösterilmiştir.

Çekinik fenotipe sahip olan birey homozigot çekinik (dd). genotiplidir. Baskın fenotipli bir bireyin genotipi ise homozigot (DD) veya heterozigot (Dd) olabilir. Genotipi bilinmeyen baskın fenotipli birey ile çekinik fenotipli birey arasında yapılan çaprazlamaya kontrol çaprazlaması denir.

Bezelyelerde düzgün tohumlu olma baskın, buruşuk tohumlu olma ise çekiniktir. Buruşuk tohumlu bezelyeler homozigot genotiplidir (dd). Düzgün tohumlu bezelyelerin homozigot (DD) mu, heterozigot (Dd) mu olduğunu öğrenmek için düzgün tohumlu bezelyelerle buruşuk tohumlu bezelyeler çaprazlanır.

Çaprazlama sonucunda sadece düzgün tohumlu bezelyeler oluşur ise düzgün tohumlu atanın homozigot (DD) olduğu anlaşılır. Döllerin bir kısmı düzgün tohumlu, bir kısmı buruşuk tohumlu ise buruşuk tohumlu atanın heterozigot (Dd) olduğu belirlenmiş olur.

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
20 Haziran 2020 Cumartesi