Kimyasal Tepkimelerde Hesaplamalar 10. Sınıf


Kategoriler: 10. sınıf Kimya, Kimya, Kimyanın Temel Kanunları ve Kimyasal Hesaplamalar

Kimyasal tepkimelerde maddelerin mol sayıları, kütleleri, tanecik sayıları ve hacimleri arasında her zaman doğru orantı vardır. Maddelerin miktarları arasında geçişler yapılırken tepkime denklemindeki katsayılardan yararlanılır.



Bilgi: Artansız Tepkime: Reaksiyona giren maddelerin tamamının tepkimede tükenmesi durumu söz konusu ise tepkime artansız olarak gerçekleşmiştir.
Tam Verimli Tepkime: Başlangıçtaki maddelerden en az birinin tamamen tükenmesi durumu söz konusu olan tepkimeler tam verimli tepkimedir. Böyle bir durumda tüm maddeler tükenmiş olabileceği gibi bir madde dışındaki diğer maddeler tükenmemiş olabilir. Bazı tepkimeler tam verimle gerçekleşmeyebilir. Bu durumda tepkimenin yüzde verimi belirtilir. Bu yüzde tam verimle gerçekleşen tepkimeye göre ne oranda ürün oluştuğunu gösterir.

Kimyasal Tepkimeye Dayalı Hesaplamalar

Kimyasal tepkimelerde tepkimeye giren maddelerin miktarı azalırken, elde edilen ürünlerin miktarı artar. Madde miktarları ile ilgili olarak yapılan hesaplamalar, maddelerin miktarlarında oluşan değişimlere göre yapılır.

  • Yapılacak her türlü kimyasal hesaplamada en önemli kural tepkimede harcanan ve elde edilen maddelerin hangi birimle ifade edilirse edilsin miktarları arasında her zaman doğru orantı olmasıdır.
  • Hesaplama işlemleri yapılmadan önce tepkime denklemi verilmediyse denklem yazılmalı ve denkleştirilmelidir. Eğer tepkime denklemi verildiyse denk olup olmadığı kontrol edilmeli ve denk değil ise denkleştirilmelidir.
  • Tepkime denklemindeki kat sayılar her zaman maddelerin mol sayısı olarak yorumlanır.
  • Soruda verilenler ve istenenler farklı birimlerde iseler ya bütün değerler mole çevrilerek ya da denklemdeki madde miktarları verilen ve istenenlerin birimlerine çevrilerek aralarında bir doğru orantı kurulur.



Tepkimelerde Yüzde Verim Hesaplamaları

Bazı tepkimelerde elde edilmesi gerekenden daha az miktarda ürün elde edilir. Bu tür tepkimeler tam verimle gerçekleşmemiştir. Tam verimle gerçekleşmeyen tepkimelerde, bazı durumlarda farklı yan ürünler elde edilir, bazı durumlarda da ortamda reaksiyona girecek madde bulunmasına rağmen (denge tepkimelerinde) tepkime ortamındaki madde miktarları değişmez hâle gelir.

  • Bir kimyasal reaksiyonda teorik olarak yapılan hesaplamalar sonucunda elde edilmesi beklenen ürün miktarına teorik verim adı verilir.
  • Tepkime meydana geldiğinde gerçek olarak elde edilen ürün miktarına ise deneysel verim denir.
  • Tepkimenin verimi elde edilen miktar ile elde edilmesi gereken miktar arasındaki orandan bulunur.
  • Gerçekleştirilen bir tepkimenin ne ölçüde verimli olduğunu belirtmek için ise yüzde verim (% verim) kullanılır. Yüzde verim deneysel verimin teorik verime bölünüp 100 ile çarpılmasıyla elde edilir.

Örnek:

Örnek:

Safsızlık Hesaplamaları

Kimyasal tepkimeye giren maddeler saf değil ise tepkime tam verimle gerçekleşse bile elde edilen ürün miktarı safsızlık içeren başlangıçtaki toplam miktara göre yapılamaz. Tepkimeye giren madde içindeki safsızlık içeren kısım hesaplamada dikkate alınmaz. Bu nedenle elde edilen ürün miktarı beklenenden az olur.

Sınırlayıcı Bileşen Hesaplamaları

Bu tip kimya problemlerinde en az iki maddenin miktarları verilir. Maddelerden birisi tamamen tükenirken diğerinden bir miktar artar. Tepkime denklemine göre ve madde miktarlarının birimine göre miktarı az olan madde sınırlayıcı bileşen olarak ifade edilir. Buna göre harcanan diğer madde miktarları ve elde edilen ürün miktarları belirlenir.



Hesaplamalar miktarı sınırlı olana göre yapılır. Sınırlayıcı bileşen dışındaki madde ya da maddeler fazla olduklarından artar. Kısacası artan maddeler tepkime denklemi kullanılarak bulunur. Maddelerin mol sayıları verilirse işlemler denklemdeki maddelerin doğrudan mol sayıları ile orantı kurularak yapılır. Madde katsayılarının oranı gaz fazında olan maddelerde hacimler içinde kullanılabilir.

Yukarıdaki tepkimede N2 ve H2 den 3 er mol alındığında gerçekleşen tepkime sonucunda 3 mol H2 gazının tamamı tükendiğinde N2 gazının ancak 1 molü tükenerek 2 molü tepkimeye girmez ve artar. Yani sınırlayıcı bileşen H2 gazıdır.

Ancak maddelerin kütleleri üzerinden işlem yapılacaksa denklem katsayılarının oranı asla kütle oranı olarak kullanılamaz. Katsayılara bağlı olarak her maddenin denklemdeki kütleleri hesaplanarak elde edilen değerler arasında doğru orantı kurulur.

Yukarıdaki tepkimede başlangıçta 28 g N2 ve 28 H2 gazları vardır. Tepkime denklemine göre 28 N2 gazının tamamen tükenmesi için 6 g H2 gazı gereklidir. Bu durumda H2 gazının 22 gramı reaksiyona girmez ve artar. Bu durumda sınırlayıcı bileşen N2 gazıdır.

ATOM AĞIRLIĞI BULMA HESAPLAMALARI

Bir bileşik formülü içerisinde bulunan herhangi bir elementin atom ağırlığının bulunması ile ilgili hesaplamalardır. Bilinmeyen atom ağırlığı sorularının çözümü için uygulanacak en temel yöntem, içinde bulunduğu bileşiğin mol sayısını ve mol kütlesini öncelikli olarak bulmak ve bilinen atom ağırlıklarından yola çıkarak bilinmeyen atom ağırlığını bulmaktır. Sorular genel anlamda iki şekilde olur.



  • Herhangi bir tepkime olmadan bir bileşik içindeki elementin atom ağırlığı sorulabilir.
  • Bir kimyasal tepkimedeki elementin ya da bileşik içindeki bir elementin atom ağırlığı sorulabilir.

FORMÜL BULMA HESAPLAMALARI

KARIŞIM HESAPLARI

KADEMELİ REAKSİYON HESAPLARI

Kimyasal Tepkimelerde Hesaplamalar 1. bölüm Hızlı Kalem

Kimyasal Tepkimelerde Hesaplamalar 2. bölüm Hızlı Kalem

Kimyasal Tepkimelerde Hesaplamalar 3. bölüm Hızlı Kalem



Kimyasal Tepkimelerde Hesaplamalar 4. bölüm Hızlı Kalem

Kimyasal Tepkimelerde Hesaplamalar 5. bölüm Hızlı Kalem

Kimyasal Tepkimelerde Hesaplamalar 6. bölüm Hızlı Kalem

Kimyasal Tepkimelerde Hesaplamalar 7. bölüm Hızlı Kalem

Kimyasal Tepkimelerde Hesaplamalar 8. bölüm Hızlı Kalem

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
22 Haziran 2019 Cumartesi