İlaçlar 10. Sınıf Kimya


Kategoriler: 10. sınıf Kimya, Kimya

İnsan, hayvan ve bitkilerde meydana getirdiği tesir ile hastalıkların teşhisi, tedavisi, hastalıklardan korunma, cerrahi girişimlerin kolaylaştırılması ve bazı fizyolojik olayların değiştirilmesi amacıyla kullanılan kimyasal maddelere ilaç denir. İlaçlar ilaç aktif maddelerinin, yardımcı katkı maddeleri ile belirli oranlarda karıştırılarak çeşitli formlarda üretilir.

Bilgi: İlaçların kaynaklarını, kimyasal ve fiziksel özelliklerini, vücuda alınışlarını, etkilerini, etki şekillerini ve hastaya verilecek hale getirilme yöntemlerini araştıran bilim dalına farmakoloji adı verilir.



İlaç Bileşenleri

İlaç etken madde ve taşıyıcı kısım olmak üzere iki kısımdan meydana gelir. Hastalığa veya hastalığı önlemeye karşı asıl etkiyi gösteren maddelere etken madde adı verilir.

Etken maddenin hasta tarafından kolay alınabilmesi veya iyi doze edilebilmesi için katılan fizyolojik etkisi olmayan glukoz, parafin, gliserin, renklendirici gibi kimyasal maddelere taşıyıcı madde adı verilir.

İlaç Verilme Yolları

 

İlaçlar vücuda farklı yollardan alınırlar. İlacın vücuda hangi yolla alınacağı hastalığın türü, ilacın fiziksel hâli ve ilacın etki etme süresi gibi değişik faktörlere bağlıdır. İlaçların vücuda alınma yolları ilacın içeriğine bağlı olarak değişir. Bir ilacın etkisi, ilacın vücuda veriliş yoluyla ilgilidir. Bir ilacın uygulandığı yol diğer ilaç için uygun olmayabilir. Bu nedenle ilaçların vücuda veriliş yöntemleri doktorun söylediği şekilde olmalıdır.

Ağızdan Alınan İlaçlar: Hap türü ilaçlar ağız yoluyla su yardımı ile alınır. Ağız yoluyla ilaç alındığında, mide ve bağırsaklardan emilimi nedeniyle etkisi 30 ila 90 dakikada ortaya çıkar. Ağız yoluyla alınan ilaçlar hap ya da şurup olabilir.

Damardan Alınan İlaçlar: En hızlı ve etkili ilaç veriliş yolu ilacı damar yolu ile vermektir. İlaç doğrudan kan akımına katılarak, en kısa zamanda hedef organa ulaşmaktadır.



Deri Altına Alınan İlaçlar: En etkili ilaç veriliş yollarından birisidir. İlaç deri altına, yağ tabakasına veya onun altındaki dokuya enjekte edilir.

Solunum Yolları ile Alınan İlaçlar: Bazı ilaçlar solunum yoluyla verilmektedir. Kişi solunum yaparken, ilaç kabını ağzına dayayarak, toz ya da püskürtme şeklindeki ilacı doğrudan akciğerlerine çeker ve ilaç kısa sürede kana karışır.

İlaç Formları

İlaçlar, kullanımını kolaylaştırmak ve doz ayarlamasını yapabilmek için aşağıdaki biçimlerde kullanıma sunulurlar.

  • Katı formdaki ilaçlar (toz, tablet, draje, kapsül, fitil, kaşe)
  • Yarı katı formdaki ilaçlar (krem, merhem)
  • Sıvı formdaki ilaçlar (Steril ampul ve flakon, steril olmayan şurup, damla) şeklindedir.

Katı Formdaki İlaçlar

Kolayca yutulabilmesi için toparlak duruma getirilmiş katı ilaçların tamamına hap adı verilir. Haplar toz, tablet, draje, kapsül, fitil, kaşe formlarında olabilir.

Hap bileşiminde etken madde dışında başka maddeler de vardır. Bunlar:

Dolgu maddeleri: Tableti belli bir ağırlığa getirmek için etken maddenin kütlesinin yaklaşık iki katı kütlede kullanılan maddelerdir. Dolgu maddesi olarak en çok nişasta ve sakaroz tercih edilir.

Dağıtıcı maddeler: Tabletin mide ortamında parçalanıp dağılmasını sağlayan maddelerdir.

Bağlayıcı maddeler: Toz partiküllerinin birbirine bağlanarak onların granül oluşturmasını sağlarlar.



Yarı Katı Formdaki İlaçlar

Deri ve mukoza hastalıklarının tedavisinde dış yüzeye sürülerek kullanılan merhem ve krem gibi ilaçlardır. Yarı katı ilaçlar lanolin, vazelin gibi ana maddeler içinde etken ilaç maddesinin eritilmesiyle oluşturulur. Merhem ile krem arasındaki fark kremde su oranının daha fazla ve daha yumuşak olmasıdır.

Sıvı Formdaki İlaçlar

Sıvı ilaçların büyük bir kısmı çözelti şeklindedir. Çözeltiler homojen oldukları için her kullanımda eşit miktarda alınabilirler, vücuttaki emilimleri daha kolaydır ve özellikle çocuklarda kullanıma daha uygundur. Ancak sıvı olmaları mikroorganizma üremesi için uygun bir ortam oluşturduğundan dayanıklı değildirler. Sıvı formdaki çözeltilere şuruplar, tendür ve solüsyonlar örnek verilebilir. Damar ya da doku içine enjekte edilerek uygulanan bazı solüsyonlara ampül ya da iğne adı verilir. İlacın çabuk etki etmesi istenen acil durumlarda iğne uygulaması tercih edilir.

Örnek:

Örnek:

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
20 Haziran 2020 Cumartesi