Anadolu’nun Jeopolitiği 10. Sınıf


Kategoriler: 10. Sınıf Tarih, Beylikten Devlete Osmanlı Siyaseti 10. Sınıf, Tarih

Jeopolitik; bir yerin çevresindeki bölgeye kazandırdığı önem doğrultusunda devletlerin ürettiği politikadır. Örneğin Anadolu, Mezopotamya, Mısır’da kurulan medeniyetler bir kesişim noktasında oldukları için ticari alanda gelişmişlerdir. Bu bölgelerden geçen ticaret yollarına egemen olmuşlardır. Buradan da anlaşılacağı üzere coğrafya, devletlerin politikalarını belirlemede etkili olmaktadır.

Anadolu’nun Türkleşmesi dünya tarihi açısından önemli bir gelişmedir. Türklerin XI. yüzyılda Anadolu’ya gelmesinden önce Bizans-Sasani ve Bizans-Arap mücadeleleri nedeniyle Anadolu toprakları harabeye dönüşmüş, Anadolu’nun nüfusu oldukça azalmıştır. Türklerin Anadolu’ya girmesinin ardından Orta Asya göçleriyle de beslenen Türkler Anadolu’da çoğunluğu elde etmişlerdir. Fakat XI ve XIII. yüzyıllar arasında yaşanan Haçlı Seferleri Türklerin batıya doğru ilerleyişini olumsuz etkilemiştir. XIII. yüzyılda Anadolu’da yaşanan bu gelişmelerin Osmanlı Beyliği’nin ortaya çıkış sürecinde önemli bir etkisi vardır. 1335 yılında İlhanlıların yıkılmasıyla Anadolu’daki Moğol baskısının azalması sonucunda sınırlarda bulunan Türk beylikleri daha bağımsız hareket etmeye başlamışlardır.



Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu ile İlgili Görüşler

Kuruluş Dönemi ile ilgili kaynakların yetersizliği nedeniyle Osmanlı Beyliği’nin kurucuları; kökeni, hangi boya mensup oldukları, nerelere egemen oldukları, tam olarak hangi tarihte ve nerede kuruldukları bilinememektedir. Osmanlı Beyliği’nin kuruluşunu anlatan eserlerin yaklaşık bir asır sonra kaleme alınması ve Timur’un Ankara Savaşı’ndan sonra Bursa arşivlerini yakmasından dolayı bu dönemin aydınlığa çıkartılması oldukça zorlaşmaktadır. Bu dönemle ilgili çalışma yapan tarihçiler başta Başbakanlık Arşivi olmak üzere mevcut bilgiler ve kroniklerden hareket ederek birtakım sonuçlar ortaya koymuşlardır.

Osmanlı Tarih Yazıcılığı

Osmanlı tarihinin XIV ve XV. yüzyıllara ait kaynakları oldukça yetersizdir. Bu durumun nedeni Osmanlıların siyasi, sosyal, kültürel faaliyetleri zamanında kayıt altına almamasıdır. Osmanlı Devleti’nin kuruluşu ile ilgili elimize ulaşan ilk eser 1410 yılında kaleme alınan Ahmedi’nin İskendernamesidir. 1490’li yıllarda kaleme alınan Türkçe kronikleri de dikkate alındığında Osmanlı tarih yazıcılığının devletin kuruluşundan çok sonra başladığı görülür. Kuruluşu II. Murat, gelişmesi II. Mehmet ve yükselişi II. Bayezit olarak kabul edilen Osmanlı tarihçiliği XVI. yüzyıldan sonra nitelik ve nicelik olarak bir ivme kazanmıştır.

Osmanlı Devleti’nin kuruluşu ile ilgili kaynakların yetersizliğinden dolayı bu dönemi aydınlatmak için yabancı kaynaklara ihtiyaç duyulmaktadır. Bizanslı tarihçiler Pakimires, Kantakuzen, Nikeferos ile İslam tarihçileri ve gezginlerinin başında gelen İbn Batuta ve İbn Haldun’un bıraktığı eserler bu dönemi aydınlatmaktadır.

Osmanlı Tarihinin En Eski Kaynakları

Osmanlı tarihi hakkında en eski kaynak Orhan Gazi’nin imamının oğlu olan Yahşi Fakih tarafından kaleme alınan Fakih Menakıpnamesi’dir. Ancak bu eser elimizde değildir. Bu menakıpnameyi okuyan Aşıkpaşazade 60 yıl sonra, okuduklarını kaleme alarak Aşıkpaşazade tarihini oluşturmuştur.



  • Jeopolitik; bir yerin bulunduğu coğrafyanın o bölgeye kazandırdığı önem doğrultusunda devletlerin ürettiği politikadır. Coğrafya, devletlerin siyasi politikalarında belirleyicidir.
  • Anadolu; Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının birbirine en çok yaklaştığı bir konumda bulunmaktadır. Bu nedenle Anadolu'da kurulan devletler, bölgedeki ticaret yollarına hâkim olma politikası gütmüşlerdir.
  • Anadolu; coğrafi konumu, geçiş yolları üzerinde bulunması, iklimi, su kaynakları ve yarımada şeklinde olması gibi özellikleri nedeniyle tarihin ilk dönemlerinden itibaren yerleşim için ideal bir bölge olmuştur. Bu durum Türklerin Anadolu'yu yurt edinme nedenlerinden biridir.
  • Anadolu coğrafyasında XIII. yüzyıl boyunca yaşanan siyasi ve sosyal gelişmeler, Osmanlı Beyliği'nin kuruluşuna zemin hazırlamıştır.
  • Kösedağ Savaşı'ndan sonra Moğol baskısı yüzünden Doğu ve Orta Anadolu'dan batıya göç eden Türk boyları Ege ve Marmara kıyılarının da Türkleşmesini sağlamıştır.
  • Fırsat buldukça dengeleri de gözeterek siyasileşme yoluna giden uçlardaki Türk boyları, bağımsızlıklarını ilan ederek birer birer beyliklerini kurmuştur.

Soru: Türkiye tarihinin başlamasında etkili olan,
I. Malazgirt Savaşı'nda Selçuklu ordusunun Bizans ordusunu yenmesi,
II. Alp Arslan'ın Anadolu'da "fethedilen toprağın fethedenin malı sayılması" politikasını uygulaması,
III. İznik'e kadar olan bölgelerin ele geçirilmesi
gelişmelerinden hangilerinin Bizans'ın askeri zayıflığıyla doğrudan ilgili olduğu savunulabilir?
A) Yalnız I    B) Yalnız II    C) I ve II
D) I ve III     E) II ve III

Soru: Türkiye tarihi ile ilgili olarak ortaya çıkan,
l. Haçlı ordularının Anadolu'dan geçmesi,
II. Bizans üzerindeki Türk baskısının geçici olarak azalması,
III. Türkiye Selçukluların başkentinin Konya'ya taşınması
durumlarının oluş sırasının aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verildiği savunulabilir?
A) I, II, III    B) II, III, I    C) III, II, I
D) III, I, II    E) I, III, II

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
13 Haziran 2020 Cumartesi