Yükseltgenme Basamakları 11. Sınıf


Kategoriler: 11. Sınıf Kimya, Kimya, Modern Atom Teorisi

Yükseltgenme basamağı mı iyon yükü mü?

Atom ve moleküller elektriksel açıdan nötral taneciklerdir. Bir elemente ait atomlarda proton sayısı elektron sayısına eşittir. Ancak atomlar daha kararlı hale gelebilmek için kimyasal bağ oluşturmak istediğinde bunu elektron alış verişi ile ya da ortaklaşması ile sağlar. Bir atomun değerlik elektronlarını kullanarak(alış veriş ya da ortaklaşma şeklinde) yapmış olduğu bileşiğinde aldığı elektriksel yüke yükseltgenme basamağı denir. Kısaca yükseltgenme basamağı bir atomun bir molekül içinde ya da bir İyonik bileşik içinde sahip olduğu yük miktarıdır. Evren de oluşan ilk element olan Hidrojen doğada diatomik (moleküler) halde bulunabilir. Ancak bu durumda herhangi net bir yüke sahip değildir. Yani proton sayısı elektron sayısına eşittir. Ametal özellikte olan hidrojen atomu örneğin sodyum (Na) elementi ile yaptığı bileşiğinde bir elektron alarak -1 yük değerine sahip olurken bir ametal olan klor (Cl) elementi ile yaptığı bileşikte 1 elektron vererek +1 yük değerini alır. Görüldüğü gibi bir elementin alacağı değerliği karşısındaki kimyasal tür belirlemektedir.



Nötr bir atom elektron aldığında anyonuna dönüşür ve indirgenme olayı gerçekleşir. Elektron verdiğinde ise katyonuna dönüşür ve yükseltgenme olayı gerçekleşmiş olur.



Yükseltgenme basamağının hesaplanması

Bir atomun yaptığı bileşiklerde yükseltgenme basamağının beIirlenmesi için bazı kuralların bilinmesi gerekir.



Yükseltgenme Basamakları Soru ve Çözümleri

İyonik bileşiklerde atomlar arası elektronegatiflik farkı oldukça fazladır. Bu yüzden katyon ile anyon arasındaki yük alış verişi tamdır ve iyonlar özellikle sıvı halde ve çözelti ortamında serbest haldedir. Bu durumdaki atomların elektriksel yükü ve yükseltgenme basamağı yerine iyon yükü kavramı da kullanılabilir. Kovalent bileşiklerde ise atomlar arası elektronegatiflik farkı daha azdır ve iyonlaşma tam olarak sağlanamaz. Bu yüzden molekül içindeki atomların elektriksel yükleri sadece yükseltgenme basamağı olarak belirtilir. Bazı atomlar tüm bileşiklerinde aynı yükseltgenme basamağına sahip iken özellikle geçiş elementleri ve ametaller farklı bileşiklerin de birden fazla yükseltgenme basamağına sahip olabilir.

1. Elementler doğada atomik ve moleküler halde bulunabilir. Her iki durumda da yükseltgenme basamağı sıfırdır.
2. 1A grubu elementleri bileşiklerinde +1, 2A grubu elementleri bileşiklerinde +2, 3A grubu elementleri ise bileşiklerinde genelde +3 değerliğini alır.
3. Hidrojen elementi metaller ile yaptığı bileşiklerinde -1, ametaller ile yaptığı bileşiklerde ise +1 yükseltgenme basamağına sahiptir.
4. Oksijen elementi genellikle bileşiklerinde +2 yükseltgenme basamağını alır ancak 1A ve 2A grup elementleri ile peroksitli bileşiklerinde -1 değerliği alabilir. Kendisinden daha aktif bir ametalin yanında +2 değerliğine alabilir.
5. Flor tüm bileşiklerinde -1 yükseltgenme basamağına sahiptir.
6. Bileşikler elektriksel açıdan nötraldir. Bir bileşik molekülünde atomların elektriksel yükleri toplamı sıfır olmalıdır. Altı çizili olan elementlerin yükseltgenme basamaklarını hesaplayalım.
7. Çok atomlu iyonlara kök denir. Köklerde bulunan atomların yükleri toplamı kökün yüküne eşittir.
Bilgi: Yükseltgenme basamağı pozitif ve negatif değerler alır aynı zamanda değeri tamsayı ya da kesirli olabilir. Süper oksit iyonunda her oksijen atomunun değerliği -1/2 dir.

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
15 Haziran 2019 Cumartesi