Üreme Sistemi ve Embriyonik Gelişim 11. sınıf biyoloji


Kategoriler: 11. Sınıf Biyoloji, Biyoloji, İnsan Fizyolojisi

Konunun sonunda Üreme Sistemi ve Embriyonik Gelişim ders anlatımı videoları bulunmaktadır.

İnsanda Üreme Sistemi

İnsanda eşeyli üreme, dişi üreme sisteminde üretilen yumurta ve erkek üreme sisteminde oluşturulan spermin birleşmesiyle gerçekleşir. Dişi ve erkek bireylerde üreme sistemi organları aşağıda açıklanmıştır.



Dişi Üreme Sistemi

  • Dişilerde üreme organları;
  • yumurtalıklar(ovaryumlar)
  • yumurta kanalı (fallopi tüpü)
  • döl yatağı (uterus=rahim)
  • döl yatağı ağzı(serviks)
  • vajinadan oluşur.

Yumurtalıklar: Karın boşluğunun alt bölümünde yer alır. İki tanedir. İçinde bulunan folikül(yumurta taslağı) keselerinde mayoz bölünmeyle yumurta oluşturuIur(Oogenez). Ayrıca östrojen ve progesteron hormonları yumurtalıktan salgılanır.

Yumurta kanalı: Döllenme borusu da denen yumurta kanalı, yumurtalık ile rahim arasında yer alır. Bu kanalın yumurtalığa bakan tarafı kirpikli huni biçimindedir. Bu yapı, yumurtalıktan atılan yumurtayı yakalar ve tüpün içine bırakır. Döllenme olayı burada gerçekleşir.

Döl yatağı: Embriyonun doğuma kadar büyüyüp geliştiği yapıdır. İç kısmı mukus salgılayan ve bol miktarda kan daman içeren endometriyum denilen tabaka ile kaplıdır Mitoz bölünme ile kalınlığı artan bu tabaka embriyonun ilk 2 – 4 haftalık süre içinde beslenmesini sağlar.

Vajina ve Serviks: Vajina, döllenmemiş yumurta ve endometrium dokusunun dışarı atıldığı yapıdır. İdrar kanalı(üretra) ile bağlantısı yoktur. yani dişi bireylerde yumurta ile idrar farklı açıklıklardan dışarı atılır. Hem doğumun gerçekleştiği hem de spermin dişi vücuduna bırakıldığı kanal olarak iş görür. Vajinayı rahime bağlayan bölgeye serviks adı verilir.

Menstrüal Döngü

Dişi bireylerde yumurta üretiminden itibaren döllenmemiş yumurtanın dışarı atılmasına kadar geçen sürece menstrüal döngü (28 gün) denir. Bu süreçte dişi bireyde hormonların etkisiyle yumurtalıkta ve rahimde bazı değişiklikler meydana gelir.

Menstrüal döngü 4 evrede gerçekleşir.

  • Folikül evresi
  • Ovulasyon evresi
  • Korpus Iuteum evresi
  • Menstruasyon evresi

Folikül Evresi: Hipofiz bezinden salgılanan FSH hormonu, yumurtalıkları etkileyerek genç bir folikül gelişmeye başlar. 10-14 gün süren bu evrede döllenme özelliğine sahip yumurta oluşur. Bu evrede yumurtalıktan salgılanan östrojen hormonu rahim iç duvarının ve süt bezlerinin gelişmesini sağlar.



Ovulasyon Evresi: Olgunlaşan folikülün hipofiz bezinden salgılanan LH homonu etkisiyle yırtılması ve içindeki yumurtanın fallopi tüpüne geçmesidir. Bu olaya ovulasyon (yumurtlama) denir. Bu evre 1-2 gün sürer.

Korpus Luteum Evresi: Yumurtayı bırakan folikül kesesinin içine sarı yağ damlacıkları dolar ve korpus luteuma(sarı cisim) dönüşür. Bu yapı çok miktarda progesteron, az miktarda östrojen salgılar. Progesteron hormonu sayesinde rahim iç duvarı kalınlaşır, kılcal damar ve kan miktarı ve mukus salgısı artar. Rahimdeki bu değişimler embriyonun tutunması için zemin oluşturur. Korpus luteum yaklaşık 13-14 gün süreyle kendini korur. Yumurta 4-5 gün için yumurta kanalında ilerleyerek rahime ulaşır. Eğer yumurta döllenmemiş ise Korpus luteum küçülerek körelir. Yumurta döllenmiş ise progesteron etkisi ile embriyo döl yatağına tutunur.

Menstruasyon Evresi: Yumurta kanalındaki yumurtanın döllenmemesi durumunda korpus luteum bozulur ve kandaki progesteron salgısı azalır. Bu duruma bağlı olarak rahim iç çeperindeki kılcal damarlar parçalanır. Döllenmemiş yumurta bir miktar kan ile vajinadan vücut dışına atılır. Sağlıklı bir dişide 3-5 gün süren bu evreye menstruasyon (adet görme) denir.

Dişi Üreme Sisteminin Hormonal Kontrolü

Dişi üreme sisteminde hipofiz bezinden ve yumurtalıktan salgılanan hormonlar kontrolü sağlar. Hipotalamustan salgılanan RF(salgılatıcı faktör) hipofiz bezini uyarır. Hipofizden salgılanan farklı hormonlar dişi üreme sisteminde hem hormon üretimini hem de yumurtalık ve rahimde bir dizi değişime sebep olur.

Hipofiz bezinden salgılanan hormonlar

  • FSH (folikül uyarıcı hormon)
  • LH (Luteinleştirici hormon)
  • LTH (luteotropik hormon=prolaktin)

Yumurtalıktan salgılanan hormonlar

  • Östrojen
  • Progesteron



FSH (folikül uyarıcı hormon)

  • Folikül kesesinin gelişmesini ve yumurta hücresinin oluşmasını(oogenez) uyarır.
  • Yumurtalıktan östrojen hormonu salgılatır.

LH (luteinleştirici hormon)

  • Ovulasyonu (yumurtlama) sağlar.
  • Korpus luteumlsarı cisim) oluşmasını ve varlığını devam ettirmesini sağlar.
  • Korpus luteumdan progesteron salgılatır.

LTH (luteotropik hormon=prolaktin)

  • Süt bezlerinin gelişmesini ve süt salgılanmasını uyarır.
  • Sadece dişi bireylerde salgılanır, annelik duygusunun oluşmasını sağlar.

Bilgi: Bir hormon salgısının başka bir hormon salgısını artırması pozitif feed-back(geri bildirim) mekanizması denir. Örneğin; hipofizden salgılanan FSH hormonunun yumurtaiıktan salgılanan östrojen miktarını artırması. Bir hormon salgısının başka bir hormon salgısını zaltması negatif feed-back(geri bildirim) adı verilir. Örneğin; yumurtaiıktan salgılanan progesteron hormonunun hipofizden salgılanan LH miktarını azaltması.

Östrojen

  • Mitoz bölünmeyi hızlandırarak uterusun(rahim) gelişmesini sağlar.
  • Dişilerde ikincil eşeysel karakterlerin(sesin incelmesi, süt bezlerinin gelişmesi gibi) oluşmasını sağlar.

Progesteron

  • Rahimdeki kılcal damarların artasını sağlar.
  • Dölyatağının zigotu tutacak hale gelmesinde etkilidir.
  • Hamileliğin ilk aylarında korpus luteumdan, ilerleyen aylarda plasentadan salgılanır.

Erkek Üreme Sistemi

Erkeklerde üreme sistemi; testisler, epididimis, vas deferens, erkek eşey organı ve yardımcı bezlerden oluşur.

Testisler



Erkek eşey bezi olan testisler skrotum denilen torba içerisinde bulunur. Sperm üretiminin yanı sıra hormon da üretir. Embriyonik gelişimde karın boşluğunda olan testisler, doğumdan kısa süre önce ya da doğumdan hemen sonra skrotuma iner ve vücut dışında konumlanır. Normal vücut sıcaklığı sperm üretimi için uygun değilken bu olayla, gerekli vücut sıcaklığı(yaklaşık 3 “C daha düşük) sağlanmış olur. Her testiste 1000 kadar kıvrımlı yapıda seminifer tüpçük vardır. Testislerde yer alan yapılar ve görevleri aşağıda verilmiştir.

  • Seminifer tüpçük: Mayoz bölünmeyle spermlerin oluşmasını sağlar(Spermatogenez).
  • Sertoli hücreleri: Spermlerin beslenmesini ve korunmasını sağlar. Ayrıca inhibin hormonu üretir. Bu hormon, FSH salgısının azaltılmasını sağlar.
  • Leydig hücreleri: Testosteron hormonu üretir.

Epididimis

Seminifer türçüklerde üretilen spermlerin olgunlaşarak döllenme ve hareket yeteneği kazandığı yapıdır.

Vas deferens ve Erkek eşey organı

Epididimiste olgunlaşan spermleri üretraya taşıyan kanal şeklindeki yapıdır. Erkek eşey organı(penis), sperm ve idrarın vücut dışına atıldığı çiftleşme organıdır.

Yardımcı bezler

Spermlerin hareket etmelerini ve beslenmelerini sağlayan seminal sıvıları üreten bezlerdir. Bunlar; seminal kesecik, prostat ve cowper bezleridir.

Bilgi: Prostat bezi üretrayı saracak şekilde idrar kesesinin altında konumlanmıştır. Spermin atılması sırasında prostatı çevreleyen kaslar istemsiz olarak kasılıp spermi üretraya boşaltırken idrarın da üretraya geçişini engeller. Böylece prostat bezi sperm ve idrarın karışmasını önler.

Seminal sıvının Görevleri

  • Spermleri dişi üreme sistemindeki asidik sıvıdan korur.
  • Spermlerin canlı kalmasını ve taşınmasını sağlar.
  • Spermleri besler.

Erkek Üreme Sisteminin Hormonal Kontrolü

Döllenme



Tüp Bebek Uygulaması

Üreme Sağlığı ve Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar

Aile Planlaması

Embriyonik Gelişim



Hamilelikte Bebeğin Gelişimini Etkileyen Faktörler

Hamileliğin İzlenmesi

Dişi Üreme Sistemi ve Menstrual Döngü video Hocalara Geldik

Erkek Üreme Sistemi video Hocalara Geldik

Embriyonik Gelişim Basamakları video Hocalara Geldik

Embriyonik Zarlar video Hocalara Geldik

Embriyonun Gelişimi video Hocalara Geldik

Döllenme ve Üreme Sistemi Sağlığı video Hocalara Geldik

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
20 Haziran 2020 Cumartesi