Kategoriler: 10. Sınıf Coğrafya, Coğrafya, Doğal Sistemler 10. Sınıf

Türkiye’deki Toprak Tipleri

Türkiye’de çeşitli toprak tiplerinin görülmesinde iklim çeşitliliğinin fazla olması, arazilerdeki ana kayaların farklı yapılarda olması, bitki örtüsü çeşitliliği, yükselti ve yer şekillerinde görülen farklılıklar gibi nedenler etkili olmuştur.

Zonal (Yerli) Topraklar

Kırmızı Renkli Akdeniz (Terra – Rossa) Toprakları: Akdeniz ikliminin etkili olduğu yerlerde, Akdeniz ve Ege kıyıları ile Güney Marmara kıyılarındaki kalkerli arazilerde görülür. Bu toprakların üzerinde genellikle turunçgil, bağcılık ve zeytin tarımı yapılmaktadır.

Kahverengi Orman Toprakları: Kuzey Anadolu Dağları’nın denize bakan yamaçlarında yaygın olan bu topraklar fazla yıkanmadan dolayı kireç bakımından fakirdir. Bu topraklar çay ve kivi yetiştirmek için elverişlidir. Kuzey Anadolu Dağları’nın güney yamaçlarında yağış miktarının azalması kireçli orman topraklarının görülmesine neden olmuştur.

Kahverengi Step Toprakları: İç kesimlerdeki step bölgelerinde görülür. Yıllık yağış miktarının az (400 mm’nin altında) olmasından dolayı yıkanma azdır. Bu durum, toprağın kireç bakımından zengin olmasına neden olmuştur. Üzerlerindeki bitki örtüsü cılız olduğundan organik madde bakımından fakirlerdir. Güneydoğu Anadolu, Doğu Anadolu ve İç Anadolu”da yaygın olan bu topraklarda, genellikle tahıl tarımı ve küçükbaş hayvancılık faaliyeti yürütülmektedir.

Kestane Renkli Step Toprakları: Yağış miktarının 400 – 600 mm arasında olduğu yerlerde görülür. Toprak, organik madde bakımından zengindir. Doğu ve İç Anadolu platoları, İç Batı Anadolu ve Göller Yöresinde yaygın olan bu topraklarda genel olarak tahıl tarımı yapılır. Tahıl tarımının yapılamadığı yörelerde ise küçükbaş hayvan yetiştiriciliği yapılmaktadır.

Çernezyomlar: Yağış miktarının step bölgelerine göre fazla olduğu alanlarda çayır bitki örtüsü altında oluşan topraklardır. Organik madde birikiminin fazla olması, toprağın koyu renkli olmasına neden olmuştur. Erzurum – Kars çevresinde ve Doğu Karadeniz Dağları’nda görülen bu toprakların üzerinde genellikle büyükbaş hayvancılık yapılmaktadır.

İntrazonal Topraklar

Vertisoller: Anadolu’da taşdoğuran toprak denilen bu topraklarda kil oranı fazla olduğundan işlenmesi ve sürülmesi zordur. Killi topraklar, en çok Ergene Havzası ve Güney Marmaradaki ovalarda görülür. Trakya’da kara kepir adıyla bilinen bu topraklarda, ayçiçeği ve buğday tarımı yapılmaktadır.

Rendzinalar (Kireçli Topraklar): Ege, İç Anadolu ve Doğu Anadolu’daki çöküntü alanlarında görülür. Üst kısmı kireçli ve koyu renkli topraklardır. Kalkerlive killi göl tortulları ile yumuşak kalkerler üzerinde görülür.

Tuzlu Topraklar: Tuz oranı fazla olan bu topraklarda tarım yapılamaz. Tuz Gölü çevresinde ve Konya 0vası’nda rastlanan tuzlu toprakların üzerindeki bitki örtüsü fakirdir.

Azonal [Taşınmış] Topraklar

Alüvyal Topraklar: Kıyı bölgelerde ve iç kesimlerdeki ovalarda yaygın olarak görülen alüvyal topraklar, ülkemizin verimli tarım alanlarıdır. Bu toprakların mineral ve organik madde bakımından zengin olması, verim değerlerinin yüksek olmasını sağlamıştır.

Kolüvgal Topraklar: Bu tip topraklar, dağlık bölgelerde eğimli yamaçlar boyunca ufalanan çeşitli malzemelerin, dağların eteklerinde birikmesiyle oluşmuştur. Yamaçlarda aşınma devamlı olursa ince malzemeler sürekli taşınır. Böylece yamaçta geriye sadece iri malzeme kalır. İri malzemenin hakim olduğu bu topraklar taşlı topraklar (litosoller) olarak ifade edilir. Ülkemizde fiziksel çözülmenin yaygın olduğu dağlık alanlarda litosolleryaygındır.

Volkanlardan çıkan kum boyutundaki malzemeler ile yamaç eteklerindeki kolüvyal depolar üzerinde kumlu topraklara (regosol) rastlanır. Ülkemizde İç Anadolu ve Doğu Anadolu’daki volkanik alanlarda yer yer kumlu toprak oluşumlarına rastlanır.

Türkiye’de Toprak Kullanımı

Türkiye’de tarım, hayvancılık ve ormancılık faaliyetleri toprağa bağlı yürütülen faaliyetlerdir. Türkiye arazisinin % 36’sında tarım yapılmakta olup, iklim ve toprak farklılığından dolayı yetiştirilen ürün çeşidi oldukça fazladır. Tarım alanlarını; kıyılardaki verimli delta ovaları, iç bölgelerdeki alüvyal ovalar ve vadi boyundaki düzlükler oluşturur. Tarım alanlarının büyük bir kısmı tarla arazileridir. Bu arazilerin büyük bölümünü tahıl (buğday, arpa, yulaf, çavdar vs.) ekim alanları oluşturur. Tarım alanlarının küçük bir kısmı ise bağ ve bahçelik alandır.

Tahıl tarımı yapılan tarla arazilerimiz daha çok iç bölgelerde toplanmıştır. İç bölgelerimizde tahıl tarımına ayrılan arazilerin genellikle eğimli olması ve bu bölgelerde yarı kurak iklimin görülmesi toprak erozyonunu artırmaktadır. Toprak erozyonu, tarım topraklarını aşındırarak akarsular aracılığıyla denizlere taşıdığından, verimli tarım alanlarımız daralmaktadır. Bu durum, özellikle iç bölgelerde tarımsal üretimin ve gelirin azalmasına, insanların tarım topraklarını terk ederek, şehirlere göç etmesine neden olmaktadır.

Kıyı bölgelerimizde iklim koşulları ılıman ve nemli olup, bu bölgelerde alüvyal topraklar yaygındır. Bu durum, buralardaki tarım alanlarında geliri ve getirisi yüksek sanayi bitkileri (pamuk, tütün, ayçiçeği, soya fasulyesi, mısır vs.) ile çeşitli meyve ve sebze tarımını yaygınlaştırmıştır.

Ülke topraklarımızın yaklaşık 1/4’ü ormanlarla kaplıdır. Ormanlar daha çok kıyı kesimlerde yoğunlaşmıştır. Genellikle iç bölgelerimizde bulunan ve ormanların gelişemediği yüksek dağlık alanlardaki topraklarımızdan otlak olarak yararlanılmaktadır. Büyükbaş ve küçükbaş hayvancılığın yapıldığı bu toprakların büyük bölümü Doğu Anadolu’dadır.

Örnek:




Liselere Giriş Sınavı (LGS)
6 Haziran 2021 Pazar

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
19 Haziran 2021 Cumartesi

Alan Yeterlilik Sınavı (AYT)
20 Haziran 2021 Pazar