Kategoriler: 9.sınıf Coğrafya, Coğrafya, Doğal Sistemler 9. Sınıf, Harita Bilgisi

Yeryüzünün küçültülmüş boyutlarda gerçeğe uygun olarak gösterilmesi model küre üzerinde olabilir. Ancak küreler her zaman kullanışlı değildir. Örneğin, ilk bakışta kürenin ancak bir yüzünü görüp inceleyebiliriz.

Yeryüzünü daha ayrıntılı göstermek istediğimizde büyük küreler çizmemiz gerekir. Bu kez de taşıma ve farklı mekanlara sığdırma zorluğu çekeriz. Buna karşılık düz yüzeye çizilen haritalar daha kolay basılır, çoğaltılır ve üzerinde daha kolay ölçümler yapılır.

Yeryüzünün tamamı ya da bir bölümü yatay bir düzleme aktarılırken, kara ve denizlerin Dünya üzerindeki biçimleri ve genişlikleri tam olarak aktarılamaz. Yani haritaların çiziminde az ya da çok bozulma (hata) meydana gelir. Bunun nedeni, küresel yüzeylerin hatasız olarak düzleme aktarılmasının geometrik açıdan olanaksız oluşudur. Örneğin, plastik bir topun tamamını, alanını ve şeklini bozmadan düz hale getiremeyiz.

Harita çizimlerinde, Dünya haritalarını en az hatayla çizmek için birçok yöntem geliştirilmiştir. Haritalardaki şekil ve alan bozulmalarının en aza indirilebilmesi için oluşturulan özel çizim yöntemlerine projeksiyon veya izdüşüm yöntemleri denir. Projeksiyonlar, iz düşüm (engebe ve çukurlukların düz kabul edilmesi) esasına göre hazırlanır.

Bilgi: Bir yerin izdüşüm yüz ölçümü, arazideki yükseklikler ve çukurluklar dikkate alınmadan, her yer düzlük kabul edilerek yapılan hesaplamalar sonucu elde edilir. Gerçek yüz ölçümü ise bu yükseklik ve çukurluklar dikkate alınarak hesaplanır. Bu yüzden, Türkiye ve Avusturya gibi yüksek ve engebeli ülkelerde, gerçek alan ile iz düşüm alan arasındaki fark fazla, Hollanda ve Mısır gibi ülkelerde azdır.

Projeksiyon yöntemlerinde, Dünya üzerinde olduğu varsayılan paralel ve meridyen çizgilerinden yararlanılır. Model küre çeşitli yerlerinden aydınlatılarak, iz düşümü bir kağıt üzerine yansıtılır ve bu iz düşüme göre haritalar çizilir. Projeksiyon yöntemlerinin en yaygın kullanılanları konik projeksiyon, düzlem projeksiyon ve silindirik projeksiyondur. Bu üç projeksiyon yönteminden hangisinin kullanılacağı, haritası yapılacak bölgenin konumuna bağlıdır. Çünkü, projeksiyon yüzeylerinin küreye teğet olduğu yerler ve bunların yakın çevresinin haritalarında bozulma az olur. Projeksiyon yüzeyi küreden uzaklaştıkça bozulma artar.

Düzlem Projeksiyon

  • Düzlem şeklindeki bir kağıdın, haritası çizilecek yerlere teğet geçirilmesiyle oluşturulur.
  • Bu yöntemde açılar korunurken, şekillerde ve alanlarda bozulmalar oluşur.
  • Düzlemin küreye teğet geçtiği yerden itibaren, çevreye doğru alan ve şekilde bozulmalar artar.
  • Düzlem projeksiyon, kutup çevreleri gibi dar alanların ve büyük ölçekli haritaların çiziminde tercih edilir.

Silindir Projeksiyon

  • Çizimin aktarılacağı kağıt, model kürenin çevresine silindir şeklinde sarılır.
  • Bu yöntemde kağıdın teğet geçtiği nokta Ekvator çizgisidir.
  • Dünya’nın genelini gösteren haritalarda tercih edilir.
  • Bu projeksiyonla çizilen haritalarda, Ekvator çevresinde bozulma az olduğu için gerçeğe yakın görünümler elde edilirken, kutuplara doğru gidildikçe bozulmalar artar.
  • Silindir projeksiyonlarla elde edilen haritalarda alan bozulur, ancak şekil korunur.

Konik Projeksiyon

  • Bir kürenin çevresine koni şeklinde bir kağıdın, orta enlemlere değecek şekilde sarılmasıyla oluşturulur.
  • Bu yöntemle çizilen haritalarda şekiller bozulsa da alanlar korunur.
  • Bozulmanın en az olduğu yerler orta enlemler olduğu için, bu projeksiyon yöntemi orta enlemler ve çevresindeki bölgelerin haritalarının çiziminde kullanılır.
  • Orta enlemlerden kutuplara ve Ekvator’a gidildikçe şekillerde bozulmalar artar.




Liselere Giriş Sınavı (LGS)
6 Haziran 2021 Pazar

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
19 Haziran 2021 Cumartesi

Alan Yeterlilik Sınavı (AYT)
20 Haziran 2021 Pazar