Orta Çağ’da Siyasi Yapılar 9. Sınıf


Kategoriler: 9. Sınıf Tarih, Orta Çağ'da Dünya, Tarih

Orta Çağ’da Siyasi Durum



Avrupa

  • İlk Çağ’da tüm Akdeniz havzası, Batı Avrupa ve İngiltere’ye egemen olan Roma İmparatorluğu MS 1374’te Hunların Avrupa’ya girmesi ile başlayan Kavimler Göçü yüzünden hızla zayıflamıştır.
  • Hun baskısı ve Kavimler Göçü yüzünden siyasi gücü azalan Roma İmparatorluğu MS 395 yılında Batı Roma ve Doğu Roma (Bizans) olmak üzere ikiye ayrılmıştır.
  • Batı Roma İmparatorluğu’nun 476’da yıkılmasından sonra Avrupa’nın sosyo-ekonomik ve kurumsal yapısında büyük değişiklikler meydana gelmiştir.
  • Roma İmparatorluğu’nun gücünü kaybettiği ve bireyleri korumakta yetersiz kaldığı bu dönemde, Avrupa’da feodal (derebeylik) siyasi yapılar ortaya çıkmıştır.
  • Batı Roma’nın yıkılmasından sonra Germen kabileleri kendi devletlerini kurarak Almanya, Fransa, İspanya, İngiltere gibi bugünkü Avrupa devletlerinin temellerini atmışlardır.
  • Avrupa’da Frank, Vizigot, Ostrogot, Sakson gibi Germen krallıkları kurulmuştur. Siyasi bölünmüşlük ve zayıf yönetimler yüzünden Avrupa güçlü bir devlet otoritesinden yoksun kalmış, büyük bir karmaşaya sürüklenmiştir.
  • Orta Çağ Avrupası’nda siyasi yapıyı şekillendiren ve bu döneme damgasını vuran sistem “feodalizm” olmuştur. Bu sisteme göre siyasi güç; krala ait olup kral siyasi otoritesini mutlak sadakat koşuluyla ve kontrollü olarak derebeyleriyle paylaşmıştır.

Feodalizm

Batı Roma İmparatorluğu’nun yıkılmasından sonra meydana gelen otorite boşluğunda ortaya çıkmış, toprak egemenliğine dayalı, Avrupa’nın siyasal ve sosyal yapısına egemen olmuş federal bir yönetim düzenidir.

  • Batı Roma’nın yıkılma sürecinde Avrupa’da büyük göçler ve kargaşalar yaşanmış, otorite boşluğu ortaya çıkmıştır. Halk yaşanan kıtlıklar ve savaş korkusu yüzünden büyük toprak sahibi lordlara sığınmıştır.
  • Feodalite rejiminin temeli ülkenin birçok yönetim birimine ayrılması esasına dayanmıştır. Buna göre kral ülkeyi büyük kontluklara, bunları da daha küçük yönetim birimlerine ayırır, bu yönetim birimlerine de birtakım ayrıcalıklarla soyluları atardı.
  • Feodalitede halk ile yöneticiler arasında karşılıklı bir anlaşma yapılırdı. Halk, bağlılık yemini ederek derebeyinin himayesine girer, derebeyi de halkın güvenliğini sağlayacağına söz verirdi.
  • Bu anlaşmadan sonra soylular, köylülerin toprakları işlemesine izin verirlerdi. Halkın himayesine girdiği kişilere süzeren, himaye edilenlere de vassal denirdi.
  • Lordlar, kendisine sığınanları ve topraklarını korumak için sadık bir silahlı güce ihtiyaç duymuştur. Bu ihtiyaç Orta Çağ’ın şövalye adı verilen profesyonel savaşçılarını ortaya çıkarmıştır.
  • Kral; lord ve vassallarından malikâne sayısı oranında asker ve vergi toplardı.
  • Feodal düzende hiç kimse tam egemen değildi. Bu durum kral, lordlar ve vassallar arasında mücadelelere ortam hazırlamış, Orta Çağ Avrupası’nda uzun süren siyasal istikrarsızlıklara ve savaşlara yol açmıştır.

Bilgi: Feodal sistem, merkezî iktidarın yok olduğu, karışıklıkların ve güvensizliklerin yerleştiği, ticaretin neredeyse durduğu, kent yaşamının önemini yitirdiği bir ortamda ortaya çıkmıştır. Bu nedenle feodalizm evrensel değil, Batı toplumlarına özgü olarak kabul edilmektedir.

Bizans İmparatorluğu (395 – 1453)

Sasani İmparatorluğu (228 – 851)



Moğol İmparatorluğu (1206 – 1388)

İmparatorluklarda Askerî, Sosyal ve Ekonomik Durum



 

Avrupa

  • Orta Çağ'daAvrupa'ya egemen olan Germen kralları, Roma İmparatorluğu'nun eyalet sistemine benzer bir idari yapı kurmuşlardır.
  • Eyaletlerden daha küçük yönetim birimleri kontlar tarafından yönetilmiştir. Her eyaletin kendi ordusu olup bu ordulara komuta etme görevi de bir “dük"e verilmiştir.
  • Germen krallarının uyguladığı idari yapı zamanla feodal sistemi ortaya çıkarmıştır.
  • Krallar, meclislerinde kontlar ve piskoposlara danışarak karar almıştır. Kontlar, imparatorun tebaasını ruhban sınıfına itaate zorlamış, piskoposlar da halkı kontların yerel iktidarına tabi olmaya çağırmıştır.
  • Ruhban ile soylular arasındaki dayanışma feodalizmin ve dogmatizmin Orta Çağ boyunca Avrupa'da egemen olmasını kolaylaştırmıştır.
  • Feodal beyler siyasi varlıklarını korumak ve güvenliği sağlamak için askeri bir güce ihtiyaç duymuşlar bu durum şövalyeliğin ortaya çıkmasına neden olmuştur.

Bilgi: Orta Çağ'da Avrupa'da yaşanan en büyük sorunlardan biri salgın hastalıklardır. Bunların başında da veba gelmiştir. 1347'de Sicilya'da görülen ve 1351 yılına kadar kıtanın büyük bir kısmında etkili olan veba salgını yüzünden Avrupa nüfusunun yarısına yakını ölmüştür. Veba salgını ekonomik, sosyal, siyasi ve kültürel hayatı derinden etkilemiştir. Avrupa'nın demografik (nüfus) yapısının değişmesine yol açmış, halkın güvensizlik ve korku yaşamasına neden olmuştur. Sosyal ilişkileri zayıflatmış, ticareti ve dini uygulamaları durma noktasına getirmiştir.

Bizans İmparatorluğu

  • Bizans İmparatorluğu'nda ekonominin temeli daha çok ticarete dayanmıştır. Çin ve Hindistan'dan gelen ticari ürünlerin Avrupa'ya sevk edilmesi, Bizanslı tüccarlar sayesinde olmuştur.
  • İpek ticareti Bizanslılar ile Sasanileri karşı karşıya getirmiş ve Bizans İmparatorluğu, Sasanilere karşı Türklerle ittifak kurmuştur.
  • Bizans İmparatorluğu gerek yayılmacı siyaseti gerekse bulunduğu coğrafyanın stratejik öneminden dolayı güçlü bir orduya ihtiyaç duymuştur.
  • Bizans ordusunun asıl gücünü, eyalet birlikleri oluşturmuştur. Zamanla ücretli askerler ağırlık kazanmıştır. İngiliz, Frank, Norman, Bulgar, Gürcü, Peçenek, Kıpçak, Uz kökenli ücretli askerler Bizans ordusunda görev almıştır.

Sasani İmparatorluğu

  • Sasani Devleti'nde ekonomi, topraktan alınan vergilere dayanmaktaydı. Toplanan vergilerin önemli bir kısmı ordunun donatılmasına, liman, köprü, konaklama yeri gibi ticarete hız kazandıracak eserlere harcanmıştır.
  • Sasaniler, gelirlerini artırmak için üreticiyi destekleyen yasalar çıkarmışlardır.
  • Hint Okyanusu'nda, Orta Asya'da ve Güney Rusya'da uluslararası ticarete egemen olmuşlardır.
  • Sasaniler, Perslerdeki satraplık sistemine benzeyen ancak daha merkezî bir eyalet sistemi uygulamışlardır.
  • Sasaniler her alanda olduğu gibi askerî sistemde de Persleri örnek alarak güçlü bir ordu kurmuşlar, güçlü süvari birlikleri oluşturmuşlardır. Bu ordu sayesinde İran, Irak ve Anadolu'ya egemen olmuşlardır.
  • Sasanilerde Roma İmparatorluğu'nda olduğu gibi yönetime aristokratlar hâkimdi.
  • Sasanilerdeki danışma meclisi, Roma'daki konsüllerle benzerlik gösterse de Sasanilerin soya bağlı hanedan üyelerinin mecliste etkin olması farklılık gösteriyordu.
  • Sasani İmparatorluğu'ndaki siyasi meşruiyet ve idari yapı, dinî bir karakter taşımaktaydı.

Moğol İmparatorluğu

  • Moğolların yaşadığı İç Asya'da iklim şartları tarım için elverişli değildi. Bu nedenle halkın temel geçim kaynağı hayvancılık olmuştur.
  • Hayvanlar için otlak arayışı Moğolların, konar-göçer yaşam tarzını benimsemelerine neden olmuştur.
  • Moğollar yerleşik topluluklar ile ticarete önem vermişler, özellikle de canlı hayvan ticareti yapmışlardır.
  • Cengiz Han, Harzemşahlar hükümdarı Celaleddin'e "Dünyanın imarı ticaretle olur, onun için aramızdaki ticari münasebetleri geliştirelim." demiştir.
  • Moğollar gönüllü birliklerden oluşan güçlü, düzenli ve disiplinli ordular kurmuşlardır.
  • Moğol ordusu, Hun Hakanı Mete Han'ın geliştirdiği onlu sisteme uygun olarak on, yüz, bin ve on bin şeklinde bölümlere ayrılmıştır. Birliklerin bu şekilde olması ordunun sevk ve idaresinde büyük kolaylıklar sağlamıştır.
  • Moğol ordusu hafif süvari birliklerinden oluştuğu için manevra kabiliyeti yüksek olup hızlı hareket edebilmiştir.
  • Moğol İmparatorluğu'nda kurultay adında bir danışma meclisi vardı.
  • Kurultaydaki görevliler soylu oluşlarına göre değil liyakat esasına göre seçilirdi.
Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
13 Haziran 2020 Cumartesi