Emeviler Dönemi (661 – 750)

Kategoriler: 9. Sınıf Tarih, İslam Medeniyetinin Doğuşu, Tarih -

Muaviye’nin halife olmasıyla İslam tarihinde Emeviler Dönemi başlamıştır. Muaviye İslam Devleti’nin merkezini Kûfe’den Şam’a taşımıştır.

Bilgi: Muaviye, Kureyş kabilesinin Ümeyyeoğulları veya Emeviler koluna mensup olduğu için devlet, Emevi Devleti olarak adlandırılmıştır.

Halifeliğin Saltanata Dönüşmesi

Muaviye, ilk dört halifenin seçilme şekillerinden farklı olarak halifeliği kabilecilik anlayışı ve kılıç kuvvetiyle kazanmıştır. Dört halifenin seçiminde, danışma yani istişare prensibi dikkate alınmışken Muaviye’nin siyasi mücadeleyle bu makama gelmesi, hilafet sisteminde büyük değişikliklere neden olmuştur. Muaviye’nin, oğlu Yezid’i veliaht tayin etmesiyle, halifeliğin el değiştirmesinde saltanat sistemi ortaya çıkmıştır.

Fetih Hareketleri

Muaviye, iç karışıklıkları önledikten sonra İslam fetihlerini hızla sürdürmüştür. Bu dönemde Türkistan, Anadolu ve Kuzey Afrika yönünde fetihler yapılmıştır. Muaviye zamanında deniz seferleri de yeniden başlamış, Rodos, Sakız gibi adalar alınmıştır. Bu seferlerde Emevi orduları, Türkler, Bizanslılar ve Berberilerle mücadele etmiştir.

İstanbul Kuşatmaları

Muaviye, Bizans İmparatorluğu’na yapılan seferleri düzenli hale getirerek İstanbul’u kuşatmıştır. Muaviye Dönemi’nde İstanbul iki kez (668 – 674) kuşatılmasına rağmen alınamamıştır. İlk kuşatma sırasında Mekke’den Medine’ye göç ettiğinde Hz. Muhammed’i Medine’deki evinde misafir eden Ebu Eyyüp El Ensari bu kuşatmada hastalanarak vefat etmiştir.

Bilgi: İslam tarihinde İstanbul’u ilk kuşatan devlet Emeviler olmuştur.

Kerbela Olayı [680]

Yezid’in halifeliğini kabul etmeyen Kûfeliler, Hz. Hüseyin’i Irak’a davet ettiler. Hz. Hüseyin ve beraberindekilerin Kûfe’ye ulaşmasını engellemek isteyen Yezid’e bağlı kuvvetler, Kerbela denilen yerde Hz. Hüseyin’i ve yanındaki Müslümanları şehit ettiler.

Bilgi: Kerbela Olayı, İslam dünyasında daha önceden başlamış olan ayrılıkları kesinleştirerek Müslümanların Sünniler ve Şiiler olarak ayrılmalarına neden olmuştur.

Ömer bin Abdülaziz

Emevilerin Araplara ayrıcalık tanıyan politikası sekizinci halife Ömer bin Abdülaziz Dönemi’nde uygulanmamıştır. Bu dönemde mevalilerden alınan cizye vergisi kaldırılarak ayrımcılığa son verilmiş ve toplumun her kesimini kucaklayan bir yönetim sergilenmiştir. Bu yüzden Ömer bin Abdülaziz’e ilk halifelerin yönetim anlayışına benzer bir yönetim sergilediği için beşinci halife denilmiştir

Fetihler Sürüyor

I. VeIid’in halifeliği döneminde Horasan Valisi Kuteybe bin Müslim, Maveraünnehir bölgesinde Buhara, Semerkand ve Harezm gibi önemli Türk şehirlerini Emevi hakimiyetine almıştır. Fakat Emevilerin Arapları üstün tutan politikaları nedeniyle bu dönemde İslamiyet Türkler arasında yayılmamıştır.

I. Velid Dönemi’nde Kuzey Afrika’nın fethi tamamlanarak Emevi sınırları Atlas Okyanusu’na ulaşmıştır. Kuzey Afrika’da yaşayan Berberiler, İslamiyet’i kabul etmelerinin ardından Arap kültürünün etkisi altına girerek Araplaşmıştır.

Bilgi: Kuzey Afrika’daki Emevi fetihleri bu bölgede Bizans (Doğu Roma) egemenliğinin sona ermesini sağlamış, Müslümanların, İspanya üzerinden Avrupa’ya geçmesini kolaylaştırmıştır.

İspanya’nın Fethi

İspanya’da yaşanan iç karışıklıklardan yararlanan Tarık bin Ziyad komutasındaki İslam ordusu, Vizigot Krallığı’nı Kadiks Savaşı’nda yenerek İspanya’yı fethetti (711). Müslümanların Endülüs adını verdikleri İspanya’da ilerleyişi Frank ordusu ile yapılan Puvatya (Poitiers) Savaşı’ndaki yenilgiye kadar devam etti (732). Bu savaşın kaybedilmesiyle İslam ordularının Avrupa’da ilerleyişi Prene Dağları’nda son bulmuştur.

Emevi Devleti’nin Yıkılması

Emevilere karşı Abbasi ailesi, Horasan’da eşitlik ve adalet düşüncesiyle isyan hareketi başlattı. Emevi hanedanına karşı cephe alan çeşitli grupların bu isyanda Abbasi ailesi ile birlikte hareket etmesi isyanı başarıya ulaştırdı. 750 yılında Horasan’da Türk asıllı Ebu Müslim’in öncülük ettiği ayaklanma, Irak ve İran’a yayıldı. Ebu Müslim, Abbasi ailesinde Ebu’l Abbas Abdullah’ı Kûfe’de halife ilan etti. Emevi Devleti’nin yıkılmasında etkili olan nedenlerden başlıcaları şunlardır:

  • Halifeliğin saltanat haline dönüştürülmesi nedeniyle hanedan üyeleri arasında çıkan iktidar mücadeleleri
  • İzlenen Arap milliyetçiliği politikası sonucunda mevali (azatlı köle) olarak adlandırılan Arap olmayan Müslümanların yönetime karşı tavır alması
  • Abbasilerin ve Şiilerin yıkıcı faaliyetlerde bulunması
  • İç karışıklıklar nedeniyle fetih hareketlerinin durması
  • Önemli devlet görevlerine Emevi ailesi dışından insanların getirilmemesi
  • Kerbela Olayı’ndan dolayı halkın bir kısmında Emevi ailesine karşı oluşan nefret ve halk desteğinin kaybedilmesi

Emeviler Dönemi’nde,

  • Arap olmayan Müslümanlara devlet ve ordu yönetiminde görev verilmemesi
  • Arap olmayan Müslümanların mevali kabul edilmesi ve cizye vergisi alınmaya devam edilmesi
  • Arapçanın resmi dil olarak ilan edilmesi, ilk Arap parasının bastırılması

uygulamaları Arap milliyetçiliğinin göstergelerindendir.

Örnek:

Endülüs Emevileri (756 – 1031)




] }

Hz. Ali'nin vefatının ardından Kufeliler Hz. Ali'nin oğlu Hz. Hasan'ı halife seçti. Ancak Mısır, Suriye ve Filistin halkı da Emevi ailesinden olan Muaviye'nin halifeliğini kabul etmişlerdi.
Hz. Muaviye'nin bu tutumunu gören Hz. Hasan Müslüman kanı dökülmemesi ve İslam Devleti'ne huzurun gelmesi için Muaviye ile anlaşma yaptı.
Buna göre Hz. Hasan, Muaviye'nin halifeliğini tanıyacak ancak Muaviye'nin ölümünden sonra halife yine seçim yoluyla belirlenecekti. Yani Muaviye veliaht tayin etmeyecekti.
Böylece halife Emevi ailesinden, Muaviye oldu ve Emeviler Dönemi başladı.
Muaviye Dönemi'nde başkent Kufe'den Şam'a alındı. Ardından Bizans üzerine sefere çıkıldı.
Muaviye Dönemi'nde İstanbul ilk defa kuşatıldı, ancak alınamadı.
Muaviye Dönemi'nin bir diğer olayı da Horasan vilayetinin kurulmasıdır. Bundan sonra İslam orduları Buhara ve Semerkant'a girerek buraları da vergiye bağladı.
Bu arada 669'da Hz. Hasan şaibeli bir şekilde şehid edildi, bir süre sonra Muaviye Hz. Hasan ile yaptığı anlaşmaya uymayarak oğlu Yezid'i halifeliğe geçirdi. Böylece İslam Devleti'nde ilk defa halifelik saltanat haline geldi (680).
Dönemin Önemi

Emeviler kendi soylarına fazla önem verip ırkçı bir politika sürdürdüler, bu yüzden Arap - Emevi olmayanları ikinci sınıf vatandaş (Mevali- köle) olarak gördüler.
Emevilerin bu tutumu diğer İslam topluluklarınca hoş karşılanmadığı gibi bu yüzden Türkler de bu dönemde İslamı kabul etmediler.
Emevi halifesi Abdülmelik Döneminde Arapçanın resmi dil olması ile ilk Arap parasının bastırılmasında da milliyetçilik etkilidir.
Emeviler ülkeyi beş büyük eyalete ayırarak yönettiler. Donanmayı güçlendirdiler ve böylece İstanbul'u kuşattılar.
Bu dönemde gelişen ve etkilenen İslam mimarisi Hristiyan mimarisi ile kıyaslanacak noktaya ulaşmıştır.


Liselere Giriş Sınavı (LGS)
6 Haziran 2021 Pazar

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
19 Haziran 2021 Cumartesi

Alan Yeterlilik Sınavı (AYT)
20 Haziran 2021 Pazar