Biyoçeşitlilik 11. Sınıf Coğrafya


Kategoriler: 11. Sınıf Coğrafya, Coğrafya

Yeryüzündeki bütün canlılar fiziksel ve kimyasal Ögeler ile diğer canlıların bulunduğu bir çevrede yaşamaktadır. Hava küre (atmosfer), su küre (hidrosfer), taş küre (litosfer) doğal ortamların içerisinde insan ve diğer canlılardan oluşan yaşam alanına biyosfer (canlılar küresi) denir. Bu yaşam alanı içerisinde uzun süreli bir uyum ve etkileşim vardır. Biyosfer olarak isimlendirilen bu yaşam alanının sınırları diğer doğal ortamlar gibi kesin olmamakla birlikte genellikle canlılar, toprak yüzeyinden yaklaşık 10 metre derinliğe ve 120 metre yüksekliğe kadar yaşayabilmektedir. Daha derinlerde veya daha yükseklerde canlılara çok az rastlanılır. Dünya ekosisteminde (ekosfer) yaşayan bitki ve hayvanların dağılışı bulundukları coğrafi şartların özelliklerine bağlıdır.



Herhangi bir bölgede bulunan canlılar (biyotik) ile cansız çevre (abiyotik) arasında meydana gelen karşılıklı ilişkilerin oluşturduğu sistemlere ekosistem denir. Yani ekosistem; herhangi bir ortamda cansız ögeler olan iklim, yer şekilleri, su, toprak ile canlı ögeler olan bitki (flora), hayvan (fauna) ve insan (beşer) arasındaki etkileşimi konu alır. Bu etkileşimi inceleyen bilim dalına ise ekoloji denir. Ekosistemde canlılar, yaşam şartlarına uygun alanlarda yaşarlar. Coğrafi şartların değişmesi durumunda canlılar, yeni ortama uyum sağlamaya çalışır, bu duruma adaptasyon denir. Yeni ortama uyum sağlayamayan canlılar göç ederler, göç edemeyenlerin ise zamanla nesilleri tükenir.

Bir canlının yaşamsal faaliyetlerini gerçekleştirdiği ortama habitat denir. Bazı canlıların yaşam alanları dar iken bazılarınki çok geniş olabilir. Örneğin habitat bir okyanus kadar büyük olabileceği gibi, çürümüş bir elmanın içi kadar küçük de olabilir. Bir canlının habitatında yaşamak için göstermiş olduğu her türlü davranışa yani işe niş denir. O hâlde habitat, bir canlının adresiyken, niş o adreste canlının yaptığı iştir. Belli bir bölgede, belli bir zaman içinde yaşayan ve karşılıklı ilişkiler içinde bulunan aynı türe ait bireylerin oluşturduğu topluluğa popülasyon denir.

Biyoçeşitlilik, hem canlı çeşitliliği demektir hem de bir bölgedeki genlerin, türlerin, ekosistemlerin ve ekolojik olayların bütünüdür. Sıcaklık ve yağış gibi canlılar için önemli olan doğal koşulların uygun olduğu yerlerde biyoçeşitlilik fazlayken, uygun olmadığı yerlerde azdır.

Coğrafi koşullar Dünya’nın her yerinde aynı değildir. Yeryüzü iklim, bitki örtüsü, su kaynakları, toprak özellikleri ve yer şekilleri bakımından birbirinden farklı bölgelerden oluşmuştur. Bölgeler arasındaki bu farklılıklar biyoçeşitliliği etkileyen en önemli nedendir. Coğrafi şartlarda zaman içinde gerek insan müdahalesi gerekse doğal nedenlerle değişmeler olabilir. Bu durum bölgenin biyoçeşitliliği üzerinde de etkili olmaktadır. Örneğin dinozorlar ve mamutlar jeolojik süreçte doğal koşullarda meydana gelen değişikliklere bağlı olarak nesli tükenen canlı türlerindendir. Balina, timsah, gergedan gibi bazı türlerin nesilleri de beşerî faktörler nedeniyle tükenme tehditi altındadır.



İnsanoğlu dünyaya geldiği günden beri yeryüzünde yaşayan canlılara müdahale etmiş ve bu canlıların yaşamlarını etkilemiştir. Özellikle Sanayi Devrimi’nden sonra bilim ve teknolojinin gelişimi, nüfusun hızla artması doğal kaynakların tüketimini arttırmıştır. Bu durum canlıların yaşam alanlarını da olumsuz yönde etkilemiştir.

Yeryüzünde binlerce tür bitki ve hayvan bulunmaktadır. Bu canlılar birbirinden farklı doğal koşullarda yaşamlarını sürdürmektedir. Bu açıdan bakıldığında aynı doğal koşullarda yaşayan canlılar ortak özellikler taşır. Benzer bitki ve hayvan topluluklarının bulunduğu bu bölgelere biyom denir. Biyomlar, karasal biyomlar ve su biyomları olmak üzere ikiye ayrılır. Karasal biyomlar, genellikle orada hâkim olan bitki türüne göre, su biyomları ise suyun özelliklerine göre sınıflandırılır.

Bilgi:

  • Türkiye’deki hayvan türü sayısı, Avrupa Kıtasrnda yaşayan hayvanların 1,5 katıdır.
  • Anadolu’da 3000 endemik bitki türü varken Avrupa’da 2500 endemik bitki türü vardır.
  • Dünya’da son yüzyılda 30 000 bitki türü yok olmuştur.
  • Günde üç hayvan ve bitki türünün nesli tükenmektedir.
  • Yeryüzünün %6’sı çölleşmiş ve %29’u çölleşmektedir.
  • Büyük bir kayın ağacı 72 kişinin günlük oksijen ihtiyacını karşılamaktadır.



Canlıların Yeryüzüne Dağılışını Etkileyen Coğrafi Faktörler



Başlıca Biyom Türleri





Biyoçeşitlilik video 11. sınıf Hocalara Geldik

Herhangi bir bölgedeki canlıların (bitki ve hayvanlar) türce zenginliği anlamına gelir. Canlılar, biyosfer içerisinde kendi yaşam koşullarına uygun ortamlarda yaşamını devam ettirirler.

Biyoçeşitlilik ve Ekolojik Dengelerle İlgili Tanımlar;

Biyom: Yer yüzünün farklı kesimlerinde kendine has iklimi, bitki örtüsü, hayvan topluluğu bulunduran bölgelerdir.

Biyosfer: Yeryüzünde canlı yaşamının olduğu Hidrosfer, Litosfer ve Atmosferi kapsayan ortamdır.

Ekosistem: Belli bir bölgedeki uyum içerisinde bulunan canlı ve cansız varlıkların oluşturduğu bütüne verilen addır.

Habitat: Bitki ve hayvan topluluklarının doğal yaşam alanlarıdır.

Komünite: Aynı çevresel koşullardaki bitki ve hayvan popülasyonlarının bir araya gelmesiyle oluşturduğu yaşam birliğidir.
Popülasyon: Belli bir bölgedeki belli bir zaman diliminde yaşayan ve karşılıklı ilişkiler içinde bulunan, aynı türe ait bireylerin oluşturduğu topluluktur.

Flora: Belli bir coğrafi alandaki bitki türlerinin tamamıdır.

Fauna: Belli bir coğrafi alanda bulunan hayvan türlerinin tamamıdır.

Adaptasyon: Bitki ve hayvan türlerinin yaşamalarını devam ettirmek için farklı koşullardaki ortama uyum sağlamasıdır.

Örneğin, çöl bitkilerinin uzun kök sistemleri olması, kaktüslerin iğne yapraklı olması, kutup tilkisi ile ayıların kulak ve burun sistemlerinin küçük olması, kutuplarda yaşayan fokların kalın yağ tabakası bulundurmaları, Tropikal yağmur ormanlarında bitkilerin ışık isteğine göre farklı katmanlar oluşturması ve yapraklarının geniş yüzeyli olması, çöllerde yaşayan canlıların açık renkli olması, maki bitki örtüsünün yapraklarının tüylü, sert ve kaygan olması.

Yeryüzünde biyoçeşitlilik yönünden zengin alanlar;

  • Ekvatordaki tropikal yağmur ormanları,
  • Sıcak ve soğuk okyanus akıntılarının karşılaşma alanları,
  • Sıcak kuşaktaki mercan resifleri ve akarsu deltaları,
  • Denize bakan dağ yamaçları ve bataklıklar,
  • Savan, muson, akdeniz ve okyanusal iklim bölgeleri,
  • Nemlilik, sıcaklık, toprak ve yer şekilleri yönünden uygun alanlardır.

Tropikal yağmur ormanları dünyanın en zengin yaşam alanlarının oluşturur. Sebebi sıcaklık, nem ve yağış koşullarının elverişli olmasıdır.

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
20 Haziran 2020 Cumartesi