Basınç Kuşakları

Yeryüzünde sıcaklık ve yoğunluğa göre termik ve dinamik basınç kuşakları oluşmuştur.



1. Termik Basınç Kuşakları

Yer’in şekline bağlı olarak yeryüzünün ısınması ve soğuması sonucu oluşan basınç merkezleridir.

a. Ekvatoral termik alçak basınç kuşağı (Tropikal TAB)



0°-10° enlemleri arasında, denizlerde ve yükseltisi az olan karalar üzerinde oluşur. Ekvatoral bölge sıcak olduğu için ısınan hava genleşerek yükselmekte ve yere yaptığı basınç azalmaktadır. Yıl içinde sıcaklık fazla değişmediği için basınç da fazla değişmez. Ancak yazın kuzeye, kışın güneye genişler. Yükselen hava soğuduğu için bol yağış sağlar.

b. Kutuplar termik yüksek basınç kuşağı (Polar TYB)

80°- 90″ enlemleri arasında oluşur. Soğuyan hava ağırlaşıp alçaldığı için basınç artar. Ayrıca yer çekiminin burada fazla olması da basıncın artmasında etkili olur. Bu yüksek basınç alanı kışın genişler, yazın daralır. Kutuplarda hem buharlaşma az olması, hem de hava alçaldığı için yağış oluşmaz.

2. Dinamik Basınç Kuşakları

Yer`in günlük hareketine bağlı olarak hava yoğunluğunun artmasıyla 30″ enlemlerinde, hava yoğunluğunun azalmasıyla 60° enlemlerinde oluşur. Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesiyle oluşan sapma (koriolis) kuvvetinin etkisiyle, hava kütlelerinin seyrelmesi ve yığılması sonucu ortaya çıkarlar.



a. Subtropikal dinamik yüksek basınç kuşağı

Ekvatoral bölgede ısınarak yükselen hava kütleleri, buradan kutuplara doğru troposferin üst kesimlerinde üst alizeler halinde yola çıkar. Ancak gerek sapma kuvvetinin artmasından, gerekse havanın soğumasından dolayı 30° enlemlerinde yığılır, Alçalan bu havanın yere yaptığı basınç artar. Alçalan hava ısındığı için nem açığı artar, böylece çöller oluşur. En önemli merkezler Asor ve Hawaii‘dir. Yaz mevsiminde Akdeniz ikliminin görüldüğü alanları da etkisi altına alan bu basınç merkezleri, kuraklığa neden olur.

b. Subpolar dinamik alçak basınç kuşağı

Hava yoğunluğunun azalmasıyla, 60° enlemleri çevresinde oluşur. 30° enlemlerindeki dinamik yüksek basınç merkezinden kutuplara doğru yola çıkan Batı Rüzgârları ile kutuplar çevresindeki termik yüksek basınçtan Ekvator’a doğru yola çıkan Kutup Rüzgârları 60° enlemleri çevresinde karşılaşır ve yükselir, Yükselen havanın yoğunluğu azaldığı için basınç düşer, sıcaklığı azaldığı için yağış oluştururlar. En önemlisi İzlanda alçak basınç merkezidir. Bu basınç merkezinin alanı yazın daralır, kışın genişler.

Not: Kışın kara ve denizlerin farklı ısınmaları aynı enlem Üzerinde farklı basınç koşullarının görülmesine neden olur. Bu nedenle kışın karalar üzerinde yüksek basınç oluşması, DAB kuşağını kesintiye uğratır.



Not: Basınç kuşakları okyanuslar Üzerinde karalara oranla daha düzenli uzanırlar. Bu nedenle karaların daha az yer kapladığı Güney Yarım Küre’de basınç kuşakları, Kuzey Yarım Küreye oranla daha düzenlidir.

BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz