1990 Sonrası Dünyadaki Gelişmeler


Kategoriler: 21. Yüzyıl Eşiğinde Türkiye ve Dünya, İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 12. Sınıf, Tarih

SSCB’nin Dağılması ve Türk Cumhuriyetleri’nin Bağımsızlıklarına Kavuşması

SSCB’nin Dağılması



  • SSCB Lideri Gorbaçov, SSCB içindeki Letonya, Estonya ve Litvanya gibi cumhuriyetlerde başlayan bağımsızlık hareketlerini durdurmak için Aralık 1990’da “Egemen Devletler Birliği Antlaşması” fikrini ortaya attı.
  • SSCB içindeki en büyük cumhuriyet olan Rusya Federasyonu’nun lideri Boris Yeltsin, Haziran 1990’da bağımsızlığını ilan etti. Bu durum birlik içindeki birçok cumhuriyetin bağımsızlığını ilan etmesine yol açtı.
  • G0rbaçov’un öne sürdüğü “Egemen Devletler Birliği Antlaşması” ise 20 Ağustos 1991’de 10 cumhuriyet tarafından kabul edildi. Gorbaçov bu gelişmenin verdiği rahatlıkla ailesi ile birlikte Kırım’a tatile çekildi.
  • Egemen Devletler Birliği Antlaşması’na karşı olanlar, KGB’den bazı gruplar, bakanlar ve bazı komutanlar 18 Ağustos 1991’de Gorbaçov’a karşı darbe yaptı. Ancak darbeciler Boris Yeltsin’in halkı gösteri yapmaya çağırmasıyla kısa sürede dağıldı.
  • Boris Yeltsin ise halkın gözünde kahramanlaştı.
  • Ortaya çıkan karışıklıklar üzerine SSCB’ye bağlı cumhuriyetlerin tamamına yakını bağımsızlıklarını ilan etti.
  • 19 Ağustos 1991’de Kremlin Sarayı’na 1917 öncesi Rusyası’nın bayrağının çekilmesi, SSCB’nin siyasi varlığının sona erdiğini göstermekteydi.
  • Gorbaçov ise 25 Aralık 1991’de görevinden istifa etti ve yerine Boris Yeltsin geçti.

SSCB’nin Dağılmasının Doğu Avrupa’ya Etkileri

  • Yaşanan gelişmeler üzerine Çekoslovakya, Macaristan ve Polonya başta olmak üzere Doğu Avrupa’daki tüm Sovyet uydusu ülkelerde başlayan ayaklanmalar üzerine sosyalist yönetimler yıkıldı ve devletler SSCB’ye karşı bağımsızlıklarını ilan ettiler. Bu devletlerden Çekoslovakya hiçbir çatışma olmadan Çek Cumhuriyeti ve Slovakya olmak üzere 2’ye ayrıldı.

SSCB’nin Dağılmasının Dünya Güçler Dengesi Üzerine Etkileri

  • SSCB’nin 1991 yılında dağılması üzerine Doğu Bloku çöktü. Uluslararası ilişkilerde güç Batı Blokunun yani ABD’nin eline geçti. Her ne kadar SSCB’ye bağlı bazı devletler Rusya Federasyonu önderliğinde “Bağımsız Devletler Topluluğu”nu kursalar da başarılı olamadılar.
  • ABD ise terör olayları bahanesiyle 2001’de Afganistan’a askeri müdahalede bulundu. ABD, böylece SSCB kontrolünde bulunan Orta Asya’daki zengin enerji kaynaklarına yakın oldu. ABD, Mart 2003’te ise Nükleer silahlanmayı önlemek amacıyla Irak’a askeri müdahalede bulundu. Böylece ABD, petrol bakımından çok zengin olan Basra Körfezi’nin kontrolünü ele geçirdi.
  • 1996’de Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan arasında “Şanghay Beşlisi” adı ile bir yapı oluşturuldu. Bu yapı 2001 ‘de Özbekistan’ın da katılımıyla “Şanghay İş Birliği Örgütü” ismini aldı. Hindistan, İran, Pakistan ve Moğolistan bu örgütlenmeye gözlemci olarak katıldılar.

Türk Cumhuriyetlerinin Bağımsız Olması



Bağımsız Devletler Topluluğu



Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA)

Avrupa Birliği (AB) ve Türkiye

Bosna Savaşı ve Balkanlardaki Gelişmeler



Orta Doğu’da Meydana Gelen Başlıca Gelişmeler



Soru: Yugoslavya'nın 1950'lı yılların başında parçalanma sürecine girmesinde aşağıdakilerden hangisinin etkisinden söz edilemez?
A) Yugoslavya'nın COMINFORMdan ihraç edilmesi
B) Yıllık enflasyon ve dış borcun artması
C) Ordunun Sırpların kontrolüne geçmesi
D) İşsizlik oranının büyük boyutlara ulaşması
E) Farklı etnik ve dini topluluklar arasındaki hoşgörünün zayıflaması

Soru: Irak'ın 1990 yılında Kuveyt'i işgal etmesinde,
I. zengin petrol yataklarını ele geçirme,
Il. sekiz yıl süren lran`la savaşı sırasındaki ekonomik kayıplarını giderme,
III. bölgedeki ABD etkinliğini kırma
amaçlarından hangisi etkili olmuştur?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve Il
D) II ve III E) I, II ve III

Soru: Aşağıdakilerden hangisi 1980'li yıllarla birlikte başlayan küreselleşme sürecinin özelliklerinden biri değildir?
A) Doğu Bloku'nun dağılmasıyla hız kazanmıştır.
B) Çok uluslu şirketler yaygınlaşmıştır.
C) Dünya'daki ekonomik ve siyasi değişmeler dünya çapında etkili olmuştur.
D) Müzik, sinema ve spor uluslararası boyut kazanmıştır.
E) Yerel ve ulusal kültürleri yok etmiştir.

Soru: Kıbrıs sorununun çözümüne yönelik olarak BM Genel Sekreteri Kofi Annan'ın hazırladığı plan (Annan Planı) referandumda Rumlar tarafından reddedilmiştir. Annan Planı'nın Türkiye için en önemli faydası aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kıbrıs'ta çözüm isteyen tarafın Türkler olduğunu göstermesi
B) Referandumda Türklerin büyük oranda evet oyu kullanması
C) Planının hazırlanmasında Türkiye'nin de alınması
D) Kıbrıs sorununun uluslararası boyut kazanması
E) Kıbrıs sorununa AB'nin de dâhil olması

Soru: GAP tamamlandığında aşağıdakilerin hangisinde bir azalma yaşanacağı söylenebilir?
A) Enerji üretimi
B) Sulama yapılan arazi
C) Gerçekleşecek yatırım miktarı
D) İstihdam kapasitesi
E) Bölgeden diğer bölgelere yapılacak mevsimlik göç

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
15 Haziran 2019 Cumartesi