Tuzlar Özellikleri ve Kullanım Alanları 10. sınıf kimya


Kategoriler: 10. sınıf Kimya, Kimya

Sodyum Klorür (NaCl)

  • İlk çağlardan beri kullanılan NaCl yaygın olarak yemek tuzu olarak bilinir.
  • Dünyada NaCl deniz suyunda çözünmüş halde, toprakta kayaçlar halinde bulunur.
  • NaCl iyonik yapılı bir kristaldir.
  • Erime noktası 801 °C, kaynama noktası 1465 °C’dir.
  • Suda iyi çözünen bir tuzdur.
  • Sulu çözeltisi elektroliz edildiğinde NaOH ve Cl2 gazı elde edilir.

Kullanım Alanları

  • İnsan dahil tüm canlıların tüketmesi gereken bir mineraldir.
  • İyi bir nem çekici olduğundan sabun sanayiinde kullanılır.
  • Metalurjide alüminyum metalinin üretilmesinde yüzdürücü olarak kullanılır.
  • Tekstil sanayiinde kumaşa boyanın emdirilmesinde, suların yumuşatılmasında kullanılan reçinelerin temizlenmesinde,
  • Dericilik (Sepicilik) sanayiinde,
  • Et ve balıkları salamura yaparak saklamada, kullanılır.

Sodyum Karbonat (Na2CO3)

  • Halk arasında çamaşır sodası olarak bilinir.
  • Kaya tuzu yataklarında bol miktarda bulunur.
  • Erime sıcaklığı 851 °C, kaynama sıcaklığı 1633 °C’dir.
  • İyonik yapılı madde olan Na2CO3 suda iyi çözünür.
  • Bazik olan Na2CO3, katı ve sıvı yağlarla birlikte ısıtıldığında sabun ve gliserin oluşur.

Kullanım Alanları



  • Sert suların yumuşatılmasında,
  • Adi cam üretiminde
  • Asit düzenleyici olarak gıda sanayiinde
  • Diş macunu üretiminde
  • Yüzme havuzlarında Cl2 etkisini azaltmak ve pH değerini düzenlemek için
  • Kağıt ve petrol sanayiinde, kullanılır.

Sodyum Bikarbonat (NaHCO3)

  • Yemek sodası ya da kabartma tozu olarak bilinir.
  • Doğada trona (Na2CO3 , NaHCO3 , 2H2O) minerali halinde bulunur.
  • Sudaki çözünürlüğü çok yüksektir.
  • Sulu çözeltisi baziktir.

Kullanım Alanları

  • Havuzlarda ve kaplıcalarda suyun pH’ını yükseltmede kullanılır.
  • Reflü ve mide ekşimesi tedavisinde
  • Deri ve tekstil sanayiinde
  • Gıda sanayiinde
  • Toz yangın söndürücülerde
  • Atık su arıtılmasında
  • Diş macunu üretiminde
  • Temizlik malzemelerin üretiminde

Amonyum Klorür (NH4Cl)

  • Nişadır olarak bilinen (NH4Cl) asidik bir tuz olup suda iyi çözünür.
    NH3 + HCl → NH4Cl Tepkimesinden elde edilir.

Kullanım Alanları

  • Gübre üretiminde, tekstil sanayiinde ve ilaç sanayiinde
  • Kuru pillerde ve lehim yapımında
  • Gıda sanayiinde E510 kodu ile katkı maddesi olarak kullanılır.

Kalsiyumkarbonat (CaCO3)

  • Yaygın adı kireç taşı olarak bilinen CaCO3‘ın sudaki çözünürlüğü çok azdır.
  • Kireç taşı, kalsit, mermer, traverlenler farklı formlarıdır.
  • Bazik olduğundan asitlerle tepkime verir.

Kullanım Alanları

  • Sönmemiş kireç eldesi, inşaat sektörü ve çimento üretiminde
  • Demir-çelik fabrikalarında
  • Tebeşir, kağıt, cam ve seramik üretiminde
  • İlaç endüstrisinde ve gıda koruyucu olarak E170 kodu ile, kullanılır.

Tuzlar video 10. sınıf Hocalara Geldik

pH KAVRAMI

Bir çözeltinin asitlik veya bazlık derecesini ifade eden ölçü birimine pH denir. Asitlerde sulu çözeltideki hidronyum iyonu derişimi arttıkça pH değeri küçülür. pH değerinin küçük olması o maddenin asitlik değerinin yüksek olduğunu gösterir. Bazlarda hidroksit iyonu derişimi arttıkça bazlık artar, pH değeri büyür. pH değerinin büyük olması da o maddenin bazlık değerinin yüksek olduğunu gösterir. Görsel 3.1.10ʼda günlük hayatta kullandığımız bazı maddelerin asitlik ve bazlık durumları hakkında tüketiciyi bilgilendiren değerler verilmiştir.

Hidroflorik asit zayıf bir asit olmasına rağmen camı aşındırır. Bu nedenle cam kaplarda saklanamaz. Aynı zamanda killi topraktan yapılan porselenin dış kısmındaki sır (sırça) da bir tür cam olduğu için HF'ten zarar görür. Bu nedenle laboratuvardaki porselen malzeme HF ile temas ettirilmemelidir. Derişik sülfürik asit (H2SO4), fosforik asit (H3PO4) ve asetik asit (CH3COOH) çözünürken ısı açığa çıkarır. Çalışılan kaplarda ısı oluşacağı için dikkatli olunmalıdır. Ayrıca bu asitler nem çekme özelliğine de sahiptir. Ciltle temas ettiklerinde ciltteki suyu çeker ve asit yanığındaki doku hasarı ve doku kaybının artmasına neden olur.

TUZ OLUŞUMU

Sodyum sülfat, laboratuvarda sülfürik asit ile sodyum hidroksidin tepkimesinden elde edilir (Görsel 3.1.3). Sodyum sülfat; deterjan, kâğıt, cam, tekstil endüstrisinde ve çeşitli kimyasal maddelerin üretiminde kullanılır. Sodyum sülfat doğada minerallerden, deniz ve göl sularından elde edilen bir tuzdur (Görsel 3.2.5). Sodyum sülfat eldesinde kullanılan sülfürik asit; suda çok çözünebilen, yoğunluğu yüksek, aşındırıcı, yakıcı ve tahriş edici özellikte olan, güçlü bir asittir. Yapısında H+ katyonu ile SO4 2- anyonu bulunur. Sodyum hidroksit ise suda kolaylıkla çözünen, cilde kayganlık hissi veren bir bazdır. Yapısında Na+ katyonu ile OH- anyonu bulunur.

Sodyum hidroksitten gelen sodyum katyonu ile sülfürik asitten gelen SO4 2- anyonu sodyum sülfat tuzunu oluşturur. Sodyum sülfat tuzu iyonik bileşiktir. Sonuç olarak asitten gelen anyon ile bazdan gelen katyon tuz oluşturur. Tuzlara örnek olarak sodyum klorür, sodyum karbonat, kalsiyum karbonat ve amonyum klorür verilebilir.

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
20 Haziran 2020 Cumartesi