İsim-Fiil (Mastar) 8. sınıf


Kategoriler: 8. sınıf Türkçe, Fiilimsiler (Eylemsiler), Türkçe

Fiillere getirilen “-me / -ma, -mek / -mak, -ış / -iş /-uş /-üş” ekleriyle oluşturulan ve fiillerin isim şekli olarak kullanılan fiilimsi türüdür.

Dikkat: İsim-fiil ekleri, akılda kalması için “mayışmak”şeklinde kısaltılabilir.



Örnekler

  • Cep telefonunu şarja takmayı yine unutmuş.
  • Sahilde tek başına yürümeyi çok severdi.
  • Babamın dönüşünü hepimiz sabırsızlıkla bekliyorduk.
  • Hastane önünde meraklı bekleyiş sürüyordu.
  • Güneşin altında çalışmak elbette çok zor.
  • Elektrik üretmek için rüzgâr santralleri kuruluyor.
    –> Bu cümlelerdeki altı çizili sözcükler, fiilden “-me, -iş, – mek” ekleriyle türediği ve fiil anlamını koruduğu için isim-fiildir.

Karıştırmayalım: “-me / -ma” ekleri, eklendiği sözcüğe olumsuzluk anlamı katıyorsa olumsuzluk eki, katmıyorsa isim-fiildir. Bir sözcük art arda iki “-me / -ma” eki almışsa birincisi olumsuzluk, İkincisi isim-fiil ekidir.

Örnekler

  • Projeyi üyelere anlatma görevi bana düşmüştü.
  • Sana söylediklerimi sakın kimseye anlatma!
    –> Bu cümlelerden birincisindeki “-ma” eki, eklendiği sözcüğü olumsuz yapmamış, ikincisi ise olumsuz yapmıştır. O hâlde birinci cümledeki “anlatma” sözcüğü isim-fîildir.
  • Tarafsız davranmaması yazılarına gölge düşürüyor.
    –> Bu cümledeki “davranmaması” sözcüğünde art arda gelen “-ma” eklerinden birincisi olumsuzluk eki, ikincisi ise isim-fiildir.

Karıştırmayalım: ış / -iş / -uş / -üş” eklerini alan fiiller, cümleden çıkarılarak olumsuz yapılmalıdır. Olumsuzluk eki, ış / -iş /-uş / -üş” eklerinden önce getirilebiliyorsa bu ekler isim-fiildir.



Örnekler

  • Baharın gelişi çocukları da mutlu etmişti.
  • Teknoloji, baş döndürücü bir hızla gelişti.
    –> Birinci cümledeki sözcük “gelmeyişi” şeklinde olumsuz yapılabilir. Olumsuzluk eki, “-iş” ekinden önce geldiği için bu sözcük isim-fiildir. İkinci cümledeki sözcük ise ” gelişmedi” şeklinde olumsuz yapılır. Olumsuz eki, “-iş” ekinden sonra geldiği için bu sözcük isim-fiil değildir.

Önemli Bilgi: “-mek/-mak”ekleri, cümledeki bütün kullanımlarda isim-fiil olarak görev yapar.

Örnekler

  • Yazmak, gelecek nesillere miras bırakmaktır.
  • Öğrenmek için, bilmediğini bilmek gerekir.
    –> Bu cümlelerde “-mek/-mak” eklerini alan sözcükler isim-fiildir.

Dikkat: İsim-fiiller, isim çekim eklerini alabilir.

Örnekler

  • Erken kalkmanın vücuda birçok faydası vardır.
    –> Bu cümledeki “kalkma” isim-fiili, isim çekim eklerinden biri olan ilgi ekini (-ın) almıştır.
  • Aradığı kitabı bulmakta oldukça zorlanmıştı.
    –> Bu cümledeki “bulmak” isim-fiili, isim çekim eklerinden biri olan hâl ekini (-da) almıştır.
  • Öğretmenimiz, şiir okuyuşumu beğenmişti.
    –> Bu cümledeki “okuyuş” isim-fiili, isim çekim eklerinden biri olan iyelik ekini (-um) ve belirtme hâl ekini (-u) almıştır.

Önemli Bilgi: İsim-fiil eklerini aldığı hâlde bir varlık ya da kavramın kalıcı adı olan (kalıplaşan) sözcükler fiilimsi kabul edilmez. Bu tür sözcükler, fiil anlamını yitirmiştir ve olumsuz yapılamaz.



Örnekler

  • Bahçeye çim ekmek için onu ikna etmiştim.
  • İki dilim ekmek yiyip masadan kalkmıştı.
    –> Birinci cümledeki “ekmek” sözcüğü fiil anlamını koruduğu ve “ekmemek” şeklinde olumsuz yapılabildiği için isim-fiildir. Ancak ikinci cümledeki “ekmek” sözcüğü kalıplaşarak bir varlığın adı olmuştur ve olumsuz yapılamaz; bu nedenle isim-fiil özelliğini kaybetmiştir.
  • Annemin yaptığı dolma ve sarmaları tatmalısınız.
  • Yazar, denemede kendi görüşlerini dile getirir.
  • Bu yemek için yarım kilo kıyma gerekiyor.
  • Alışveriş yapanlardan birini danışmadan çağırdılar.
  • Çakmakla ocağı yakıp kavurmayı ısıttı.

Örnek Soru:

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
13 Haziran 2020 Cumartesi