Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler 11. sınıf kimya


Kategoriler: 11. Sınıf Kimya, Kimya

Konunun altında ders videoları bulunmaktadır.



Çözünmeye etki eden faktörleri;

  • Çözücü ve çözünenin türü
  • Sıcaklık
  • Basınç
  • Ortak iyon derişimi

olarak sıralayabiliriz.

1. Çözücü ve Çözünen Türü

Polar yapılı maddeler polar çözücülerde, apolar yapılı maddeler apolar çözücülerde daha iyi çözünür. Polar yapılı olan NH3 ve HCl molekülleri polar olan suda iyi çözünür.

2. Sıcaklık

Çözünme olayının gerçekleşebilmesi için çözünen taneciklerin birbirinden ayrılması gerekir. Bu enerjiye kristal enerjisi denir. Aynı zamanda kristalden ayrılan tanecikler ile su arasında bir etkileşim olur ve bu enerjiye de hidratlaşma enerjisi denir.



Yukarıdaki örneklere bakıldığında AgF çözünmesi ekzotermik KCl nin çözünmesi endotermiktir. Bir başka ifadeyle suyun sıcaklığı azaldıkça AgF nin çözünürlüğü artarken, suyun sıcaklığı arttıkça KCl nin çözünürlüğü artar.

Saf katı ve sıvıların çözünmesi endotermik veya ekzotermik olabilirken gazların suda çözünmesi ekzotermiktir. Çünkü gaz molekülleri arasında çekim yok denecek kadar azdır.



3. Basıncın çözünürlüğe Etkisi

Katı ve sıvılarda basıncın çözünürlüğe etkisi yoktur. Gazların sudaki çözünürlüğünde, çözünmek istenen gazın kısmı basıncı önemlidir. Çözünmek istenen gazın kısmi basıncı arttıkça gazların çözünürlüğü de artar. Gazların çözünürlüğüne basıncın etkisini günlük hayatta birçok olayda gözlemleyebiliriz.

Maden suyu, gazoz gibi gazlı içeceklerin kapakları açıldığında gaz çıkışı meydana gelir. Bunun nedeni kapak açıldığında gaz basıncı azalır ve suyun içinde çözünmüş olan gazın bir kısmı dışarıya çıkar. Dalgıçlar, denizin diplerine indikçe basınç artması nedeniyle kandaki gaz çözünürlüğü artar, hızlı bir şekilde su yüzeyine çıkıldığında dış basınçta ani düşüş; kanda çözünmüş olan gazın dışarı çıkmasına neden olur. Bu gaz damarlara basınç yaparak damarların patlamasına neden olur.

Aynı durumu dağcılarda görebiliriz. Yükseklere çıkıldıkça atmosfer basıncı azalır. Bu durumda vücut içi basıncı daha fazla olur ve kılcal damarların çatlaması, kulaklarımızda basınç artış hissi gözlenir.

Bu kanun, ancak seyreltik çözeltilerde uygulanabilir. NH3, NO2, SO2 gibi gazlar suda kimyasal tepkimeyle çözündükleri için bu kanun uygulanmaz.

4. Ortak İyon Etkisi

Çözünmek istenen maddenin içindeki iyonlardan çözelti içerisinde varsa çözünme saf sudakinden az olacaktır. Ortak iyon derişimi ne kadar fazla ise çözünme o kadar azdır. Ortak iyon etkisi çözeltilerde denge ünitesinde ayrıca işleyeceğiz. Eğer ortak iyon yoksa çözünme saf sudakine eşittir.



Farklı Çözeltilerin Karıştırılması İle Oluşan Yeni Çözeltilerde Derişim

Özellikle iki farklı çözelti karıştırıldığında iyonlar yeniden düzenlenerek suda çözünmeyen katı oluşturabilirler veya bir çözelti içerisine başka bir element veya bileşik eklenerek ortamda farklı iyonlar oluşturabilirler. Bu durumda maddelerin derişimi hesaplanırken maddenin mol sayılarındaki ve çözelti hacmindeki değişime dikkat edilmelidir.

Örneğin AgNO3 çözeltisi ile NaCl çözeltileri karıştırıldığında ortamdaki Ag+ ve Cl iyonları suda çok az çözünen veya çözünmüyor kabul edebileceğimiz AgCl katısı oluşturabilirler. Bu durumda ortamda Na+, NO3 derişimleri ile birlikte eğer artan Ag+ ve Cl iyonlarından birinin derişimi hesaplanabilir.

Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler Soruları ve Çözümleri

Çözünürlüğüe Etki Eden Faktörler video 11. sınıf Kimya Adası

Madde Cinsi (Çözücü ve Çözünen Cinsi): Molekül yapıları benzer olan maddeler birbiri içinde iyi çözünür. Polar maddeler ve iyonik yapılı bileşikler polar çözücülerde apolar maddeler ise apolar çözücülerde daha iyi çözünür.

Sıcaklık: Maddelerin çoğu sıcak ortamda daha iyi çözünürken bazıları ise soğukta iyi çözünür. Endotermik çözünmede ortam sıcaklığı arttıkça çözünürlük artar. Ekzotermik çözünmede ise azalır. Katı ve sıvı haldeki maddeler genelde endotermik çözünme yaparken gazlar daima ekzotermik çözünür.

Basınç Etkisi: Bu etki sadece gazların çözünürlüğüne etki eder. Suda çözünen gazın kısmi basıncının artması çözünürlük değerini arttırır. Gaz türünün değişmesi gazın çözünürlüğüne etki edebilir. Yani farklı gaz türlerinin aynı basınç değerinde çözünürlük değeri farklı olabilir.

4. Ortak lyon Etkisi: Çözelti ortamında ortak iyon bulunması çözünen maddenin çözünürlük değerini azaltır.

Örnek: çözünürlük ve etki eden faktörler ile ilgili,
I. Çözeltide bulunan ortak iyon çözünürlük değerini azaltır.
II. Endotermik çözünmelerde sıcaklık artışı çözünürlük değerini artırır.
III. Tüm katılar suda endotermik olarak çözünür.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız l B) Yalnız Il C) I ve Il
D) I ve III E) I, Il ve IlI
Çözüm: Çözeltilerde bulunan ortak iyon çözünürlük değerini azaltır (I doğru).
Endotermik çözünmelerde artan sıcaklık çözünürlük değerini arttırır (ll doğru).
Katılar genellikle endotermik çözünme yapar (III yanlış). Cevap C

Örnek: - Çözücü hacmi
- Çözücü cinsi
- Sıcaklık
- Basınç
- Çözünen miktarı
niceliklerinden kaç tanesi bir maddenin çözünürlüğüne etki edebilir?
A)1 B)2 c)a m4 E)5
Çözüm: Çözücü - çözünen hacmi ve miktarı bir maddenin çözünürlüğüne etki etmez. Cevap C

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
15 Haziran 2019 Cumartesi