Yerleşme ve Yerleşmenin Gelişimi


Kategoriler: 9.sınıf Coğrafya, Beşeri Sistemler: Yerleşmeler, Coğrafya

İLK YERLEŞMELERİN ORTAYA ÇIKIŞI





YERLEŞMELERİN DEĞİŞİMİ VE GELİŞİMİ

Tarım ürünlerinin ekimi, yetişmesi ve hasatı tarım arazilerinin yakınında beklemeyi zorunlu kıldığı için, insanlar göçebe hayatı terkederek yerleşik hayata geçmişlerdir. Böylece ilk köy yerleşmeleri ortaya çıkmıştır. İlk yazılı tarihsel belgelere göre ilk yerleşmeler, tarımsal faaliyetlere uygun akarsu boylarında ortaya çıkmıştır. Tarıma uygun geniş arazilerin ve su kaynaklarının bol bulunduğu yerlerde nüfus artmaya başlamış, köy yerleşmelerinin zamanla büyüyüp birbirine eklenmesiyle şehir (kent) adı verilen büyük yerleşim alanları ortaya çıkmıştır.

Tarihte şehir yerleşmelerinin ilk olarak ortaya çıktığı bölgeler günümüzde Irak, Suriye, Mısır, Hindistan ve Çin sınırları içinde yer almaktadır. Fırat ve Dicle nehirlerinin arasında kalan Mezopotamya, Hindistan’daki İndus Vadisi, Mısır’daki Nil Nehri Vadisi ilk şehir yerleşmelerinin ortaya çıktığı bölgelerdir.

Şehirlerin Fonksiyonlarının Farklılaşması



Tarım Şehirleri

İlk kurulan kent yerleşmelerinde ekonomi tarım ve hayvancılığa dayalı olmuştur. Bu nedenle toprağı sürmek için saban, tahılları öğütmek için değirmen gibi çeşitli araç ve gereçlere ihtiyaç duyulmuştur. Bu ihtiyaçların karşılanması için kentlerde atölyeler kurulmuştur. Böylelikle kentlerde, tarım dışı faaliyetler yaygınlaşmaya başlamış ve çeşitli meslek dalları ortaya çıkmıştır.

Ticaret Şehirleri

İlk önceleri insanların kendi ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik yaptığı tarımsal faaliyetlerde, tarımsal olanakların artması beraberinde üretim artışını getirmiştir. İnsanlar ihtiyaçlarından fazla ürettikleri malları takas yapmışlar ve tüccarlar aracılığı ile başka bölgelere ulaştırmışlardır. Böylece ticaretin yoğun olarak yapıldığı ticaret şehirleri ortaya çıkmıştır. Ticaret şehirleri ticari faaliyetlerin yoğun olduğu şehirlerdir. Genellikle ulaşımın kavşak noktalarında kurulmuşlardır.

Liman Şehirleri

Ticaretin gelişmesiyle insanların yeni bölgelere ulaşma isteği artmış, ulaşım yolları önem kazanmıştır. Bu durum deniz kıyılarında yerleşmelerin ve limanların kurulmasına neden olmuştur. Ekonomik etki alanı ve ulaşım olanakları gelişmiş olan kıyı yerleşmelerinin zamanla büyümesi, liman şehirlerini ortaya çıkarmıştır.

İdari Şehirler



Dünya’da nüfusun artmasıyla, çok sayıda devlet ve devletlerin yönetildiği idari şehirler ortaya çıkmıştır. Ankara, Londra, Brüksel gibi şehirler idari fonksiyonuyla öne çıkan şehirlerdir.

Dini Şehirler

Dinin yayıcısı konumunda olan peygamberlerin ve diğer din adamlarının yaşadığı mekanlar ile bu mekanlardaki mabetler, geçmişten günümüze insanlar tarafından ilgi görmüştür. Böylece dini özelliklerin etkisiyle büyüyüp gelişen Mekke, Kudüs, Vatikan gibi dini şehirler ortaya çıkmıştır.

Maden Şehirleri

Özellikle taş kömürü, demir cevheri, petrol ve altın gibi değerli madenlerin çıkarıldığı bölgelerde, nüfuslanmanın artmasına bağlı olarak maden şehirleri oluşmuştur. Belirli bir yer altı kaynağının çıkarıldığı ve buna bağlı olarak gelişme gösteren Zonguldak, Musul, Johannesburg gibi şehirler maden şehirlerine örnek olarak verilebilir.

Sanayi Şehirleri

Maden şehirleri içinde, özellikle demir cevheri ve taş kömürü gibi sanayi için önemli olan yer altı kaynaklarının çıkarıldığı şehirler, çeşitli sanayi tesislerinin kurulmasıyla zamanla gelişerek sanayi şehirleri durumuna gelmiştir.

Bilgi: Sanayileşme, kentlerin hızla büyümesine ve kentleşme olgusunun ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu nedenle modern anlamda kentlerin kurulmasının ve kentleşmenin, Sanayi Devrimi ile başladığı söylenebilir.



Turizm Şehirleri

Doğal güzellikler ile tarihî ve kültürel değerlere sahip yerleşim alanlarının turizm faaliyetlerine açılmasıyla turizm şehirleri ortaya çıkmıştır. Paris, Venedik, Cannes, Florida gibi şehirler turizm şehirlerine örnek olarak verilebilir.

Teknoloji Şehirleri

Sadece bilimsel ve teknolojik çalışmalar için özel olarak kurulmuş şehirler, teknoloji şehri ya da teknokent olarak adlandırılmaktadır. Uzay araştırmalarının yapıldığı ABD’deki Nasa bu kentlere örnek olarak verilebilir.

Yerleşmeyi Sınırlayan Faktörler



Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
13 Haziran 2020 Cumartesi