Su Ekosistemleri 11. Sınıf Coğrafya

Kategoriler: 11. Sınıf Coğrafya, Coğrafya

Su ekosistemleri, denizel su ekosistemleri (okyanus, deniz) ve karasal su ekosistemleri (göl, akarsu, bataklıklar) olmak üzere ikiye ayrılır. Denizel su ekosistemleri tuzlu iken karasal su ekosistemlerinden bazı göller acı, tuzlu ve sodalıdır. Anca geri kalan karasal su sistemleri tatlıdır.

Bütün canlıların içinde bol miktarda bulunan su, canlılar için çok önemlidir. İnsan vücudunun %65’i, bitkilerin ağırlığının %60-85’ini su oluşturmaktadır. Su sadece canlılar üzerinde değil aynı zamanda cansız çevre üzerinde de oldukça etkilidir.

Okyanusta canlılar genel olarak ilk 100 m derinliğe sahip olan yerlerde yaşarlar. Bu alanda yaşayabilmelerinin sebebi Güneş ışığının gelebilmesidir. Okyanusların ortalama derinliği 3700 m olup yer yer çok daha derin çukurlar vardır. Fakat derinlere inildikçe ışıksız ortam arttığından canlı sayısı azalmaktadır. Okyanuslar içinde de geniş kumluk alanlar, yüksek dağlar, bitki ve hayvan topluluklarının bulunduğu bölgeler vardır. Bu bölgeler de birer ekosistem oluştururlar ve her ekosistemde farklı canlı türleri yer alır.

Okyanusların iklim üzerindeki etkisi oldukça fazladır. Okyanuslar, atmosferle sürekli ısı alışverişinde olup, Ekvator’daki ısı enerjisinin dağılmasına katkıda bulunur. Yerküredeki ısının yalnızca yarısı hava ile taşınır, geri kalanı ise okyanus akıntıları tarafından taşınmaktadır. Örneğin Gulf Stream sıcak su akıntısı günde 97 km hızla Meksika Körfezi’nden başlayıp Atlas 0kyanusu’nu geçerek İngiltere’ye ulaşır. Bu akıntı dünyadaki bütün nehirlerin taşıdığı suyun yaklaşık 100 katı kadar suyu hareket ettirir.

Okyanusların yüzeyinde dalgaların etkisiyle her an sayısız küçük hava kabarcığı patlamaktadır. Deniz tuzlarınca zengin, pek çok su damlacığı atmosfere fırlatılmaktadır. Bu süreç, aslında biyosfer dengesi için çok önemlidir. Her yıl okyanuslardan atmosfere taşınan toplam tuz miktarının 10 milyon ton olduğu hesaplanmıştır. Havada asılı durumdaki küçük tuz kristallerinin yoğuşma olayında büyük etkisi vardır. Aerosol denilen bu küçük parçalar bulutların oluşumunu sağlar. Aeroseller olmasaydı iklimler çok daha kurak olurdu.

Bilgi: Mercanlar;

  • Denizlerin sığ yerlerinde, binlerce yıl boyunca birikerek oluşurlar.
  • Genel olarak 30° kuzey ve 30° güney enlemleri arasında kalan sıcak denizlerde yaşarlar.
  • Tuzlu sularda yaşayan balıkların üçte biri mercan artıklarıyla beslenir.
  • Mercan resifleri denizlerdeki canlı çeşitliliği ve miktarı bakımından en verimli bölgelerdir.
  • Dünyanın en karmaşık ekosistemine sahiptir.

Yağmur damlaları yere düşerken havadaki aeroselleri yakalayıp toprağa indirir. Yağışlarla toprağa inen bu tuzlar, tarımsal verimi artırmak için kullanılan geleneksel gübrelerin küçük örnekleri gibidir. Bunların içerisinde kalsiyum, magnezyum, potasyum vb metallerin fosfatları ve sülfatları vardır. Her yıl kara parçalarının yüzeyine yağışlarla 150 milyon ton gübre düştüğü tahmin edilmektedir.

Akarsularda suyun akış hızı, fiziksel ve kimyasal özellikleri akarsuların barındırdığı hayvan türü ve sayısı bakımından önemli unsurlardır. Bir akarsuda eğim fazla ise ve çağlayanlar varsa biyoçeşitlilik az olur. Yatak eğiminin fazla olduğu yerlerde bol miktarda alüvyon malzeme taşınıyorsa akarsu bulanık akar. Akarsuyun bulanık akması birçok canlı için olumsuz etkiye sahiptir.

Akarsuların yukarı çığırında yani kaynağa yakın kısmında topoğrafya daha engebeli ve eğim fazla olduğu için akış hızı fazladır. Bu kısımda genellikle bazı böcek türleri ile suyun akış yönünün tersine yüzen alabalıklar yaşar.

Orta çığır bölümünde eğim biraz daha azalır ve vadi genişler. Bu kesimde balık türü artar. Eğimin ve dolayısıyla akış hızının en az olduğu aşağı çığırda planktonların sayısı artar. Suyunu denize ulaştıran akarsularda ağız kısmında tatlı ve tuzlu su birbirine karışır. Bu alanlar canlı türü bakımından zengin alanlardır.

Akarsuların taşıdığı elementler ve besin maddeleri buralardaki biyoçeşitliliği artırır. Akarsuların ağız kısımları mikroorganizmalardan kuşlara kadar birçok canlının barındığı yerlerdir. Türkiye’de bu şekilde oluşan delta alanları önemli miktarda canlı türünün bulunduğu yerlerdir. Bafra, Çarşamba, Çukurova, Silifke, Gediz, Küçük ve Büyük Menderes gibi ovalar bu açıdan yaban hayatının zengin olduğu yerlerdir.

Sulak Alanların Önemi

1. Bölüm: Ekosistemlerin Özellikleri ve İşleyişi



Su Döngüsü (Hidrolojik Döngü)

Yeryüzünün farklı kesimlerindeki okyanus ve denizlerden ayrıca karalardaki su ortamlarında sürekli buharlaşmalar
meydana gelmektedir. Buharlaşmayla atmosfere karışan su buharı rüzgârlarla ve değişik nedenlerle farklı bölgelere taşınır. Yoğunlaşarak yağış olarak yeryüzüne düşer. Buna su döngüsü denir. Su döngüsü sıcaklığın yüksek ve su kaynakları yönünden zengin bölgelerde hızlı gerçekleşir. Amazon ve Kongo Havzası su döngüsünün hızlı gerçekleştiği yerlerdir. Çöllerde ise su döngüsü yavaştır.

Su Döngüsünün Aşamaları:

  • Terleme - Buharlaşma
  • Yoğunlaşma - Yağış
  • Yüzeysel akış ve yüzey sularının oluşumu
  • Yeraltına sızma ve yeraltı sularının oluşumudur.

Su döngüsünün kaynakları:

  • Okyanuslar
  • Denizler
  • Bataklıklar
  • Göller
  • Akarsular
  • Yeraltı sularıdır.

Su döngüsünün önemi
Canlı yaşamının temel kaynağıdır. İklim özelliklerini belirler. Biyoçeşitliliğin dağılışını etkiler. Su kaynaklarını besler.

Su Ekosistemlerinin Doğal Sisteme Etkisi

1. Denizel Ekosistem

Yeryüzünün %71'i denizler ve okyanuslarla kaplıdır. Okyanuslar Dünya üzerindeki en büyük ekosistemdir. Okyanuslardaki bitki ve hayvan türleri güneş ışınlarının erişebildiği ilk 100 metreye kadar yaşam ortamı bulur. Okyanuslar ve denizler iklim özellikleri üzerinde etkilidir. Okyanuslardaki akıntılar ulaştıkları bölgenin sıcaklığını arttırır ya da azaltırlar. Örneğin, Gulf stream sıcak su akıntısı Batı Avrupa'da ılıman iklim koşullarının oluşmasında etkilidir. Bu da ekosistemi etkilemektedir.

Okyanuslardaki ve denizlerdeki dalgaların etkisiyle atmosfere tuzlu su damlacıkları fırlatılmaktadır. Bu su damlacıklarına aerosol denir. Aerosollerin önemi yeryüzündeki iklimlerin oluşumunu sağlar ve su döngüsünü etkiler. Yağmurlarla toprağa düşerek toprağın verimini arttırır ve toprağı mineral yönünden besler.

Tropikal Kuşak'taki okyanuslarda mercanların oluşturduğu resifler deniz canlıları yönünden en zengin alanlardır. Mercanlar diğer canlılar için birer barınma ve besin kaynağı alanını oluşturur.

2. Karasal Su Ekosistemleri

Akarsular

Karasal su ekosistemleri içerisinde akarsular bitki ve hayvan türleri için önemli bir yaşam alanıdır.

Göller

Dış akışı olan göllerin suları tatlı olduğu için biyoçeşitlilik yönünden zengindir.

Bataklıklar

Biyçeşitlilik ve ekolojik dengenin devamlılığı açısından çok önemli sulak alanlardır. Bitki ve hayvanların önemli yaşam alanlarıdır.


Liselere Giriş Sınavı (LGS)
6 Haziran 2021 Pazar

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
19 Haziran 2021 Cumartesi

Alan Yeterlilik Sınavı (AYT)
20 Haziran 2021 Pazar