Geri Dönüşüm ve Ülke Ekonomisine Katkısı 10. Sınıf


Kategoriler: 10. sınıf Kimya, Kimya

Kullanım dışı kalan geri dönüştürülebilir atık malzemelerin fiziksel veya kimyasal işlem ile ikincil ham madde olarak yeniden üretim süreçlerine kazandırılmasına geri dönüşüm denir. Geri dönüşüm yapılabilecek maddelerin ambalajları üzerinde aşağıdaki semboller bulunur.



Herhangi bir faaliyet sonunda çevreye bırakılan her türlü maddeye atık denir.

Atıklar,

  • Evsel, ticari ve inşaat atıkları
  • Endüstriyel atıklar
  • Tıbbi atıklar
  • Nükleer ve patlama riski taşıyan atıklar

olarak sınıflandırılabilir. Biz burada evsel atıklar üzerinde duracağız.

İnsanların aldığı maddelerin tüketimi sonrası ortaya çıkan ve geneli ambalaj atıkları tarafından oluşan atıklara evsel atıklar denir. Evsel katı atıklar metal, plastik, karton, kâğıt, cam ambalajlar, organik atıklar, yağlar, piller, beton, elektronik malzeme vb. atıklardır. Evsel atıkların bir kısmı geri dönüştürülebilirken bir kısmı geri dönüştürülemez. Evsel atıklardan kâğıt, plastik, cam ve metal gibi atıkların bir kısmı temizlenerek yeniden kullanılabilir. Buna yeniden kullanım adı verilir.



Geri Dönüştürülebilen Atıklar

Geri dönüştürülebilen evsel atıklardan şunları inceleyeceğiz:

  • Cam
  • Kağıt
  • Metal
  • Plastik

Camlar ve Geri Dönüşümü

Ana ham maddesi kum olan cam, birçok ürünün taşınmasında ya da ambalajlanmasında kullanılır. Cam, yapısı bozulmadan sonsuz geri dönüştürülebilir. Aşağıda camın geri dönüşüm süreci verilmiştir

Camın geri dönüşümüyle, enerji tüketiminde % 25, hava kirliliğinde % 20, maden atığında % 80, su tüketiminde % 50 tasarruf sağlanmakta ve kum, soda, kireç gibi doğal kaynaklar korunmaktadır.

Kâğıt ve Geri Dönüşümü



Çok çeşitli türleri olan kâğıt, insanlığın önemli ihtiyaç maddelerinden biridir. Kağıdın ana ham maddesi ağaçlardan elde edilen selülozdur. Kağıt geri dönüşüm yapılarak ağaçlar korunmuş olur. Geri dönüşüm için kullanabileceğimiz kağıt çeşitlerine gazete, dergi ve mecmualar, defterler, kitaplar, prospektüsler, kartonlar, formlar, not kağıtları, kağıt torbalar, bilgisayar çıktıları, plastik içermeyen bisküvi, sakız vb. kağıtları örnek verilebilir. Atık kâğıtta geri dönüşüm sınırlıdır. Beş kez işlem gören kâğıt, artık özelliğini yitirmiş olur ve bir daha toplanıp işlemden geçirilmez.

Atık kâğıdı geri kazanmanın faydaları,

  • Orman kaynaklarının daha az tüketilmesini sağlar. Bir ton kâğıdın geri dönüşüme katılması sonucu 17 ağacın kesilmesi önlenmektedir.
  • Üretim için gerekli enerji ihtiyacı daha az olacağından enerji tasarrufu sağlanır.
  • Kâğıdın bünyesinde bulunan bazı maddeler geri dönüştüğünde kimyasal madde tasarrufu sağlanmış olur.
  • Atık kâğıdın ülke içinde toplanıp kullanılması halinde selüloz ve atık kâğıt ithalatı azalır.
  • Üretimde kullanılan kimyasalların daha az tüketilmesi çevre kirliliğinin azalmasını sağlar.

Metal ve Geri Dönüşümü

Kullanılmış metallere hurda metal adı verilir. Hurda metaller geri dönüşümü yapılabilir ve geri dönüşümü endüstri açısından çok önemlidir. En yaygın metal atığı alüminyumdan yapılan içecek kutuları ve çıkma demirlerdir. Metaller geri kazanılarak defalarca kullanılabilirler.

Bilgi: Metal denilince aklımıza hemen demir (Fe) gelir. Demirden başka bakır (Cu), alüminyum (Al), çinko (Zn), krom (Cr), nikel (Ni) ve kurşun (Pb) metalleri en yaygın olarak kullanılan metallerdir. Metaller demir esaslı metaller ve demir dışı metaller olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Çelik ( demir esaslı metal) ve alüminyumun (demirdışı metal) metaller arasında geri dönüşüm ve geri kazanım piyasasında çok büyük paya sahip malzemelerdir.

Plastik ve Geri Dönüşümü

PET şişeler, naylon poşetler, ambalaj malzemesi, oyuncaklar, elektrik kabloları gibi günlük hayatımızın sayılamayacak kadar çok alanında plastiklerden yararlanmakta ve onu kullanmaktayız. Plastik aşağıdaki geri dönüşüm aşamalarından geçirilerek tekrar kullanılabilir hâle getirilmektedir.



  • Plastik atıklar öncelikle cinslerine göre ayrılarak geri dönüşüm işlemine tabi tutulur.
  • Plastik atıklar, kırma makinelerinde kırılıp küçük parçalara ayrılır.
  • Bu parçaları doğrudan belli oranlarda, orjinal ham madde ile karıştırarak üretim işleminde kullanabildiği gibi, tekrar eritip katkı maddeleri katarak ikinci sınıf ham madde olarak da kullanabilmektedir.

Geri Dönüşümün Önemi

Geri dönüşüm yapılabilecek atıklarımızın kıymetini bilirsek mevcut kaynaklarımızı daha uzun süre kullanabiliriz. Geri dönüşümün önemini şöyle özetleyebiliriz:

Doğal kaynaklarımız korunur.

Atıkların bir ham madde kaynağı olarak kullanılması, yerine kullanıldığı malzeme için tüketilmesi gereken ham maddenin veya doğal kaynağın korunması gibi önemli bir tasarrufu doğurur.

Enerji tasarrufu sağlar.

Geri dönüşüm sırasında uygulanan fiziksel ve kimyasal işlem sayısı, normal üretim işlemlerine göre daha az olduğu için geri dönüşümle malzeme üretilmesinde önemli bir enerji tasarrufu sağlanır. Mesela 1 ton kağıt için 7600 kwh enerji harcanırken, bu rakam kullanılmış kağıtta 2800 kwh’a inmektedir. Benzer şekilde alüminyum kutunun geri dönüşümü ile sağlanan enerji tasarrufu % 90 dolaylarındadır.

Atık miktarı azalır.

Atıkların bir miktarı geri dönüşüme gittiğinde çöplere daha az atık gider. Böylece çöplerin taşınması ve depolanması kolaylaşır, çöp alanının daha uzun ömürlü olması sağlanır.

Geri dönüşüm ekonomiye katkı sağlar.



Geri dönüşüm sayesinde ham maddelerin azalması hem de doğal kaynakların tükenmesi önlenir. Ham madde kullanımının azalması, su tasarrufu, elektrik tasarrufu ekonomik tasarruf demektir. Tasarruf yaparsak ülke ekonomisine katkı sağlamış oluruz.

Bilgi: Elimizdeki kaynakların sınırlı olduğunu bilmemiz gerekir. Geri dönüşüm, içimizi rahatlatarak tüketimi, tüketim de atık üretimini körüklemektedir. Tüketimin olabildiğince kısılması, eşyanın kullanım ömrünün artırılması ve “kullan at” şeklindeki tüketim mantığının mutlaka terk edilmesi gerekir. Unutulmamalıdır ki geri dönüşümünde bir maliyeti vardır.

Örnek:

Geri Dönüşümün Ekonomiye Katkısı

Geri dönüşüm üretim süreçlerinde ham madde olarak kullanıldığından ham madde tüketimi azalır. Bunun yanında geri dönüşümlü malzemelerin dayanıklı, uzun ömürlü ve daha ucuz olmaları nedeniyle ev ekonomisine dolayısıyla ülke ekonomisine katkı sağlamaktadır. Geri dönüşümün ekonomiye sağladığı yararları şöyle özetleyebiliriz:

  • Ham madde üretiminde elektrik tasarrufu sağlayarak işletmeleri daha karlı kılar.
  • Geri dönüşüm tesisleri işletmecilerine önemli miktarda nakit girişi sağlar.
  • Firmaların ambalaj giderleri büyük ölçüde düşeceğinden özellikle tüketiciye yansıyan fiyatlarda belli bir düzeye kadar düşüşler görülebilir.
  • İthal edilen malzemenin ham maddesinin yurt dışından ithal edilmesi azaltılabilir.
  • Ham maddelerin ulaşım giderleri büyük oranda düşer.

Bazı kazanım miktarları şöyledir. Mesela 1 ton kullanılmış kağıt geri kazanıldığında 17 adet çam ağacının, 1 ton gazete kağıdı geri kazanıldığında 8 adet çam ağacının kesilmesi önlenmiş olacaktır. Türkiye’de yıllık 3 milyon ton geri kazanılabilir atığın ekonomik değeri 150 milyon lira civarındadır.

Bilgi: Geri kazanımın ekonomik değerlerine şunlar örnek verilebilir: Camın geri kazanımı ile; enerjide % 25 tasarruf sağlanabilirken; hava kirliliği % 20, su kullanımı % 50, maden atığı % 80 azaltılabilir. 1000 kg kullanılmış çelik geri kazanılıp tekrar çelik üretiminde kullanıldığı zaman 1050 kg demir cevherinden, 454 kg kok kömüründen ve 55 kg kireç taşından tasarruf edilebiliyor. 10 adet alüminyum içecek kutusu geri kazanıldığında, 100 kW/sa bir lambanın 35 saatte veya bir TV’ nin 30 saatte harcadığı elektrik enerjisi korunuyor. Alüminyum malzemeler % 100 geri kazanılabilir. Kullanılmış
alüminyum geri kazanılarak sadece katı madde miktarı azaltılmaz aynı zamanda boksit madeni doğal kaynağı ve enerji korunmuş olur. 1 kilogram alüminyum kutu geri kazanıldığında; 8 kg boksit madeni, 4 kg kimyasal madde, 14 kW/sa elektrik enerjisi kullanımı korunmuş oluyor. Plastik atıklar doğada en zor dönüşebilen maddeler arasındadır. Bu nedenle geri dönüşümde kullanılması bir taraftan ekonomik değer üretimine katkı sağlarken diğer taraftan çevre kirliliğinin azaltılması sağlanmış olur.

Örnek:

Örnek:



Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
13 Haziran 2020 Cumartesi