Enerji Akışı ve Madde Döngüleri Coğrafya Ayt


Kategoriler: Ayt Coğrafya, Coğrafya

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ

Besin Zinciri

Dünyada bütün canlılar enerji ihtiyacı duyar.

Dünyada besin üretmek için her türlü madde mevcuttur.

Bu maddeler organik besinlere dönüştürülmeden kullanılamaz.

Güneşten gelen enerji, fotosentez yapan canlıların ürettikleri besinlerde depolanır.

Beslenme yoluyla diğer canlıya aktarılır.

Enerji piramidinde yukarıya çıkıldıkça;
vücut büyüklükleri artar.
aktarılan enerji azalır.
birey sayısı azalır.

Enerji Akışı

  • Canlılar yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaç duyar.
  • Güneş ekosistemdeki tek enerji kaynağıdır.
  • Yeryüzüne gelen enerjinin büyük bir kısmı üreticiler tarafından kullanılmakta ve fotosentez yolu ile kimyasal enerjiye çevrilmektedir.
  • Otçullar bitkilerden enerji alır.
  • Etçillerde otçullardan enerji alır.
  • Ekosistemlerde enerjinin önemli bir kısmını ayrıştırıcılar kullanır.
  • Enerji akışı tek yönlüdür.

Karbon Döngüsü

  • Büyük bir kısmı karbondioksit olarak bulunur.
  • Fotosentez için çok önemlidir.
  • Yıllık ve günlük sıcaklık farkını dengeler.
  • Denizler karbon alışverişini düzenleyen en önemli kaynaktır.

Karbondioksitin Açığa çıkması

  • Canlıların solunumu
  • Ölen canlıların çürümesi
  • Orman yangınları
  • Fosil yakıtların yakılması
  • Karbonatlı kayaçların ayrışması
  • Suyun hava ile teması

Karbondioksit Tüketimi

  • Bitkilerin fotosentezi
  • Deniz hayvanlarının kabuk oluşumu
  • Karbonatlı kayaçların oluşumu
  • Kömür ve petrol gibi fosil yakıtların oluşumu

Oksijen Döngüsü

  • Atmosferde % 21 oranında oksijen bulunmaktadır.
  • Fotosentez ve solunum yoluyla meydana gelir.
  • Oksijen sularda çözünmüş halde bulunur.

Oksijenin Açığa Çıkması:

  • Bitkilerin fotosentezleri
  • Suyun ışık yardımıyla oksijen ve hidrojene dönüşmesi

Oksijenin Tüketilmesi:

  • Canlıların solunumu
  • Orman yangınları
  • Fosil yakıtların yakılması
  • Besinlerin yakılması
  • Bakterilerin topraktaki azotu nitrit ve nitratlara dönüştürülebilmesi için oksijeni yakıt olarak kullanması

Azot Döngüsü

Atmosferde %78 oranında azot (N2) bulunur.

Canlıların büyümesini sağlar.

Ekosisteme besinler aracılığıyla girer.

Bütün canlıların DNA’sında azot vardır.

Toprağın verimliliğini arttırır.

* Bitkilere ulaşan azot önce otçullara, sonra etçillere geçer. Canlılar öldüğünde ise ayrıştırıcılar tarafından tekrar bitkilere ulaştırılır.

Fosfor Döngüsü

  • Canlılar için gerekli maddelerden biridir.
  • Canlıların kabuk, kemik ve dişlerinde bulunur.
  • Fosforun en temel kaynağı yer kabuğudur.
  • Erozyon ile toprağa karışmaktadır.
  • Beslenme yoluyla canlıya geçer.

Canlılar Arasında Fosfor Döngüsü

  • Fosfatı diğer maddelerle birlikte kullanarak besin maddesi üretir.
  • Bitkilerden otçullara, otçullardan etçilerden geçer.
  • Ölen canlılardan tekrar toprağa geçer.
  • Kısa sürede gerçekleşir.

* Kara ve denizler arasındaki fosfor döngüsü uzun sürede gerçekleşir.

Su Döngüsü

* Suyun litosfer, hidrosfer ve atmosfer arasındaki hareketine su döngüsü denir.

Kaynakları: Okyanuslar, Akarsular, Bataklıklar, Denizler, Göller, Yeraltı suları

Su döngüsünde suyun hareket etmesini sağlayan olaylar

  • Buharlaşma+ terleme
  • Yoğunlaşma
  • Yağış
  • Yüzeysel akış ve yüzey sularının oluşumu
  • Yer altına sızma ve yer altı sularının oluşumu

Su Döngüsünün Önemi

Toprak, bitkiler, hayvanlar, suyun devamlılığı, biyoçeşitlilik ve iklimler için önemlidir.

Hidroelektrik Potansiyel

Hidroelektrik santralin kurulacağı akarsuyun özellikleri;

Akarsuyun debisi yıl boyunca yeterli olmalı

Akarsuyun yatağı derin bir vadi içinde yer amalı

Akarsuyun yatak eğimi ve akış hızı fazla olmalı

Hidroelektrik Santrallerinin Yararları

  • Hava, su ve toprak kirliliğine sebep olmaz.
  • İlk yatırımdan sonra, enerji üretim maliyeti düşüktür.
  • Sulama suyu ve içme suyu olarak kullanılır.
  • Balıkçılık ve turizm olanaklarını arttırması
  • Sel ve taşkınları önlemesi

Hidroelektrik Santrallerinin Zararları

  • Tarım alanları, yerleşim yerleri ve kimi antik kentler sular altında kalır.
  • Yapım süresi uzundur.
  • Yapım maliyeti yüksektir.
  • Biyoçeşitliliği olumsuz etkiler.
  • Enerji üretiminde mevsimlere göre dalgalanmalar görülür.

1) Biriktirmeli hidroelektrik santralleri (Baraj): Akarsu vadi önlerini beton, toprak ve kaya dolgularından yapılan yüksek bir yapı ile keserek göl oluşturulan tesislerdir.

2) Biriktirmesiz hidroelektrik santralleri (Nehir): Akarsularda seviyeyi kabartmak için yaklaşık 10 metreden az yüksekliğe sahip bağlama denilen bir set çekilir ve su tünele yönlendirilir. Yönlendirilen su ile türbin döndürülür ve elektrik üretilir.




Liselere Giriş Sınavı (LGS)
6 Haziran 2021 Pazar

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
19 Haziran 2021 Cumartesi

Alan Yeterlilik Sınavı (AYT)
20 Haziran 2021 Pazar