Elektroskop

Elektroskop

Bir cismin yüklü olup olmadığını, yüklü ise hangi cins yükle yüklü olduğunu anlamaya yarayan alete elektroskop denir.



Elektroskobun orijinal şekli yukarıdaki resimlerde de gösterilmiştir.



Elektroskobun şematik gösterimi de Şekil ll deki gibidir. Metal topuz iletken bir telle hareketli yapraklara bağlanmıştır. Yapraklar yüklendiğinde aynı cins yükler birbirini iter ilkesine göre çalışır. Yüklenen yapraklar birbirini iterek açılır. Elektroskop nötr iken yapraklar kapalıdır.

Elektroskopla yapılan işlemleri aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.

1. Yüklü bir cismi nötr elektroskoba dokundurursak



(-) yüklü bir çubuk nötr elektroskoba dokundurulduğunda yapraklar (-) yüklenerek birbirini iter ve açılır.

(+) yüklü bir çubuk nötr elektroskoba dokundurulduğunda yapraktan çubuğa (-) yük geçerek yapraklar (+) yüklenir ve birbirini iterek açılır.

Yüklü bir cisim nötr elektroskoba dokundurulduğunda yapraklar yüklenerek açılır.

2. Yüklü bir cisim nötr elektroskoba yaklaştırılırsa



(-) yüklü bir çubuk nötr elektroskoba yaklaştırıldığında topuzdan yapraklara (-) yük geçer ve yapraklar birbirini iterek açılır.

(+) yüklü bir çubuk nötr elektroskoba yaklaştırıldığında yapraktan topuza (-) yük geçer ve yapraklar (+) yüklenip birbirini iterek açılır.

Yüklü bir cisim nötr elektroskoba yaklaştırıldığında topuz ve yapraklar zıt cins yüklenerek birbirini iter ve açılır.

3. Yüklü bir cisim yüklü elektroskoba yaklaştırılırsa

(+) yüklü bir elektroskoba (+) yüklü bir çubuk yaklaştırıldığında yapraktan topuza (-) yük geçer ve yapraktaki (+) yük sayısı artar. Böylece yapraklar birbirini iterek biraz daha açılır.



(-) yüklü bir elektroskoba (-) yüklü bir çubuk yaklaştırıldığında topuzdan yapraklara (-) yük geçer ve yapraktaki (-) yük sayısı artar. Böylece yapraklar birbirini iterek biraz daha açılır.

Yüklü bir elektroskoba aynı cins yüklü bir çubuk yaklaştırıldığında yapraklar biraz daha açılır.

(-) yüklü bir elektroskoba (+) yüklü bir cisim yaklaştırıldığında yapraktan topuza (-) yük geçer. Geçen (-) yükün miktarı yaklaştırılan çubuğun yük miktarına ve yaklaşma miktarına bağlıdır. Eğer yapraktaki yüklerin bir kısmı çekilirse yapraktaki yükler azalır ve yapraklar biraz kapanır. Yapraktaki yüklerin tamamı topuza çekilirse yapraklar nötr olup tam kapanır. Çubuğun çektiği (-) yük miktarı daha da fazlaysa yapraklar kapandıktan sonra tekrar açılır.

Zıt yüklü bir cisim ile elektroskop birbirine yaklaştırıldığında üç durum gözlenebilir.

  • Yapraklarda biraz kapanma olabilir.
  • Yapraklarda tam kapanma olabilir.
  • Yapraklarda kapanıp açılma olabilir.

4. Yüklü bir cisim yüklü elektroskoba dokundurulursa



(-) yüklü bir elektroskoba (-) yüklü bir çubuk dokundurulduğunda kimin yük kaybedeceğini bilemeyiz. Cisimler kapasiteleri oranında yük paylaştığı için kapasiteleri önemli olacaktır. Eğer elektroskop yük kaybederse yapraklar biraz kapanır, yük kazanırsa yapraklar biraz daha açılır.

Aynı cins yüklü elektroskopla çubuk birbirine dokundurulduğunda üç durum gerçekleşebilir.

  • Değişiklik olmayabilir.
  • Yapraklar biraz kapanabilir.
  • Yapraklar biraz daha açılabilir.

 

5. Nötr bir cisim yüklü elektroskoba yaklaştırılsa da dokundurulsa da yapraklar biraz kapanır.



(-) yüklü elektroskoba nötr cisim yaklaştırıldığında elektroskoptaki (-) yükler X cismini kutuplar ve kendine yakın olan tarafı (+) ile yükler. Bu uçta biriken (+) yükler elektroskobun yapraklarındaki (-) yükleri topuza çeker. Yapraktaki (-) yük sayısı azalınca yapraklar biraz kapanır. X çubuğundaki (+) yükler yapraktaki yüklerin tamamını çekemez.

(-) yüklü elektroskopa nötr cisim dokunursa elektroskoptan çubuğa (-) yük geçer. Elektroskobun (-) yük sayısı azaldığı için yapraklar biraz kapanır.

 

ÖZEL DURUMLAR

1. Topraklanmış nötr bir elektroskoba (+) yüklü bir çubuk şekildeki gibi yaklaştırıldığında topraktan topuza (-) yük geçer. Böylece topuz (-), yapraklar nötr olur. Nötr olan yapraklarda hareket gözlenmez.

(+) yüklü bir kürecik içi boş nötr küreye içten şekildeki gibi dokundurulduğunda kürecik kendini nötr yapacak kadar kürenin dışından küreye (-) yük çeker. Kürecik nötr olurken (-) yük kaybeden kürenin dışı (+) ile yüklenir.

(-) yüklü bir kürecik içi boş nötr bir küreye içten şekildeki gibi dokundurulduğunda kürecikteki bütün yükler kürenin dışına geçer. Kürecik nötr olurken kürenin dışı (-) ile yüklenir.

(+) yüklü bir kürecik içi boş nötr bir küreye dıştan dokun, durulduğunda dokunma ile elektriklenme kurallarına göre yük paylaşımı olur. Kürecik ve kürenin dışı (+) ile yüklenir. Kürenin içi nötr kalır.

Yüklü bir cisim içi boş nötr kürenin ister içine ister dışına dokunsun kürenin içi hep nötr olur. Dokunmanın her türlüsünde iç bölge nötr kalır.

Sonraki konumuz Elektrik Kuvveti konusudur.

Elektrik Kuvveti konusuna gitmek için tıklayın.

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
30 Haziran 2018 Cumartesi