Asitler ve Bazları Tanıyalım 10. sınıf kimya


Kategoriler: 10. sınıf Kimya, Kimya

Asit-Baz Tanımları

  • Canlılar için yaşamsal bir öneme sahip olan asitler ve bazların yapılarını ve özelliklerini bilmek bizler için büyük bir önem arz eder.
  • Asit ve bazlara ilişkin ilk bilimsel tanım İsviçreli bilim insanı Svante Arrhenius tarafından yapılmıştır.
  • Arrhenius’a göre, suda çözündüğünde suya H+ iyonu veren maddeler asit, OH iyonu veren maddeler bazdır.
  • Bu tanıma göre HCl, H2SO4, HNO3 gibi maddeler asit, NaOH, Mg(OH)2 gibi maddeler bazdır.
  • Asitlerin sulu çözeltilerinde oluşan hidrojen iyonu (H+) çözücü (Su) ortamında serbest hâlde bulunmaz. H2O molekülüyle hidrojen bağı yaparak HaO+ (hidronyum) iyonuna dönüşür.
  • Arrhenius, yapısında H+ iyonu bulunmayan asitler ile OH iyonu bulunmayan bazları açıklayamamıştır.

Uyarı:

  • Her asit baz tepkimesinden mutlaka tuz oluşur. Suyun oluşumu asit ve bazın yapısına bağlıdır.
  • Bütün nötralleşme tepkimeleri ekzotermiktir.

Asitlerin Özellikleri

  1. Tatları ekşidir.
  2. Sulu çözeltilerinde H3O+ (hidronyum) iyonu fazlalığı vardır.
  3. Genellikle suda iyi çözünürler.
  4. Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir.
  5. Mavi turnusol kağıdını kırmızıya boyarlar.
  6. Aktifliği hidrojenden fazla olan metallerle tepkime vererek metalin tuzunu ve H2 gazını oluştururlar.
  7. Oksijeni olmayan anorganik asitler (HCl, HBr, Hl gibi) aktifliği Hidrojenden az olan metaller ile tepkimeye girmez.
  8. Yapısında oksijen bulunan anorganik asitler yarısoy metaller ile tepkime verir. Ancak buradan H2 gazı yerine asitin anyonundan gelen SO2, CO2, NO2 gibi gazlar oluşur.



Uyarı: Asitler, solunum ve sindirim yoluyla alındıklarında cilde temas ettiğinde ciddi sağlık sorunları oluşur.

Bazların Özellikleri

  1. Tatları acıdır.
  2. Sulu çözeltilerinde OH iyonu fazlalığı vardır.
  3. Temas edildiklerinde ele kayganlık hissi verirler.
  4. Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir.
  5. Kırmızı turnusolu maviye çevirir.
  6. Alkali metallerin hidroksitleri (NaOH, KOH gibi) hariç diğerlerinin sudaki çözünürlükleri genellikle azdır.
  7. Kuvvetli bazlar (Alkali metallerin oksit ve hidroksitleri.) amFoter metallerle (Zn, AI, Cr, Pb, Sn gibi…) tepkime vererek tuz ve H2 gazını oluştururlar.
  8. Bazlar, asitler ile nötralleşme tepkimesi verir.
  9. Aşındırıcı ve tahriş edicidirler. Sodyum hidroksit (NaOH) nem çekicidir. Ele temas ederse ciddi yanıklara sebeb olur.

Uyarı

  • Asit ya da bazlar cilde temas ettiğinde bol su ile yıkanmalıdır.
  • Metal oksitlerde oksijenin kütlece yüzdesi arttıkça asidik özelliği artar.

Oksitlerin Asidik ve Bazik Özelliği

Elementlerin oksijen ile yaptıkları bileşiklere oksit denir. Oksitleri aşağıdaki gibi sınıflandırabiliriz. (O2 oksit iyonu)

Asidik Oksitler

Moleküllerinde birden fazla oksijen atomu bulunduran ametal oksitlerdir.

Bazik Oksitler

Genellikle metal oksitler bazik özellik gösterir.



Nötr Oksitler

Amfoter Oksitler

Asitlerin Suda Çözünme Tepkimeleri

Uyarı:

Bazların Suda Çözünme Tepkimeleri



İndikatör Nedir?

Bir maddenin asit mi baz mı olduğunu belirlemek üzere kullanılan maddelere İNDİKATÖR denir. İndikatörler çözeltinin asitlik ya da bazlık derecesine göre renk değiştiren maddelerdir. Başka bir ifadeyle çözeltinin pH değerine göre renk değiştiren maddelerdir. İndikatörün Türkçe karşılığı belirteçtir.
  • İndikatörler doğal ya da yapay yollardan elde edilebilir.
  • Ortanca çiçeği, lahana, çay, nar, kuzu kulağı gibi bitkilerden indikatörler yapılabilir.

  • Laboratuvarlarda kullanılan indikatörlerden bazıları, asidik ve bazik ortamda oluşturdukları renk değişimleri aşağıda verilmiştir.

  • Turnusol indikatörü kuzu kulağı bitkisinin özsuyundan elde edilir.
  • İndikatörler, asitlik-bazlık derecesini göstermezler, sadece ortamın asidik mi yoksa bazik mi olduğunu belirler.

Asitler ve Bazlar video 10. sınıf Hocalara Geldik

ASİTLERİN ÖZELLİKLERİ

Bazı mantar türleri zehirli, bazıları ise değildir. Amanita muscaria (emanita muskariya) (Görsel 3.1.1) doğada bulunan birçok mantar türünden biridir. Amanita muscaria yapısında ibotenik asit bulunan zehirli bir mantardır. İbotenik asit insanların merkezi sinir sistemini etkiler. İnsan vücuduna birçok olumsuz etkisi olduğu gibi tüketenler için az da olsa ölüm riski taşır. Gazetelerde veya televizyon programlarında mantar zehirlenmesi haberlerini okumuş ya da görmüşsünüzdür. Gıda maddeleri yapılarında birçok kimyasal madde bulundurur. Bu kimyasal maddeler asit veya baz olabilir. Bazı meyvelere ekşi tadı yapılarında bulunan asitler verir. Örneğin elmaya ekşi tat veren içerdiği malik asittir. Bazı üzümlerde tartarik asit, zeytin yağında oleik asit, ekşimiş sütte laktik asit bulunur. Sirkenin yapısında asetik asit, limonun yapısında ise sitrik asit bulunur (Görsel 3.1.2). Gıda maddelerinde bulunan asitlerin birçoğu zayıf asit olduğu için insan sağlığına, mide rahatsızlığı olanlar hariç, zarar vermez. Limon suyunun mermeri aşındırdığına, sirkenin kireç lekelerini çıkardığına şahit olmuşsunuzdur. Asitler aşındırıcı özelliğe sahiptir.

Hardal (Görsel 3.1.3) ve acı biber gibi bazı gıda maddelerinin tadı acıdır. Bu gıda maddelerine acı tadı veren yapılarında bulunan bazlardır. Bazlar sadece gıda maddelerinin yapısında değil, günlük hayatta kullandığımız kireç, sabun, deterjan, çamaşır sodası gibi maddelerin yapısında da bulunmaktadır. Bu maddeler ciltle temas ettiğinde ciltte kayganlık hisssi oluşturur. Bunun nedeni bu maddelerin yapısında bulunan bazların ciltteki yağ asitleri ile tepkimeye girerek sabun oluşturmasıdır.

Temel Yeterlilik Sınavı (TYT)
20 Haziran 2020 Cumartesi