Birlikte Yaşama Kültürü ve Adalet Anlayışı

• İstimalet politikasıyla fethedilen yerlerdeki gayrimüslimlerin din, dil, ibadet ve geleneklerine dokunulmayarak asırlar süren toplumsal barış sağlandı.

• Millet Sistemi uygulanarak toplum ırk veya dil yerine din ve mezheplerine göre teşkilatlandırıldı.

• Gayrimüslim cemaatlere evlenme, boşanma, miras gibi hukuki işlerini kendi dinî kurallarına göre yürütme ve kendi dillerinde eğitim verme özerkliği tanındı.

• 1492’de İspanya’daki engizisyon zulmünden kaçan Sefarad Yahudileri Osmanlı gemileriyle kurtarılarak İstanbul ve Selanik’e yerleştirildi.

• XIX. yüzyılda Rus ve Avusturya baskısından kaçan Macar ve Polonyalı sığınmacılar iade edilmeyerek can güvenlikleri korundu.

Vakıf Medeniyeti ve Sosyal Hayat

• Eğitim, sağlık, bayındırlık ve güvenlik hizmetleri devlet bütçesine yük olmadan zenginlerin kurduğu vakıflar yoluyla finanse edildi.

• Şehirlerin merkezine cami, medrese, darüşşifa, kütüphane ve imaretlerden oluşan külliyeler inşa edildi.

• İmarethanelerde din, ırk ve zengin-yoksul ayrımı yapılmaksızın tüm muhtaçlara her gün ücretsiz sıcak yemek dağıtıldı.

• Sokak hayvanlarının kışın beslenmesi ve yaralı göçmen kuşların tedavisi için Gurebahane-i Laklakan gibi özel vakıflar kuruldu.

Şehircilik, Mimari ve Kültürel Miras

• Fethedilen şehirlerin tarihî kimliği korunarak su yolları, köprüler, hanlar, hamamlar ve bedestenlerle şehirler imar edildi.

• Mimar Sinan’ın Süleymaniye ve Selimiye camileri gibi eserleriyle dünya mimarlık tarihine eşsiz anıtlar kazandırıldı.

• Hat, ebru, tezhip, çini ve minyatür sanatlarında kendine özgü ekoller geliştirilerek Doğu ve İslam estetiği dünyaya tanıtıldı.

• Kurulan zengin yazma eser kütüphaneleriyle İslam, Antik Yunan ve Doğu medeniyetlerine ait yüz binlerce bilimsel eser korunup günümüze aktarıldı.

Hukuk ve Uluslararası Ticaret

• Fatih Sultan Mehmed’in Bosna Ahidnâmesi ile halkın ve rahiplerin ibadet hürriyeti modern insan hakları beyannamelerinden asırlar önce resmî güvenceye bağlandı.

• Kervansaraylarda din ve ırk farkı gözetilmeden tüm tüccarlara üç gün boyunca ücretsiz yemek, yatak ve binek hayvanı bakımı sağlandı.

• Ticaret yolları üzerindeki menzil ve derbent teşkilatlarıyla uluslararası ticaretin güvenliği kesintisiz şekilde temin edildi.

Sınava Hazırlık Kısa Özet

• Hoşgörüye dayalı istimalet siyasetiyle farklı din ve ırklar yüzyıllarca barış içinde bir arada yaşatıldı.

• Toplum ırk yerine inanç esasına dayalı Millet Sistemi ile idare edildi ve cemaatlere iç işlerinde özerklik tanındı.

• İspanya’dan kaçan Yahudilere ve bağımsızlık yanlısı Macar-Leh mültecilere sığınma hakkı verildi.

• Vakıf Medeniyeti ile eğitim, sağlık ve bayındırlık hizmetleri devlet hazinesine yük olmadan halk yararına görüldü.

• İmarethaneler ve külliyeler sayesinde ihtiyaç sahiplerine ücretsiz barınma, gıda ve tedavi imkânı sunuldu.

• Mimar Sinan’ın başyapıtları ve geleneksel sanatlarla dünya estetik ve kültür mirası zenginleştirildi.

• Fatih’in Bosna Ahidnâmesi ile din ve vicdan hürriyeti evrensel düzeyde koruma altına alındı.

Çözümlü 5 Test Sorusu

Soru 1

Osmanlı Devleti’nin fethettiği topraklarda yaşayan farklı din, dil ve ırka mensup toplulukların inançlarına, geleneklerine ve kutsallarına dokunmayarak onların devlete bağlılığını sağlama anlayışına ne ad verilir?

A) İskân politikası

B) İstimalet politikası

C) Devşirme sistemi

D) İltizam usulü

E) Tımar düzeni

• Çözüm: Gayrimüslim halkın haklarını korumaya, inançlarına hoşgörü göstermeye ve onları devlete ısındırmaya dayalı Osmanlı anlayışına istimalet politikası denir.

  Cevap: B

Soru 2

Osmanlı Devleti’nde toplumun etnik kökene ya da dile göre değil, mensup olunan din ve mezhep esasına göre teşkilatlanmasını ifade eden sistem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Lonca Teşkilatı

B) Millet Sistemi

C) Pençik Sistemi

D) Ayanlık Düzeni

E) Kapıkulu Teşkilatı

• Çözüm: Toplumun Müslümanlar, Ortodokslar, Ermeniler ve Museviler olarak inanç temelinde gruplara ayrılarak yönetilmesine Millet Sistemi adı verilir.

  Cevap: B

Soru 3

Fatih Sultan Mehmed’in Bosna’yı fethettikten sonra Latin rahiplerine verdiği, can ve kilise güvenliklerini teminat altına alıp ibadetlerini serbestçe yapabileceklerini bildiren ferman, insanlık tarihi açısından öncelikle hangi değerin erken bir örneğidir?

A) Millî egemenlik ilkesinin

B) Din ve vicdan hürriyetinin korunmasının

C) Cumhuriyet rejimine geçişin

D) Dış borçların tasfiyesinin

E) Zorunlu askerlik görevinin

• Çözüm: Bosna Ahidnâmesi, inanç ve ibadet hürriyetini devlet eliyle hukuki teminata bağlayan, evrensel din ve vicdan özgürlüğünün en eski tarihî vesikalarındandır.

  Cevap: B

Soru 4

Osmanlı Devleti’nde eğitim, sağlık, bayındırlık ve sosyal yardımlaşma hizmetlerinin merkezî bütçeye yük olmadan tüm halkın kullanımına sunulmasını sağlayan en temel kurumsal yapı hangisidir?

A) Tımar sistemi

B) Vakıf teşkilatı

C) Yeniçeri Ocağı

D) Enderun Mektebi

E) Reisülküttaplık

• Çözüm: Kişilerin mülklerini toplum yararına bağışlamasıyla işleyen vakıflar; medrese, darüşşifa, aşevi ve köprü gibi kamu hizmetlerini devlet bütçesi haricinde karşılamıştır.

  Cevap: B

Soru 5

Osmanlı Devleti’nin 1492’de İspanya’daki baskıdan kaçan Sefarad Yahudilerine kapılarını açarak onları Selanik ve İstanbul’a yerleştirmesi, Osmanlı yönetim anlayışının hangi yönünü açıkça kanıtlar?

A) Sömürgeci bir imparatorluk olduğunu

B) Mazlumlara ve sığınmacılara kucak açan insani diplomasi yürüttüğünü

C) Akdeniz ticaretini tamamen durdurmak istediğini

D) Yalnızca Müslüman göçmenleri kabul ettiğini

E) Avrupa devletleriyle askerî ittifak arayışında olduğunu

• Çözüm: Engizisyon zulmünden kaçan Yahudilerin korunup kabul edilmesi, Osmanlı’nın din ayrımı gözetmeksizin mazlumlara sığınma hakkı tanıyan insani anlayışını ortaya koyar.

  Cevap: B