Solunum sistemi, atmosferdeki oksijenin ($O_2$) kana geçmesini ve hücresel solunum sonucu kanda biriken karbondioksitin ($CO_2$) dışarı atılmasını sağlayan iletim yollarından ve gaz değişim merkezinden oluşur.

1. Havanın İzlediği Sıralı Yol

Hava dış ortamdan akciğer dokusuna ulaşana kadar sırasıyla şu organlardan geçer:

2. Organlar ve Temel Görevleri

A) Burun

• Havanın içeri girdiği ilk istasyondur.

• Kıllar: Havadaki kaba toz, polen ve yabancı parçacıkları süzer.

• Mukus Sıvısı: Havayı nemlendirir ve mikroskobik tozları yakalar.

• Kılcal Damarlar: Burun iç yüzeyindeki damarlar kan ısısıyla havayı ısıtarak akciğerleri korur.

B) Yutak

• Ağız ve burun boşluğu ile yemek ve soluk borusunun kesiştiği geçiş bölgesidir.

• Burundan gelen havayı gırtlağa iletir.

C) Gırtlak

• Yutak ile soluk borusu arasında yer alan kıkırdak yapılı organdır.

• Gırtlak Kapağı (Epiglottis): Yutkunma esnasında soluk borusunu kapatarak besinlerin soluk yoluna kaçmasını önler; nefes alma anında ise açılarak havayı boruya yönlendirir.

• Ses Telleri: Gırtlak boşluğunda bulunur; ciğerlerden çıkan havanın titreşimiyle konuşma seslerini üretir.

D) Soluk Borusu

• Gırtlaktan sonra başlayan, yaklaşık 10-12 cm uzunluğundaki silindirik tüptür.

• “C” Şeklindeki Kıkırdak Halkalar: Borunun dış yapısını destekleyerek duvarların birbirine yapışmasını önler; hava yolunu sürekli açık tutar.

• Silli Epitel ve Mukus Tabakası: İç yüzeyi kaplayan tüysü (silli) hücreler, mukusa yapışan toz ve mikropları yukarıya doğru süpürerek balgam yoluyla dışarı atılmasını sağlar.

E) Bronşlar ve Bronşçuklar

• Bronşlar: Soluk borusu akciğerlere girmeden önce sağ ve sol olmak üzere iki ana kola ayrılır. Bronşların duvarlarında da kıkırdak halkalar yer alır.

• Bronşçuklar: Akciğer içine giren bronşların ağaç dalları gibi incelerek oluşturduğu binlerce mikroskobik uç daldır. Bronşçuklarda kıkırdak halka bulunmaz.

F) Akciğerler ve Alveoller (Hava Keseleri)

• Göğüs kafesinin içinde, kaburgaların koruması altında bulunan süngerimsi gaz değişim organıdır.

• Sağ Akciğer: 3 loptan (bölmeden) oluşur ve daha büyüktür.

• Sol Akciğer: Kalbin konumlanması nedeniyle yer açabilmek adına 2 loptan oluşur ve daha küçüktür.

• Alveol (Hava Kesesi):

  • Bronşçukların ucunda salkım biçiminde yer alan mikroskobik keselerdir.

  • Etrafları zengin bir kılcal damar ağıyla çevrilidir.

  • Gaz değişiminin gerçekleştiği esas merkezdir.

  • Alveol içindeki yüksek oksijen difüzyonla kılcal damardaki kana geçer; kandaki karbondioksit ise alveole geçerek soluk verme havasıyla vücuttan atılır.

Organ Özeti ve İşlev Tablosu