🪄 Test ve Çalışma Kağıdı Hazırla

Konunu yaz; MEB uyumlu test ve özetler saniyeler içinde hazırlansın. 🖨️ Ücretsiz PDF indir!

⚡ Hemen Hazırla

Nasti (Irgatım / İrkilme) Hareketleri (11. Sınıf Biyoloji – Sınav Notları)

1. Temel Özellikler (Sınav İçin Anahtar Noktalar)

• Temel Mekanizma: Motor hücrelerdeki iyon ($K^+$) geçişleri sonucu ortaya çıkan ani turgor basıncı değişimine dayanır. Oksin hormonu veya hücre uzamasıyla doğrudan ilişkili değildir.

• Uyaranın Yönü: Uyaranın geliş yönüne bağlı değildir. Bu nedenle nasti hareketlerinde pozitif (+) veya negatif (-) yönelim ayrımı yoktur.

• Tepki Hızı: Tropizmaya (büyümeye dayalı yönelim) göre çok hızlıdır ve geri dönüşümlüdür (turgor basıncı eski hâline geldiğinde organ başlangıçtaki konumuna döner).

2. Nasti Çeşitleri

• Sismonasti (Sarsıntı ve Dokunma ile İrkilme):

  • Dokunma, rüzgâr veya mekanik sarsıntı sonucu turgor basıncının hızla düşmesiyle gerçekleşir.

  • Küstüm otu (Mimosa pudica): Yaprakçıklarına dokunulduğunda yaprak sapı tabanındaki şişkinlikte (pulvinus) turgor düşer; yaprakçıklar hızla kapanıp aşağı sarkar.

  • Böcekçil bitkiler (Venüs sinekkapanı): Yaprak yüzeyindeki duyu tüylerine böcek temas ettiğinde yaprak lobları aniden kapanarak böceği hapseder.

• Fotonasti (Işık Şiddetine Bağlı İrkilme):

  • Işığın geliş açısı değil; ortamdaki ışık şiddetinin varlığı veya yokluğu belirleyicidir.

  • Akşamsefası: Gündüz yoğun ışıkta çiçeklerini kapatırken, hava karardığında (ışık şiddeti azaldığında) çiçeklerini açar.

• Termonasti (Sıcaklık Değişimine Bağlı İrkilme):

  • Ortamın sıcaklık derecesindeki değişimlere verilen tepkidir.

  • Lale: $10\text{–}15^\circ\text{C}$‘de kapalı kalan lale çiçekleri, sıcaklık $20\text{–}22^\circ\text{C}$‘ye yükseldiğinde taç yapraklarındaki turgor değişimiyle açılır.

• Niktinasti (Gece/Gündüz Uyku Hareketi):

  • Işık ve sıcaklığın ortak periyodik değişimine bağlı olarak baklagil yapraklarının gündüz dik/yatay durması, gece ise aşağı sarkarak “uyku pozisyonuna” geçmesidir.

3. Sınav Karşılaştırma Tablosu

Özellik	Nasti (Irgatım)	Tropizma (Yönelim)
Oluşum Nedeni	Turgor basıncındaki ani değişimler	Oksin hormonunun asimetrik büyüme etkisi
Uyaranın Yönü	Önemsizdir (+ / – yoktur)	Belirleyicidir (+ / – vardır)
Tepki Hızı	Çok hızlı ve geçicidir	Yavaş ve kalıcıdır

Çözümlü 5 Sınav Sorusu

Soru 1:

Küstüm otu (Mimosa pudica) bitkisinin yaprağına parmakla dokunulduğunda saniyeler içinde yaprakçıkların kapanmasıyla ilgili;

I. Uyaranın yönüne bağlı gerçekleşen pozitif sismotropizmadır.

II. Motor hücrelerdeki turgor basıncının ani düşüşüyle sağlanır.

III. Olayın temelinde oksin hormonunun gövdede birikmesi yer alır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

• Çözüm: Küstüm otunun dokunmayla yaprağını kapatması yön belirtmeyen bir nasti (sismonasti) hareketidir (I yanlış). Nasti hareketleri oksin hormonuyla değil, hücrelerdeki ani turgor basıncı değişimiyle meydana gelir (II doğru, III yanlış).

• Cevap: B

Soru 2:

Bitkilerde görülen aşağıdaki tepkilerden hangisinde uyaranın geliş doğrultusu tepkinin yönünü belirlemez?

A) Sarmaşık dallarının bir desteğe temas edince sarılması

B) Bitki kökünün yer çekimi doğrultusunda toprağa doğru uzaması

C) Akşamsefası çiçeğinin ışık şiddeti azalınca açılması

D) Yulaf filizinin tek taraftan gelen ışığa doğru bükülmesi

E) Köklerin toprak altındaki su kaynağına doğru yönelmesi

• Çözüm: A (tigmotropizma), B (geotropizma), D (fototropizma) ve E (hidrotropizma) uyaranın yönüne bağlı tropizma hareketleridir. C seçeneğindeki akşamsefasının çiçek açması ise uyaranın yönüne bağlı olmayan bir nasti (fotonasti) hareketidir.

• Cevap: C

Soru 3:

Nasti hareketleri ile tropizma hareketleri karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi nasti hareketlerinin belirgin bir özelliğidir?

A) Yalnızca kök organında gözlenmesi

B) Hücrelerin asimetrik büyümesiyle boyca uzaması

C) Olayın gerçekleşmesinde uyaranın pozitif ve negatif yönlerinin bulunması

D) Geri dönüşümlü olup turgor basıncı dengelendiğinde organın eski hâline dönmesi

E) Yalnızca uzun gün bitkilerinde görülmesi

• Çözüm: Nasti hareketleri hücre uzamasına dayalı kalıcı bir büyüme değildir; turgor değişimine bağlı olduğu için turgor eski hâline geldiğinde organ eski konumuna geri döner.

• Cevap: D

Soru 4:

Soğuk bir odada kapalı duran lale çiçeğinin, soba yakılıp ortam sıcaklığı yükseltildiğinde taç yapraklarını açması aşağıdaki mekanizmalardan hangisine örnektir?

A) Termonasti

B) Termotropizma

C) Fotonasti

D) Sismonasti

E) Negatif geotropizma

• Çözüm: Sıcaklık derecesine bağlı olarak açılıp kapanma uyaranın yönüne bağlı değildir ve sıcaklıkla tetiklenen turgor değişimi olduğundan termonasti olarak adlandırılır.

• Cevap: A

Soru 5:

Böcekçil bir bitki olan Venüs sinekkapanının yaprağındaki duyucu tüylere böcek çarptığında kapanın aniden kapanması sürecinde;

I. Uyaran yönüne doğru pozitif yönelim oluşması

II. Yaprak tabanındaki hücrelerde hızlı iyon geçişleri ve turgor değişimi yaşanması

III. Oksin hormonunun ışık görmeyen tarafta hücreleri uzatması

olaylarından hangileri gerçekleşir?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

• Çözüm: Böcek kapanın kapanması sismonastidir. Nastide yönelim yönü (pozitif/negatif) ve oksine bağlı hücre uzaması bulunmaz (I ve III elenir). Olay tamamen hızlı iyon hareketi ve ani turgor basıncı değişimine dayanır (yalnız II).

• Cevap: B