Bitkisel Hormonlar (11. Sınıf Biyoloji – Sınav Notları)

1. Büyümeyi Teşvik Edenler

• Oksin:

  • Tepe meristeminde üretilir.

  • Fototropizma: Işıktan kaçar; karanlık tarafta birikerek o bölgedeki hücreleri uzatır ve gövdenin ışığa yönelmesini sağlar.

  • Apikal Dominansi: Tepe tomurcuğu yan tomurcukların gelişmesini baskılar. Tepe tomurcuğu kesilirse yan dallar gelişir.

• Giberellin:

  • Tohum çimlenmesini başlatır (dormansiyi kırar).

  • Nişastayı parçalayan amilaz enzimini aktive eder.

  • Gövdede boğum aralarını uzatır; eksikliğinde cüce bitkiler oluşur. Meyve iriliğini artırır.

• Sitokinin:

  • Kök uçlarında üretilir, ksilemle yukarı taşınır.

  • Hücre bölünmesini (sitokinezi) uyarır.

  • Yan tomurcuk gelişimini teşvik eder (oksinin apikal dominansisini kırar).

  • Yaprakların sararmasını önler, yaşlanmayı geciktirir.

2. Büyümeyi Engelleyen / Stres Yanıtı Oluşturanlar

• Absisik Asit (ABA):

  • Stres hormonu: Kuraklıkta stoma bekçi hücrelerinden $K^+$ çıkışını sağlayarak stomaları kapatır, su kaybını önler.

  • Tohumun uyku hâlinde kalmasını (dormansi) sağlar; giberellin ile zıt (antagonist) çalışır.

• Etilen:

  • Gaz formundaki tek hormondur.

  • Meyve olgunlaşmasını hızlandırır (ortamdaki diğer meyveleri de olgunlaştırır).

  • Sonbaharda yaprak ve meyve dökümünü (absisyon) uyarır.

Sınav İçin Kritik Zıtlıklar (Antagonist İlişkiler)

• Tohum Durumu: Giberellin çimlenmeyi başlatır $\longleftrightarrow$ ABA dormansiyi korur.

• Yan Dal Gelişimi: Sitokinin dallanmayı uyarır $\longleftrightarrow$ Oksin yan dalları baskılar.

• Yaprak Ömrü: Sitokinin yaprağı yeşil tutar $\longleftrightarrow$ Etilen yaprağı döker.

Çözümlü 5 Sınav Sorusu

1. Kuraklık stresine giren bir bitkide stomaların hızla kapanmasını sağlayarak su kaybını önleyen hormon hangisidir?

A) Oksin

B) Giberellin

C) Absisik Asit (ABA)

D) Sitokinin

E) Etilen

Çözüm: Su kıtlığında bekçi hücrelerini uyararak stomaları kapatan stres hormonu absisik asittir. Cevap: C

2. Bir elma kasasındaki tek bir çürük ve olgun elmanın diğer tüm elmaları hızla olgunlaştırıp yumuşatmasının sebebi nedir?

A) Köklerden aşırı sitokinin çekilmesi

B) Gaz hâlinde ortama etilen yayılması

C) Oksin hormonunun ışık görmeyen tarafa geçmesi

D) Tohumlarda ABA derişiminin artması

E) Hücrelerde amilaz enziminin durdurulması

Çözüm: Gaz hâlinde salınan etilen, ortamdaki diğer meyvelerin de olgunlaşma mekanizmasını tetikler. Cevap: B

3. Tepe tomurcuğu kesilen bir bitkide yan dalların hızla gelişmeye başlamasının nedeni nedir?

A) Sitokinin sentezinin durması

B) Oksine bağlı apikal dominansinin (tepe baskısının) ortadan kalkması

C) Gövdede etilen gazının birikmesi

D) Hücre çeperinin sertleşmesi

E) Tohumun dormansi evresine girmesi

Çözüm: Tepe tomurcuğu kesilince yan tomurcukları baskılayan oksin etkisi biter; yan dallar sürer. Cevap: B

4. Kök uçlarında sentezlenip ksilemle gövdeye taşınan, hücre bölünmesini uyaran ve yaprakların yaşlanmasını geciktiren hormon hangisidir?

A) Sitokinin

B) Oksin

C) Absisik Asit

D) Etilen

E) Giberellin

Çözüm: Kök kökenli olup yaprakların yeşil kalmasını sağlayan hormon sitokinindir. Cevap: A

5. Tohumun çimlenmesi sürecinde dormansiyi kıran hormon ($X$) ile çimlenmeyi baskılayan hormon ($Y$) hangisinde doğru verilmiştir?

A) $X$: Oksin / $Y$: Etilen

B) $X$: Giberellin / $Y$: Absisik Asit

C) $X$: Sitokinin / $Y$: Oksin

D) $X$: Absisik Asit / $Y$: Giberellin

E) $X$: Etilen / $Y$: Sitokinin

Çözüm: Çimlenmeyi başlatan giberellin, uykuda tutan ise absisik asittir. Cevap: B