🪄 Test ve Çalışma Kağıdı Hazırla

Konunu yaz; MEB uyumlu test ve özetler saniyeler içinde hazırlansın. 🖨️ Ücretsiz PDF indir!

⚡ Hemen Hazırla

1. Bitkiler Uyaranlara Nasıl Tepki Verir?

Bitkiler kökleriyle toprağa bağlı oldukları için hayvanlar gibi bir yerden başka bir yere aktif olarak hareket edemez. Buna rağmen çevrelerindeki değişimleri algılar ve bu değişikliklere uygun tepkiler oluştururlar.

Bitkiler;

• ışık,
• sıcaklık,
• su,
• yer çekimi,
• nem,
• dokunma,
• kimyasal maddeler,
• gün uzunluğu

gibi uyaranlara tepki verebilir.

Bu tepkiler bitkinin büyümesini, gelişmesini, su kaybını azaltmasını ve çevre koşullarına uyum sağlamasını kolaylaştırır.

2. Bitkisel Hormonlar

Bitkilerin uyaranlara tepki oluşturmasında bitkisel hormonlar önemli rol oynar.

Bitkisel hormonlar genellikle;

• kök ve gövde uçlarında,
• tomurcuklarda,
• genç yapraklarda,
• tohumlarda,
• meyvelerde

üretilir.

Hormonlar bitkinin farklı bölgelerine taşınabilir ve hücre bölünmesi, hücre uzaması ve farklılaşması gibi olayları düzenleyebilir.

Başlıca bitkisel hormonlar

Hormon	Temel görevi
Oksin	Hücre uzaması, büyüme, ışığa yönelme
Sitokinin	Hücre bölünmesi, yan tomurcukların gelişmesi
Giberellin	Gövde uzaması, çimlenme, meyve gelişimi
Absisik asit	Kuraklıkta su kaybını azaltma, büyümeyi yavaşlatma
Etilen	Meyve olgunlaşması, yaprak dökülmesi, yaşlanma

⭐ Sınav ipucu:

Oksin → uzama
Sitokinin → bölünme
Giberellin → boy uzaması ve çimlenme
Absisik asit → stres ve kuraklık
Etilen → olgunlaşma ve dökülme

3. Oksin

Oksin özellikle genç yapraklarda, sürgün uçlarında ve gelişmekte olan tohum ve meyvelerde etkilidir.

Başlıca etkileri:

• Hücrelerin boyca uzamasını sağlar.
• Bitkinin büyümesine katkıda bulunur.
• Yapraklanma ve çiçeklenmede görev alır.
• Meyve gelişimini etkiler.
• Bitkinin ışığa yönelmesinde rol oynar.

Örneğin pencere kenarındaki bir bitkinin gövdesinin ışığa doğru eğilmesi oksinin oluşturduğu büyüme farklılıklarıyla ilişkilidir.

4. Sitokinin

Sitokinin özellikle hücre bölünmesini teşvik eden hormonlardan biridir.

Başlıca etkileri:

• Hücre bölünmesini artırır.
• Bitkinin büyümesine katkı sağlar.
• Yan tomurcukların gelişmesini teşvik eder.
• Meyve tutumunu ve meyve gelişimini destekleyebilir.

Akılda tut:

SİTOKİN → SİTOKİNEZ/HÜCRE BÖLÜNMESİ

Tarımda meyvelerin gelişimini ve ürün kalitesini artırmak amacıyla da kullanılabilir.

5. Giberellin

Giberellinler özellikle bitkinin boyca uzamasında etkilidir.

Görevleri:

• Gövde uzamasını sağlar.
• Tohum çimlenmesini başlatmaya yardımcı olur.
• Meyve gelişimini destekler.
• Tomurcuklanma ve çiçeklenmeyi teşvik edebilir.
• Bazı bitkilerde meyvelerin büyüklüğünü artırabilir.
• Çekirdeksiz meyve üretiminde kullanılabilir.

Giberellin yetersiz olduğunda bazı bitkiler normalden daha kısa ve bodur gelişebilir.

6. Absisik Asit (ABA)

Absisik asit özellikle stres koşullarında önem kazanır.

Kuraklık sırasında miktarı artabilir.

Başlıca etkisi:

Kuraklık → Absisik asit artışı → Stomaların kapanması → Su kaybının azalması

Bu nedenle absisik asit, bitkinin su stresine karşı oluşturduğu tepkide önemli rol oynar.

⭐ Akılda tut:

ABA = Kuraklık ve su kaybını azaltma

7. Etilen

Etilen diğer bitkisel hormonlardan farklı olarak gaz hâlinde bulunan bir hormondur.

Başlıca görevleri:

• Meyvelerin olgunlaşmasını sağlar.
• Meyvelerin yumuşamasına ve tatlanmasına katkıda bulunur.
• Yaprak dökülmesini hızlandırabilir.
• Yaşlanma süreçlerinde rol oynar.
• Kuraklık, yaralanma ve bazı stres koşullarında bitkinin tepkilerini düzenler.

Örneğin olgunlaşan bir meyvenin çevresine etilen yayması, yakındaki meyvelerin de olgunlaşmasını hızlandırabilir.

⭐ Akılda tut:

ETİLEN → MEYVE OLGUNLAŞMASI

8. Bitkilerde Tepki Mekanizmaları

Bitkilerin çevresel uyaranlara karşı gerçekleştirdiği hareketler iki temel grupta incelenir:

1. Tropizma

Uyaranın yönüne bağlı hareketlerdir.

2. Nasti

Uyaranın yönüne bağlı olmayan hareketlerdir.

En önemli ayrım:

Yön önemliyse → TROPİZMA
Yön önemli değilse → NASTİ

9. Tropizma Hareketleri

Tropizma, bitkinin bir uyaranın etkisiyle belirli bir yöne doğru yönelmesidir.

Tropizma hareketleri hormonların etkisiyle kontrol edilir.

Uyaranın yönüne doğru gerçekleşiyorsa:

Pozitif tropizma (+)

Uyaranın ters yönünde gerçekleşiyorsa:

Negatif tropizma (-)

Tropizma çeşitleri

🌞 Fototropizma

Işık etkisiyle oluşan yönelmedir.

Bitkinin gövdesinin ışığa doğru yönelmesi:

→ Pozitif fototropizma

Köklerin ışıktan uzaklaşması:

→ Negatif fototropizma

🌍 Geotropizma

Yer çekiminin etkisiyle gerçekleşen yönelimdir.

Köklerin yer çekimi yönünde aşağı doğru büyümesi:

→ Pozitif geotropizma

Gövde ve sürgünlerin yer çekimine zıt yönde yukarı doğru büyümesi:

→ Negatif geotropizma

💧 Hidrotropizma

Suya bağlı yönelmedir.

Köklerin su bulunan bölgeye doğru büyümesi hidrotropizmaya örnektir.

🧪 Kemotropizma

Kimyasal maddelerin etkisiyle oluşan yönelmedir.

Köklerin yararlı kimyasal maddelere doğru yönelmesi:

→ Pozitif kemotropizma

Zararlı kimyasallardan uzaklaşması:

→ Negatif kemotropizma

🌿 Haptotropizma

Dokunma etkisiyle gerçekleşen yönelimdir.

Sarmaşık ve asma gibi tırmanıcı bitkilerin bir desteğe temas ettikten sonra ona doğru sarılması buna örnektir.

10. Nasti Hareketleri

Nasti hareketlerinde hareketin gerçekleşeceği yönü uyaranın geldiği yön belirlemez.

Bu nedenle nasti hareketleri:

• pozitif veya negatif olarak adlandırılmaz,
• uyaranın yönünden bağımsız gerçekleşir.

Nasti hareketlerinde turgor değişiklikleri ve hızlı büyüme farklılıkları etkili olabilir.

Nasti çeşitleri

🌙 Fotonasti

Işık şiddetindeki değişimlere bağlı olarak gerçekleşir.

Örneğin akşamsefası çiçeklerinin ışık şiddeti azaldığında açılması fotonastiye örnektir.

✋ Sismonasti

Dokunma veya sarsıntı sonucunda oluşur.

Örnek:

Küstüm otu → dokunma → yaprakların kapanması

Venüs sinekkapanının böcek temasında yapraklarını kapatması da bu gruba örnektir.

🌡️ Termonasti

Sıcaklık değişimine bağlı nasti hareketidir.

Örneğin lale çiçeklerinin sıcaklık değişimine bağlı olarak açılıp kapanması termonastiye örnektir.

11. Tropizma – Nasti Karşılaştırması

Özellik	Tropizma	Nasti
Uyaranın yönü önemli mi?	Evet	Hayır
Yönelim var mı?	Var	Uyaranın yönüne bağlı yönelim yok
Pozitif/negatif olabilir mi?	Evet	Hayır
Örnek	Fototropizma	Fotonasti
Başka örnekler	Geotropizma, hidrotropizma	Sismonasti, termonasti

⭐ En önemli sınav bilgisi:

Işığın geldiği yöne doğru büyüme → Fototropizma

Işık şiddetinin değişmesiyle çiçeğin açılıp kapanması → Fotonasti

Bu ikisi karıştırılmamalıdır.

12. Günlük Hayattan Örnekler

Pencere kenarındaki bitkinin ışığa doğru büyümesi

→ Fototropizma

Kökün suya doğru ilerlemesi

→ Hidrotropizma

Kökün aşağı doğru büyümesi

→ Pozitif geotropizma

Gövdenin yukarı doğru büyümesi

→ Negatif geotropizma

Sarmaşığın desteğe sarılması

→ Haptotropizma

Küstüm otunun dokununca yapraklarını kapatması

→ Sismonasti

Akşamsefasının ışık şiddeti azalınca açılması

→ Fotonasti

Lalenin sıcaklık değişimine bağlı açılıp kapanması

→ Termonasti

📝 ÇÖZÜMLÜ 5 SORU

Soru 1

Bir bitkinin gövdesinin pencereye gelen ışığa doğru eğilerek büyüdüğü gözleniyor.

Bu hareket aşağıdakilerden hangisidir?

A) Geotropizma
B) Hidrotropizma
C) Fototropizma
D) Sismonasti
E) Termonasti

Cevap: C

Çözüm: Uyaran ışıktır ve bitki ışığın geldiği yöne doğru büyümektedir. Uyaranın yönü önemli olduğu için bu hareket fototropizma, yönelme uyaran yönünde olduğu için pozitif fototropizmadır.

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi nasti hareketine örnektir?

A) Kökün suya doğru büyümesi
B) Gövdenin ışığa doğru yönelmesi
C) Kökün yer çekimi yönünde büyümesi
D) Küstüm otunun dokununca yapraklarını kapatması
E) Sarmaşığın desteğe sarılması

Cevap: D

Çözüm: Küstüm otunun dokunmaya bağlı yaprak kapatması sismonastidir. Nasti hareketlerinde uyaranın geldiği yön hareketin yönünü belirlemez.

Soru 3

Aşağıdaki hormonlardan hangisinin temel etkilerinden biri kuraklık sırasında stomaların kapanmasına katkı sağlayarak su kaybını azaltmaktır?

A) Etilen
B) Giberellin
C) Sitokinin
D) Absisik asit
E) Oksin

Cevap: D

Çözüm: Kuraklık gibi su streslerinde absisik asit (ABA) miktarı artar ve stomaların kapanmasına katkıda bulunarak su kaybının azaltılmasında görev yapar.

Soru 4

Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

A) Oksin – Hücre uzaması
B) Giberellin – Gövde uzaması
C) Etilen – Meyve olgunlaşması
D) Absisik asit – Kuraklığa tepki
E) Sitokinin – Meyve olgunlaşmasının temel hormonu

Cevap: E

Çözüm: Meyve olgunlaşmasında temel hormon etilendir. Sitokinin ise özellikle hücre bölünmesi ve yan tomurcuk gelişimi ile ilişkilidir.

Soru 5

Tropizma ve nasti hareketleriyle ilgili;

I. Tropizmada uyaranın yönü önemlidir.
II. Nastide uyaranın yönü hareketin yönünü belirlemez.
III. Tropizma hareketleri pozitif veya negatif olabilir.
IV. Nasti hareketleri pozitif ve negatif olarak sınıflandırılır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) I ve II
B) I, II ve III
C) I ve IV
D) II ve IV
E) I, II, III ve IV

Cevap: B

Çözüm:

• I → Doğru
• II → Doğru
• III → Doğru
• IV → Yanlış

Nasti hareketleri uyaranın yönüne bağlı olmadığı için pozitif veya negatif olarak sınıflandırılmaz.

Doğru cevap: B

🎯 SINAV ÖNCESİ 1 DAKİKALIK TEKRAR

Bitkilerde tepki → Bitkisel hormonlar + hareketler

Hormonlar:

• Oksin → uzama
• Sitokinin → bölünme
• Giberellin → boy uzaması, çimlenme
• Absisik asit → kuraklık, stomaların kapanması
• Etilen → olgunlaşma, yaprak dökülmesi

Tropizma:

Uyaranın yönü ÖNEMLİDİR.

• Işık → Fototropizma
• Yer çekimi → Geotropizma
• Su → Hidrotropizma
• Kimyasal → Kemotropizma
• Dokunma → Haptotropizma

Uyaran yönüne doğru → Pozitif (+)
Uyaranın tersine → Negatif (-)

Nasti:

Uyaranın yönü ÖNEMSİZDİR.

• Işık → Fotonasti
• Dokunma/sarsıntı → Sismonasti
• Sıcaklık → Termonasti

⭐ En kritik ayrım:

Yön önemli → TROPİZMA

Yön önemli değil → NASTİ