Ergoterapi Nedir?

Ergoterapi, fiziksel, zihinsel, duyusal veya sosyal nedenlerle kişinin günlük yaşam becerilerinde kısıtlılık yaşadığı durumlarda bağımsızlığının kazanmasını ve yaşam kalitesinin artırılasının hedeflendiği terapi türüdür. Her yaştaki insanlara uygulanabilirliği olan ergoterapi kişinin yaşına uygun seans süreci oluşturarak evde, okulda, işte, dışarıda katılımlarının artışını destekler.

Pediatrik Ergoterapi, bu noktada duyu bütünleme zorluğu yaşayan, fiziksel veya sosyal paydada zorluk yaşayan çocuklarla oyunlarla ve oküpasyonlarla birlikte destekler. Çocuklar doğumlarından itibaren doktor gözetiminde gelişimleri takip edilir. Ancak bu süreçte bazı gecikmeler ya da farklılıklar gözlemlenebilir. Çocuğun yaşına uygun gelişim basamağını takip etmediği durumlar zamanla daha belirgin olur ve yaşıtlarıyla arasındaki farkın artmasına sebep olur. Bu süreç aile tarafından gözlemlenebilir ipuçları verebilir. Bu problemler;

• Çocukta huzursuz bir duygu profili olması,
• Sürekli hareket halinde olması,
• Oyunları ya da aktiviteleri bitirmekte zorluk yaşaması (banyodan çıkmamak için yoğun ağlama vs.),
• Banyo yapmakta, saçını taratmak ve toplamakta zorluk, rahatsızlık yaşaması,
• Fazla sakar olması, yürürken ya da koşarken kendini korumaması,
• Düştüğü zamanlarda canının acısını fark etmemesi ya da ilgilenmemesi,
• Oyunlarda gücünü ayarlamaması ve sertçe hareket etmesi (kapıyı sertçe kapama, oyuncakları sertçe vurup açmaya çalışma vs.),
• Yemek seçiciliği yaşaması,
• Ağzını tıka basa doldurarak yemesi,
• Hareketleri plansız, hızlıca ve dikkatsizce yapması (sıcak bir nesneye aceleyle dokunma, dökülecek bir şeyi taşırken fark etmeme,
• Oyunların çok hızlı oynanıp hemen bitmesi,
• Çoğunlukla sert, dövüşmeli, güreş oyunlarını tercih etmesi,
• Komutları takip etmekte, hatırlamakta zorluk yaşaması,
• Hep aynı oyun ve oyuncakları tercih etmesi şeklinde kendini gösterebilir.

Çocukların yaşayabildiği bu zorlukların sebebi duyusal olarak yaşadıkları güçlükler sebebiyle olabilir. Duyu bütünleme terapisi çocukların yaşadıkları bu güçlüklerle, onların duyusal profiline ve ihtiyaçlarına uygun bir seans planlamasıyla, oyunlarla desteklenirler.

Duyu Bütünleme Nedir?

Duyu bütünleme, beynin çevreden ve bedenin içinden gelen uyaran ve sinyalleri okuyup, işlemleyip, anlamlandırıp, düzenleyip ve uygun yanıtı oluşturması sürecidir.

Gün içinde maruz kaldığımız bütün uyarımlar beynimiz tarafından işlemlenir ve gerekli kaydedilmesi gereken bilgiler kaydedilir, gerekli olmayanlar kaydedilmez. Özellikle 0-2 yaş arası tüm duyusal tecrübeler ilerleyen yaşlarda yaşam becerilerinin, motor becerilerin ve davranışların temelini oluşturur. Bu yüzden bu yaşlarda ilk deneyimlerin olumlu bir duyguyla kaydedilmesi önem taşımaktadır. Bu yaşlarda çocukta görülen bazı problemler bize ipucu verebilir. Erken müdahale bu noktada büyük önem taşımaktadır. Beyinde kaydedilen duyusal yanıtları ilerleyen yaşlarda yeniden organize etmeye çalışmak çocuk için zorlayıcı ve uzun bir sürece sebep olabilir.

Duyu bütünleme bozukluğu yaşayan çocuklarda yoğun duyusal arayışlar, kaçınmalar ve hassasiyetler olduğu ya da farkındalığın zayıf olduğu görülebilir.

Duyular birbiriyle organize bir şekilde çalışarak beden hareketlerini ve planlamayı oluşturur. Duyusal profil kişiden kişiye farklılık gösterebilmektedir. Fakat bu farklılıklar çocuğun gelişiminin, günlük yaşam aktivitelerinin ve sosyal hayatının sekteye uğramasına sebep olduğu noktalarda destek alınması önem gösterir.

Duyusal Sistemde Zorluk Yaşan Çocuklarda Görülebilen Durumlar:

• Sürekli ses çıkarma, bağırma sesinin seviyesini ayarlayamadığı, sürekli şarkı dinleme isteği,
• Sesli, kalabalık ortamlardan hoşlanmama, uzun cümleleri takip edememe, duyduğu her sese dikkat kesilme ve araştırma isteği ya da huzursuzlanma (hapşırık, mutfak aletleri, süpürge vb.)
• Seslenildiğinde fark etmemesi, söyleneni takip etmekte zorluk yaşaması
• Renkli, hızlı, ışıklı, dönen nesneleri yoğunlukla izleme, sürekli aynı oyuncaklarla oynama, ışıkları sürekli açıp kapatarak oynama, AVM, mağaza, oyun parkı gibi alanlardan çıkarken zorluk yaşaması,
• Oyuncağın ya da evin görünümündeki değişiklikleri kabul etmeme, aynı tür veya renkteki oyuncakları tercih etme, ışıklı, renkli ortamlarda huzursuzlaşma, ağlama (AVM, mağazalar, oyun alanları)
• Sürekli hareket halinde olup koşma, atlama, zıplama, sürekli salıncakta sallanma isteği ya da kaydırakta kayma isteği ve bunu tekrar tekrar yorulmadan yapma,
• Baş aşağı hareketlerde zorluk, yüksek yerlere çıkamama, salıncaktan ya da kaydıraktan kaymakta zorluk bu hareketleri yaparken kaygı hissetmesi, hareketlerinin çok temkinli olması,
• Koşarken koştuğu yeri fark etmeden koşması, bulunduğu pozisyonu anlamdıramaması, sık sık düşme ya da çarpma, basamakları fark etmeme, mesafeleri planlayamaması,
• Su, köpük, küm, çimen gibi dokulara dokunmakta, yüzüne değdirmekten kaçınma, kıyafetlerin etiketlerini kabul etmeden sökmek istemesi; şapka, atkı, maske, toka, gözlük, eldiven takmayı reddetmesi, sıkı kıyafetleri, bazı kumaşları giymemesi,
• Su, köpük, kum, krem gibi dokunsal oyunları yoğun bir şekilde dağıtarak, bedenine sürerek çokça oynaması ve bu oyunları bırakırken zorluk yaşaması hatta bunları yemeye çalışması,
• Dokunduğu elinin değdiği herhangi bir dokuyu fark etmemesi, üzerindeki ıslaklığı fark etmemesi, kıyafetlerinin ters olduğunu anlamlandıramama, sıcak ya da soğuğu ayırt edememe (sıcak bir nesneye yansa bile dikkatsizce dokunma)
• Sert oyunları tercih etmesi (güreş, dövüşmece vb.), sıkıştırıldığı durumları beğenmesi, yastıkların altına arkasına girip yatması, nesneleri ve oyuncaklarını sürekli ısırma hali,
• Oyunlarının yavaş, sessiz bir tempoda olup sertleşip hızlanmasını kabul etmemesi, sarılmaktan, sıkı kıyafetlerden hoşlanmaması,
• Kapıları ve çekmeceleri sertçe, dikkatsizce kapatması, parmağına ayağına çarpacağını planlayamaması, sık sık düşmesi, merdiven çıkarken zorluk yaşaması,

Bu zorlukları yaşayan çocukların destek alınması önemlidir.

Motor beceriler; duyuların, birbirleriyle anlamlı bir hedefe yönelik organize olmasıyla gelişir. Çocukta önce büyük hareketlerle kaba motor becerileri gelişir. Bunlar emekleme, yürüme, koşma büyük beden hareketleridir. Bu hareketler gelişerek ince motor becerilerini oluşturur. Kaşık tutma, kalem tutma, kıyafet giyme, bağcık bağlama, fermuar çekme gibi yoğunlukla parmaklarla planlanan beceriler ince motor becerileridir. Duyusal gelişimde zorluk yaşayan çocuklarda bu motor becerilerinde gelişimde gecikmeler ve zorlanmalar görülmektedir.

Çocukta görülen bu güçlükler mutlaka bir uzman tarafından değerlendirilmeli, profiline uygun bir terapi programı oluşturulmadır. Çocukların duyusal-motor sistemlerini değerlendirip gerekli müdahaleyi ancak bir Ergoterapist ya da Duyu Bütünleme Müdahalesi Uygulama yetkisi olan bir terapist uygulayabilir.

Çocuğunuz ihtiyaç duyduğu müdahaleyi bir ergoterapi merkezinden alabilirsiniz. Sekoya Çocuk Merkezi çocuğunuzun ihtiyaç duyduğu duyusal-motor beceri müdahalesini, sosyal-duygusal sistemlerini de değerlendirerek multidisipliner bir yaklaşımla süreci ailenin katılımıyla birlikte planlar.

Defne Aydemir

Ergoterapist ve Floortime 201 Terapisti