🎓 8. Sınıf Lgs Atatürk Dönemi Türk Dış Politikasında Yaşanan Gelişmeler Test 4 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, Atatürk Dönemi Türk dış politikasının temel ilkelerini, Lozan Barış Antlaşması'ndan kalan önemli sorunları ve bu sorunların nasıl çözüldüğünü, ayrıca II. Dünya Savaşı öncesi uluslararası gelişmeler karşısında Türkiye'nin aldığı barışçıl önlemleri kapsamaktadır. Öğrencilerin LGS'ye hazırlanırken bu konularda karşılaşabilecekleri sorulara yönelik kapsamlı bir tekrar imkanı sunar.

Atatürk Dönemi Türk Dış Politikasının Temel İlkeleri 🇹🇷

Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin dış politikasını "Yurtta Sulh, Cihanda Sulh" (Yurtta Barış, Dünyada Barış) ilkesi üzerine kurmuştur. Bu ilke doğrultusunda benimsenen diğer önemli prensipler şunlardır:

• Tam Bağımsızlık: Hiçbir devletin iç işlerine karışmamak ve hiçbir devlete bağımlı olmamak. Kendi kararlarını kendisi almak.
• Akılcılık ve Gerçekçilik: Hayalperest olmamak, günün koşullarını ve uluslararası dengeyi doğru değerlendirerek hareket etmek.
• Yayılmacı Olmama (Anti-emperyalist): Başka devletlerin topraklarında gözü olmamak, mevcut sınırlara saygı duymak.
• Milli Menfaatleri Esas Alma: Türkiye Cumhuriyeti'nin çıkarlarını her şeyin üzerinde tutmak.
• Barışçılık: Uluslararası sorunları diplomatik yollarla çözmeye çalışmak, savaştan kaçınmak.
• Hukuka Bağlılık: Uluslararası hukuka ve antlaşmalara uygun hareket etmek.

💡 İpucu: Atatürk'ün dış politika ilkeleri, iç politikadaki inkılaplarla da uyumludur. Örneğin, milliyetçilik ilkesi, yabancı okullar sorununda milli kültürün korunması amacını taşır.

Lozan Barış Antlaşması'ndan Kalan Sorunlar ve Çözümleri 🤝

Lozan Barış Antlaşması, Türkiye Cumhuriyeti'nin tapu senedi niteliğinde olsa da, bazı konuların çözümü sonraya bırakılmış veya tam olarak Türkiye'nin istediği gibi sonuçlanmamıştır. Bu sorunlar ve çözümleri şunlardır:

1. Yabancı Okullar Sorunu 🏫

• Sorun: Osmanlı döneminden kalan yabancı okullar, Türk milli eğitim sistemine aykırı faaliyetlerde bulunabiliyor, milli kültüre zarar verebiliyordu. Özellikle Fransa ile sorun yaşandı.
• Türkiye'nin Amacı: Bu okulların Türk kanunlarına uymasını sağlamak, eğitimde millileşmeyi gerçekleştirmek, milli kültürü korumak ve tam bağımsızlık ilkesini eğitim alanında da uygulamak.
• Çözüm: 1924 Tevhidi Tedrisat Kanunu ile tüm okullar Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlandı. Yabancı okullarda Türkçe, Tarih ve Coğrafya derslerinin Türk öğretmenler tarafından Türkçe okutulması ve Türk müfettişler tarafından denetlenmesi kararlaştırıldı. Türkiye, bu konuda hiçbir devletin müdahalesini kabul etmeyerek sorunu iç mesele olarak gördü.

⚠️ Dikkat: Türkiye, yabancı okulların tamamını kapatmayı amaçlamamıştır. Amacı, bu okulları denetim altına almak ve milli eğitim esaslarına uygun hale getirmektir. Bu durum, doğrudan milliyetçilik ilkesiyle ilişkilidir.

2. Musul Sorunu 🛢️

• Sorun: Lozan'da çözülemeyen tek sorun olan Musul, İngiltere'nin mandası altındaki Irak ile Türkiye arasında bir sınır anlaşmazlığına neden oldu. İngiltere, bölgedeki zengin petrol yatakları nedeniyle Musul'un Irak'ta kalmasında ısrarcıydı.
• Türkiye'nin Amacı: Misakımillî sınırları içinde yer alan Musul'u Türkiye topraklarına katmak.
• Çözüm: Sorun Milletler Cemiyeti'ne taşındı ancak Türkiye aleyhine karar çıktı. İçerideki Şeyh Said İsyanı gibi olaylar Türkiye'nin elini zayıflattı. Sonuç olarak, 1926 yılında İngiltere ile Ankara Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma ile Musul, Irak'a bırakıldı. Türkiye'ye ise Musul petrol gelirlerinin %10'u yirmi beş yıl boyunca verilmesi kararlaştırıldı.

💡 İpucu: Musul'un kaybedilmesi, Misakımillî'den verilen son taviz olarak kabul edilir. Ancak bu, diplomatik yollarla çözüme ulaşılan bir sorundur.

3. Nüfus Mübadelesi 👨‍👩‍👧‍👦

• Sorun: Lozan'da karara bağlanan ancak uygulamada sorunlar yaşanan bir konuydu. Türkiye'deki Rumlar ile Yunanistan'daki Türklerin karşılıklı olarak yer değiştirmesi esastı. Ancak "yerleşik" (etabli) Rumlar ve Türkler konusunda anlaşmazlık çıktı.
• Çözüm: 1930 yılında imzalanan Ankara Antlaşması ile sorun çözüldü. İstanbul'daki Rumlar ile Batı Trakya'daki Türkler mübadele dışında tutuldu. Diğer bölgelerdeki Türk ve Rum nüfus karşılıklı olarak yer değiştirdi. Bu, iki ülke arasındaki ilişkileri normalleştiren önemli bir adımdı.

Örnek: Sanki iki komşu ülke, evlerini karşılıklı olarak değiştiren insanlar gibi, vatandaşlarını kendi ana vatanlarına geri çağırmış gibi düşünebilirsiniz.

4. Dış Borçlar Sorunu 💰

• Sorun: Osmanlı Devleti'nden kalan dış borçlar, Türkiye Cumhuriyeti'nin üzerine düşen payın ödenmesi konusunda özellikle Fransa ile sorunlara yol açtı.
• Çözüm: Uzun süren görüşmeler sonucunda, borçların taksitler halinde ödenmesi konusunda anlaşmaya varıldı ve Türkiye bu borçları düzenli olarak ödedi. Bu durum, Türkiye'nin uluslararası alandaki itibarını artırdı.

II. Dünya Savaşı Öncesi Gelişmeler ve Türkiye'nin Barışçı Politikaları 🌍

1930'lu yıllarda dünyada savaş rüzgarları esmeye başlamış, İtalya ve Almanya gibi devletler yayılmacı politikalar izlemeye başlamıştı. Türkiye, bu tehditler karşısında barışı korumak ve sınırlarını güvence altına almak için çeşitli adımlar attı:

1. Milletler Cemiyeti'ne Üyelik 🕊️

• Amaç: Uluslararası barışın korunmasına katkıda bulunmak, uluslararası hukuka saygılı olduğunu göstermek ve dış politikada yalnız kalmamak.
• Gelişme: Türkiye, 1932 yılında Milletler Cemiyeti'ne üye oldu. Cemiyet'in I. Dünya Savaşı sonrası barışı sağlayamasa da, Türkiye bu üyeliğiyle barışçı kimliğini pekiştirdi.

⚠️ Dikkat: Milletler Cemiyeti'nin yetersizliği, Türkiye'nin uluslararası işbirliği arayışını engellememiştir.

2. Bölgesel Güvenlik Paktları 🤝

• Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında imzalandı. Amaç, İtalya ve Almanya'nın Balkanlar'daki yayılmacı politikalarına karşı bölge ülkelerinin sınırlarını karşılıklı olarak güvence altına almak ve bölgesel işbirliğini geliştirmekti.
• Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalandı. Amaç, İtalya'nın Doğu Akdeniz ve Ortadoğu'daki yayılmacı tehdidine karşı doğu sınırlarını güvence altına almak ve bölgesel barışı korumaktı.

Örnek: Tıpkı bir mahallede komşuların hırsızlara karşı birlikte önlem alması gibi, bu paktlar da bölge ülkelerinin dış tehditlere karşı bir araya gelmesini sağlamıştır.

3. Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936) 🚢

• Sorun: Lozan Antlaşması'na göre Boğazlar, uluslararası bir komisyon tarafından yönetiliyor ve Türkiye'nin Boğazlar'da asker bulundurması yasaktı. Bu durum, Türkiye'nin egemenlik haklarını kısıtlıyor ve güvenlik endişeleri yaratıyordu.
• Çözüm: II. Dünya Savaşı öncesi artan gerginlik ve yayılmacı tehditler (İtalya'nın Akdeniz'e yayılması gibi), uluslararası konjonktürü Türkiye lehine çevirdi. Türkiye, Lozan'ı imzalayan devletlere nota vererek Boğazlar rejiminin değiştirilmesini istedi. Montrö Konferansı sonucunda 1936'da Montrö Boğazlar Sözleşmesi imzalandı.
• Sözleşmenin Önemi:
  • Boğazlar Komisyonu kaldırıldı ve Boğazların tüm yönetimi Türkiye'ye bırakıldı.
  • Türkiye'nin Boğazlar'ın her iki yakasında asker bulundurma hakkı geri verildi.
  • Ticaret gemilerinin geçişi serbest bırakılırken, savaş gemilerinin geçişine bazı sınırlamalar getirildi.

💡 İpucu: Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini sağlayan ve Misakımillî hedeflerine uygun önemli bir diplomatik başarıdır.

4. Hatay Sorunu (Anavatana Katılması) 🇹🇷

• Sorun: Misakımillî sınırları içinde yer alan Hatay (İskenderun Sancağı), Fransa'nın Suriye üzerindeki mandası nedeniyle Türkiye dışında kalmıştı.
• Çözüm: Fransa'nın II. Dünya Savaşı öncesi Avrupa'daki sorunlarla meşgul olmasını fırsat bilen Türkiye, diplomatik girişimlerini artırdı. Hatay'da bağımsız bir devlet (Hatay Devleti) kuruldu ve 1939 yılında Hatay Meclisi'nin kararıyla Türkiye'ye katıldı.

Bu ders notları, Atatürk Dönemi Türk dış politikasının ana hatlarını ve önemli olaylarını özetlemektedir. Bu konuları iyi anladığınızda, LGS'de karşınıza çıkabilecek soruları rahatlıkla çözebilirsiniz. Başarılar dilerim! 🌟