🎓 Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar Ünite Değerlendirme Test 20 - Ders Notu ve İpuçları
Bu ders notu, "Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar" ünitesinin temel konularını kapsamaktadır. Özellikle I. Dünya Savaşı'nın nedenleri ve sonuçları, Milli Mücadele'nin hazırlık dönemi (kongreler, genelgeler), Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin toplanması ve Misakımillî kararları, TBMM'nin açılışı ve özellikleri ile Sevr Antlaşması gibi kritik başlıklar üzerinde durulmuştur. Bu notlar, öğrencilerin üniteyi tekrar etmeleri ve sınavlara hazırlanmaları için kapsamlı bir kaynak sunmaktadır. 🚀
🌍 I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti
- I. Dünya Savaşı'nın Genel Nedenleri:
- Ekonomik Nedenler: Sanayi İnkılabı'nın getirdiği ham madde ve pazar arayışı ile sömürgecilik yarışı, devletlerarası rekabeti artırmıştır. 💰 Örneğin, bir ülkenin fabrikaları için pamuk bulma veya ürettiği ürünleri satma derdi gibi düşünebilirsiniz.
- Siyasi Nedenler: Milliyetçilik akımının etkisiyle imparatorlukların parçalanma sürecine girmesi ve devletlerarası bloklaşmalar (İtilaf ve İttifak Devletleri) gerilimi tırmandırmıştır.
- Askeri Nedenler: Devletlerarası silahlanma yarışı, savaşın kaçınılmaz hale gelmesinde önemli bir faktördür.
- Gizli Antlaşmalar: I. Dünya Savaşı sırasında İtilaf Devletleri, Osmanlı topraklarını kendi aralarında paylaşmak için gizli antlaşmalar yapmışlardır. Bu antlaşmalar, savaşın gerçek amacını ve emperyalist niyetleri ortaya koyar. Ancak, bu antlaşmalardaki çıkar çatışmaları (örneğin İngiltere'nin Boğazlar konusunda Rusya ile, Fransa'nın Mersin konusunda İtalya ile anlaşmazlığı) İtilaf Devletleri arasındaki birliği zayıflatmıştır.
- Çanakkale Cephesi (1915):
- Osmanlı Devleti'nin savunma cephesidir.
- İtilaf Devletleri'nin (İngiltere ve Fransa) İstanbul'u ele geçirme ve Rusya'ya yardım ulaştırma girişimleri başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
- Deniz ve kara çıkarmaları Türk kuvvetleri tarafından püskürtülmüştür.
- Mustafa Kemal, bu cephede gösterdiği üstün başarılar ve askeri dehasıyla tanınmış, Milli Mücadele'nin lideri olma yolunda önemli bir adım atmıştır. 🌟
- I. Dünya Savaşı Sonrası Barış Antlaşmaları: Yenilen devletlerle imzalanan antlaşmalar, ağır şartlar içeriyordu.
- Almanya $\rightarrow$ Versay Antlaşması
- Avusturya $\rightarrow$ St. Germain Antlaşması
- Bulgaristan $\rightarrow$ Nöyyi Antlaşması
- Macaristan $\rightarrow$ Trianon Antlaşması
🇹🇷 Milli Mücadele'nin Hazırlık Dönemi
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Milli Mücadele'nin yol haritasını çizen önemli bir belgedir.
- Gerekçe: "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir." ve "İstanbul Hükümeti, üzerine aldığı sorumluluğun gereğini yerine getirememektedir." ifadeleriyle ülkenin içinde bulunduğu durum ve İstanbul Hükümeti'nin acizliği belirtilmiştir.
- Amaç ve Yöntem: "Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." ifadesiyle Kurtuluş Savaşı'nın milletin gücüne dayanacağı ve ulusal egemenliğe dayalı yeni bir devletin kurulacağı işaret edilmiştir. 🤝
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Milli Mücadele'nin en önemli kongrelerinden biridir.
- Manda ve Himaye Fikrinin Reddi: Kongreye katılan bazı delegeler, ülkenin içinde bulunduğu ekonomik zorluklar (borçlar, faizler) nedeniyle başka bir devletin himayesine girilmesi gerektiğini savunmuştur. Ancak, "Manda ve himaye kabul edilemez." kararıyla tam bağımsızlık ilkesi vurgulanmıştır. 🚫 Bu, sanki bir arkadaşınızın size sürekli borç verip hayatınıza karışmasına izin vermemek gibi bir durumdur.
- Birlik ve Beraberlik: Mustafa Kemal, Milli Mücadele hareketini kişisel olmaktan çıkararak tüm Anadolu halkının ortak davası haline getirmeyi hedeflemiştir. Bu, tüm cemiyetlerin tek çatı altında toplanması ve bölgesel kurtuluş yerine ulusal kurtuluşun benimsenmesi anlamına gelir.
- Engelleme Çabaları: Sivas Kongresi'nin toplanmasını engellemek için İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri tarafından çeşitli baskılar yapılmıştır (örneğin Elazığ Valisi Ali Galip olayı, Fransızların tehditleri). Bu durum, Milli Mücadele'nin ne kadar zorlu şartlarda ilerlediğini gösterir.
- Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919) ve Son Osmanlı Mebusan Meclisi:
- Amasya Görüşmeleri'nde İstanbul Hükümeti ile Temsil Heyeti arasında Mebusan Meclisi'nin toplanması kararı alınmıştır.
- Mebusan Meclisi, 12 Ocak 1920'de İstanbul'da toplanmıştır. Ancak İstanbul, İtilaf Devletleri'nin işgali altında olduğu için meclis, "işgalci süngüsünün koruyuculuğu" altında toplanmıştır. Bu durum, meclisin bağımsız kararlar almasını zorlaştırmıştır.
- Meclis, Misakımillî kararlarını kabul etse de, İstanbul'un işgali ve meclisin dağıtılmasıyla görevini tamamlayamamıştır.
- Misakımillî (Milli Yemin) Kararları (28 Ocak 1920): Son Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından kabul edilen bu kararlar, Türk milletinin bağımsızlık ve toprak bütünlüğü konusundaki kırmızı çizgilerini belirlemiştir.
- Milli Sınırlar: Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandığı sırada işgal edilmemiş, Türk ve Müslüman nüfusun çoğunlukta olduğu toprakların bölünmez bir bütün olduğu vurgulanmıştır.
- Halk Oylaması (Referandum): Arap toprakları, Kars, Ardahan, Batum (Elviye-i Selase) ve Batı Trakya gibi bölgelerde halkın kendi geleceğini belirlemesi (millî irade) istenmiştir. Bu, halkın kendi kaderini tayin etme hakkına (self-determinasyon) vurgu yapar. 🗳️
- Kapitülasyonların Kaldırılması: Ekonomik bağımsızlığın önündeki en büyük engel olan kapitülasyonların kaldırılması talep edilmiştir.
- Azınlık Hakları: Komşu ülkelerdeki Müslümanlara tanınan haklar kadar azınlıklara hak tanınacağı belirtilmiştir.
🇹🇷 TBMM'nin Açılması ve Yeni Türk Devleti
- TBMM'nin Açılışı (23 Nisan 1920): İstanbul'un işgali ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine, Ankara'da olağanüstü yetkilere sahip yeni bir meclis, Büyük Millet Meclisi (daha sonra Türkiye Büyük Millet Meclisi) açılmıştır.
- Temsil Heyeti'nin Görevinin Sona Ermesi: TBMM'nin açılmasıyla, Milli Mücadele'yi yürüten Temsil Heyeti'nin görevi sona ermiş, tüm yetkiler meclise devredilmiştir. Bu, Milli Mücadele'nin kurumsallaşması anlamına gelir.
- Yeni Türk Devleti'nin Kuruluşu: TBMM'nin açılması, egemenliğin millete geçtiği, bağımsızlık yolunda atılan en önemli adımlardan biri olan yeni bir Türk devletinin fiilen kurulduğunu gösterir. 🇹🇷
- Milli Egemenliğin Sağlanması: Meclisin açılmasıyla birlikte, yönetme yetkisi padişahtan alınıp halkın temsilcilerine verilerek milli egemenlik ilkesi hayata geçirilmiştir.
- TBMM'nin İlk Kararları ve Özellikleri:
- "TBMM'nin üstünde hiçbir güç yoktur." Bu karar, İstanbul Hükümeti'nin ve padişahın otoritesini tanımadığını, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu vurgular.
- Geçici Hükümet veya Padişah Vekili Tanınmaması: Bu madde, meclisin kalıcı olduğunu ve padişahlık rejiminin sona erdiğini ima eder.
- Yasama ve Yürütme Yetkisinin TBMM'de Toplanması (Güçler Birliği İlkesi): Olağanüstü savaş koşulları nedeniyle kararların hızlı alınabilmesi ve uygulanabilmesi için yasama (kanun yapma) ve yürütme (hükümet etme) yetkileri mecliste toplanmıştır. Bu, demokrasi ilkesi olan güçler ayrılığından geçici bir sapmadır.
- Meclis Hükümeti Sistemi: Hükümetin meclis içinden seçilmesi ve bakanların meclis tarafından belirlenmesi anlamına gelir.
📜 Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920)
- I. Dünya Savaşı'nı kaybeden Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan barış antlaşmasıdır.
- Antlaşmanın İçeriği: Çok ağır maddeler içerir ve Osmanlı Devleti'nin bağımsızlığını yok sayar niteliktedir.
- Osmanlı toprakları İtilaf Devletleri arasında paylaşılmıştır.
- Ekonomik, askeri ve siyasi bağımsızlığa tamamen aykırı maddeler içerir (örneğin, ordunun terhis edilmesi, kapitülasyonların genişletilmesi).
- Devletimizi savaşın tek sorumlusu ilan etmeye çalışmıştır.
- Hukuki Geçersizliği: Sevr Antlaşması, Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından onaylanmadığı için hukuken geçersizdir. TBMM de bu antlaşmayı asla tanımamıştır. ❌ Bu durum, antlaşmanın uluslararası hukukta bir geçerliliğinin olmadığını gösterir.
- Reddedilmesi: Milli Mücadele'nin temel hedeflerinden biri Sevr Antlaşması'nı yırtıp atmak ve tam bağımsız bir Türk devleti kurmaktır. Tevfik Paşa gibi Osmanlı temsilcileri bile antlaşmanın bağımsız bir devlet tarafından kabul edilemeyecek maddeler içerdiğini belirtmişlerdir.
🔑 Temel Kavramlar ve İpuçları
- Milli İrade: Milletin kendi geleceği hakkında karar verme yetkisi. Halk oylaması, seçimler gibi yöntemlerle ortaya çıkar. 🗳️
- Milli Egemenlik: Devletin yönetim gücünün millete ait olması. TBMM'nin açılmasıyla bu ilke hayata geçirilmiştir.
- Ulusal Bağımsızlık: Bir devletin iç ve dış işlerinde hiçbir başka devletin etkisi altında kalmadan kendi kararlarını alabilmesi. Manda ve himayenin reddedilmesi, ulusal bağımsızlığın temelidir. 🕊️
- Manda ve Himaye: Güçlü bir devletin, zayıf bir devleti kendi çıkarları doğrultusunda yönetmesi ve koruması. Milli Mücadele döneminde tam bağımsızlığa aykırı olduğu için reddedilmiştir.
- ⚠️ Dikkat: Milli egemenlik ve ulusal bağımsızlık kavramları birbirine yakın gibi görünse de farklıdır. Milli egemenlik yönetimin şekliyle (halkın yönetime katılması), ulusal bağımsızlık ise devletin dışa karşı özgürlüğüyle ilgilidir. Bir ülke milli egemenliğe sahip olabilir ama ekonomik olarak başka bir ülkeye bağımlıysa tam bağımsız değildir.
Bu ders notları, Milli Uyanış ünitesinin kritik noktalarını özetlemektedir. Konuları bütüncül bir şekilde anlamak, soruları doğru yanıtlamanız için size rehberlik edecektir. Başarılar! ✨