🎓 Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar Ünite Değerlendirme Test 7 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, "Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar" ünitesinin temel konularını kapsamaktadır. Birinci Dünya Savaşı'nın nedenlerinden başlayarak, Mondros Ateşkes Antlaşması'nın yıkıcı etkilerine, Milli Mücadele'nin başlangıcındaki önemli adımlara, Misakımillî kararlarına, ilk TBMM dönemindeki gelişmelere ve Sevr Antlaşması'na kadar uzanan kritik bilgileri içermektedir. Bu notlar, öğrencilerin sınav öncesi son tekrarını yapmaları ve konuları bütünsel bir bakış açısıyla kavramaları için hazırlanmıştır. 🚀

Birinci Dünya Savaşı'nın Nedenleri ve Osmanlı'nın Savaşa Girişi 🌍

• Genel Nedenler:
  • Sömürgecilik Yarışı: Sanayi İnkılabı ile birlikte devletler arasında hammadde ve pazar arayışı hızlandı. İngiltere ve Fransa gibi eski sömürgeci devletlerle, Almanya gibi yeni sanayileşen devletler arasında büyük bir rekabet yaşandı. 🏭
  • Silahlanma Yarışı: Devletler, sömürgecilik ve güç dengesini koruma amacıyla askeri harcamalarını artırdılar, bu da gerilimi tırmandırdı. ⚔️
  • Milliyetçilik Akımı: Fransız İhtilali'nin etkisiyle yayılan milliyetçilik akımı, özellikle Avusturya-Macaristan ve Osmanlı gibi çok uluslu imparatorlukları parçalanma tehlikesiyle karşı karşıya bıraktı. Her millet kendi devletini kurma peşindeydi.
• Özel Nedenler:
  • Alsas-Loren Sorunu: Fransa ile Almanya arasında zengin kömür yataklarına sahip Alsas-Loren bölgesi üzerindeki çekişme, iki ülke arasındaki düşmanlığı körükledi.
  • Panslavizm Politikası: Rusya'nın Balkanlar'daki Slavları birleştirme ve sıcak denizlere inme politikası, Avusturya-Macaristan ile Rusya arasında büyük bir rekabete yol açtı.
  • İngiltere-Almanya Rekabeti: Almanya'nın siyasi birliğini geç tamamlamasına rağmen hızla sanayileşmesi ve sömürge arayışına girmesi, İngiltere'nin çıkarlarıyla çatıştı.
• Osmanlı Devleti'nin Savaşa Girişi:
  • Almanya, Osmanlı Devleti'ni kendi yanında savaşa çekerek İngilizlerin sömürge yollarını denetim altına almayı ve yeni cepheler açarak yükünü hafifletmeyi amaçladı. Osmanlı'nın jeopolitik konumu bu noktada büyük önem taşıyordu. 🗺️
• ⚠️ Dikkat: Genel nedenler tüm dünyayı etkileyen büyük olaylar iken, özel nedenler belirli devletler arasındaki sorunlardır.

Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918) ve Sonuçları 💔

• Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin imzaladığı ağır bir ateşkes antlaşmasıdır.
• Önemli Maddeleri ve Anlamları:
  • Ordu Terhisi: Osmanlı ordusu terhis edilecek, silahları İtilaf Devletleri'ne teslim edilecekti. Sınırların korunması ve iç güvenliğin sağlanması için küçük bir miktar kuvvet bırakılacaktı. Bu madde, Osmanlı'yı savunmasız bırakarak işgallere zemin hazırladı ve Kuvayımilliye birliklerinin kurulmasına yol açtı. 🛡️
  • Boğazlar: Çanakkale ve İstanbul Boğazları açılacak, buradaki istihkâmlar İtilaf Devletleri tarafından işgal edilecekti. Bu, başkentin güvenliğini tehdit etti.
  • Ulaşım ve Haberleşme: Toros tünelleri, demiryolları, limanlar, tersaneler ve deniz işletmeleri İtilaf Devletleri'nin denetimine bırakılacaktı. Bu, ülkenin stratejik noktalarının kontrolünü ele geçirme amacı taşıyordu. 🚂
  • Ekonomik Bağımsızlık: Kömür ve akaryakıt dışarıya satılmayacak, İtilaf Devletleri'nin ihtiyaçları Osmanlı Devleti tarafından karşılanacaktı. Bu, Osmanlı ekonomisini tamamen İtilaf Devletleri'ne bağımlı hale getirdi ve ekonomik bağımsızlığa son verdi. 💸
  • 7. Madde: İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik noktayı işgal edebileceklerdi. Bu madde, Anadolu'daki işgallere hukuki zemin hazırladı.
  • 24. Madde: Doğu Anadolu'da altı ilde (Vilayet-i Sitte) karışıklık çıkarsa buralar işgal edilebilecekti. Bu madde ile bir Ermeni devleti kurma amacı güdülüyordu.
• Sonuçları: Osmanlı Devleti fiilen sona erdi, Anadolu işgallere açık hale geldi. Türk milleti işgallere karşı direniş örgütlemeye başladı.
• 💡 İpucu: Mondros'un maddeleri genellikle Osmanlı'nın askeri, ekonomik ve siyasi bağımsızlığını hedef alır. "Savunmasız bırakma", "ekonomik bağımsızlığa son verme" gibi anahtar kelimelerle ilişkilidir.

Milli Mücadele'nin Başlangıcı ve İlk Adımlar 🇹🇷

• Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı (19 Mayıs 1919): Milli Mücadele'nin fiili başlangıcıdır. Mustafa Kemal, Anadolu'ya geçerek halkı örgütleme ve direnişi başlatma görevini üstlendi.
• Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919):
  • Mustafa Kemal, İzmir'in işgaline karşı halktan tepki verilmesini, protesto mitingleri düzenlenmesini istedi.
  • Amaçlar: Milli birlik ve beraberliği sağlamak, yapılan işgallerin haksızlığını uluslararası kamuoyuna duyurmak ve işgallere karşı milli bilinci uyandırmak. 📢
• Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919):
  • Milli Mücadele'nin amacını, gerekçesini ve yöntemini belirleyen önemli bir belgedir.
  • Önemli Maddeleri:
    • "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir." (Gerekçe)
    • "İstanbul Hükümeti üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirememektedir. Bu durum milletimizi yok saymaktadır." (Gerekçe)
    • "Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." (Amaç ve Yöntem - Milli egemenliğe vurgu) 💪
    • "Her türlü etki ve denetimden uzak milli bir kurulun varlığı gereklidir." (Temsil Heyeti'nin kurulması fikri)
    • Sivas Kongresi'ne katılacak delegelerin Müdafaa-i Hukuk, Reddi İlhak Cemiyetleri ve belediyeler tarafından seçilmesi. Bu, Milli Mücadele yanlısı kişilerin seçilmesini amaçlamıştır.
  • ⚠️ Dikkat: Amasya Genelgesi, Milli Mücadele'nin kişisel olmaktan çıkarılıp ulusal bir harekete dönüştürülmesi açısından çok önemlidir.
• Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919):
  • Mustafa Kemal ile İstanbul Hükümeti temsilcisi Salih Paşa arasında yapıldı.
  • En önemli kararı, Osmanlı Mebusan Meclisi'nin yeniden açılmasıydı. Mustafa Kemal, meclisin İstanbul'da toplanmasının işgal altında sağlıklı karar alınamayacağı için doğru olmadığını belirtmesine rağmen, meclis İstanbul'da açıldı. Bu durum, Mustafa Kemal'in ileri görüşlülüğünü ortaya koymuştur. 🔮

Misakımillî Kararları ve İstanbul'un İşgali 📜

• Son Osmanlı Mebusan Meclisi: Amasya Görüşmeleri sonucunda açılan meclis, Anadolu'daki Milli Mücadele yanlısı milletvekillerinin etkisiyle önemli kararlar aldı.
• Misakımillî (Milli Yemin) Kararları (28 Ocak 1920):
  • Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandığı sırada, Türk ve İslam çoğunluğunun bulunduğu bölgelerin birbirinden ayrılamaz, bir bütün olduğu vurgulandı. Bu, vatanın bütünlüğüne ve bağımsızlığına yapılan en güçlü vurguydu. 🇹🇷
  • Kapitülasyonların kaldırılması, Boğazların güvenliği, azınlık hakları ve dış borçlar gibi konularda tam bağımsızlık istendi.
• İstanbul'un İşgali (16 Mart 1920): Misakımillî kararlarının alınması üzerine İtilaf Devletleri, İstanbul'u resmen işgal etti, Mebusan Meclisi'ni dağıttı ve bazı milletvekillerini tutukladı. Bu durum, Ankara'da yeni bir meclis açılmasını zorunlu kıldı.

I. Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Dönemi (23 Nisan 1920) 🏛️

• İstanbul'un işgali ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine, Mustafa Kemal'in çağrısıyla Ankara'da olağanüstü yetkilerle donatılmış bir meclis açıldı.
• Özellikleri:
  • Olağanüstü yetkilere sahipti (yasama, yürütme, yargı).
  • Kurucu bir meclisti.
  • Milli egemenliği esas alıyordu.
• Ayaklanmalara Karşı Alınan Önlemler:
  • Hıyanet-i Vataniye Kanunu (Vatana İhanet Kanunu): TBMM'ye karşı çıkan ayaklanmaları bastırmak ve otoriteyi sağlamak amacıyla çıkarıldı. ⚖️
  • İstiklal Mahkemeleri: Hıyanet-i Vataniye Kanunu'na göre yargılama yapmak üzere kurulan özel mahkemelerdir. Hızlı ve etkili kararlar alarak devlet otoritesini güçlendirdi.
  • Düzenli Ordu'nun Kurulması: Kuvayımilliye birliklerinin yetersiz kalması ve disiplinsiz hareketleri nedeniyle, TBMM tarafından düzenli ordu kuruldu. Bu, Milli Mücadele'nin askeri başarısı için kritik bir adımdı. 💂
• 💡 İpucu: I. TBMM dönemi, hem iç isyanlarla mücadele hem de işgalci güçlere karşı savaşma gibi çok cepheli bir mücadele dönemidir. Alınan kararlar genellikle otoriteyi güçlendirme ve bağımsızlığı sağlama amacı taşır.

Sevr Barış Antlaşması (10 Ağustos 1920) 📄

• I. Dünya Savaşı'nı bitiren barış antlaşmalarından biridir ve Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanmıştır.
• Önemli Maddeleri ve Anlamları:
  • Kapitülasyonlar: Bütün müttefik devletler kapitülasyonlardan yararlanacak ve Osmanlı Devleti savaş tazminatı ödeyecekti. Bu, Osmanlı'nın ekonomik bağımsızlığına tamamen son veriyordu.
  • Azınlık Hakları: Azınlıklara geniş haklar verilecek ve Osmanlı Devleti bu konuda denetlenecekti. Bu, Osmanlı'nın iç işlerine karışma ve ülkeyi bölme amacı taşıyordu.
  • Boğazlar: Boğazlar bölgesi, bayrağı ve bütçesi olan uluslararası bir komisyonun denetimine bırakılacaktı. Bu komisyonda Türk üye olmayacaktı. Bu, Osmanlı'nın egemenlik haklarını yok sayıyordu.
  • Ordu: Osmanlı'da askerlik mecburi olmayacak ve ağır silahlardan arındırılmış küçük bir ordu bulundurulacaktı. Bu, Osmanlı'yı savunmasız bırakma amacı taşıyordu.
  • Osmanlı toprakları İtilaf Devletleri arasında paylaştırılıyordu (İzmir ve çevresi Yunanistan'a, Doğu Anadolu'da Ermeni devleti, Güneydoğu'da özerk Kürdistan, Suriye ve Irak İngiliz ve Fransız mandasına).
• Önemi: Sevr Antlaşması, Osmanlı Devleti'ni tamamen yok etmeyi amaçlayan, Türk milletinin bağımsızlığını ve egemenliğini hiçe sayan bir antlaşmaydı. Ancak TBMM tarafından kabul edilmediği ve Türk milleti tarafından reddedildiği için hukuken geçersiz sayıldı. ❌
• ⚠️ Dikkat: Sevr Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin imzaladığı son antlaşma olmasına rağmen, yürürlüğe girmeyen ve Türk milleti tarafından asla kabul edilmeyen bir "ölü doğmuş" antlaşmadır.

I. Dünya Savaşı Sonrası Uluslararası Gelişmeler 🤝

• Paris Barış Konferansı (18 Ocak 1919): I. Dünya Savaşı sonrası yenen devletler, yenilen devletlerle yapılacak barış antlaşmalarının esaslarını belirlemek amacıyla toplandılar. Bu konferansta İtilaf Devletleri arasında Anadolu'nun paylaşımı konusunda anlaşmazlıklar yaşandı.
• Barış Antlaşmalarının Gecikmesi: İtilaf Devletleri'nin Osmanlı Devleti'ni paylaşma konusunda kendi aralarındaki anlaşmazlıklar (özellikle İzmir'in Yunanistan'a verilmesiyle İngiltere ile İtalya arasındaki sorunlar) ve Türk milletinin işgallere karşı beklenmedik direnişi (Milli Mücadele), barış antlaşmasının imzalanmasını geciktirdi.

Mustafa Kemal Atatürk'ün Kişilik Özellikleri 🌟

• İleri Görüşlülük: Olayların gelecekteki sonuçlarını önceden tahmin edebilme yeteneğidir. Örneğin, Mebusan Meclisi'nin İstanbul'da toplanmasının sakıncalı olacağını önceden görmesi ve İstanbul'un işgal edilmesiyle haklı çıkması.
• Teşkilatçılık (Örgütleyicilik): Halkı bir araya getirme, örgütleme ve ortak bir amaç doğrultusunda hareket ettirme yeteneğidir. Havza ve Amasya Genelgeleri, kongreler bunun örnekleridir.
• Milli Birlik ve Beraberliğe Önem Verme: Milli Mücadele'nin ancak tüm milletin katılımıyla başarıya ulaşacağına inanması ve bu yönde adımlar atması.
• İnkılapçılık: Eski ve çağ dışı kurumları ortadan kaldırarak yerine modern ve çağdaş kurumlar getirme isteği.
• 💡 İpucu: Mustafa Kemal'in sözleri ve eylemleri, onun hangi kişilik özelliğini yansıttığını anlamak için anahtar ipuçları sunar.

Bu ders notu, Milli Uyanış döneminin temel taşlarını özetlemektedir. Unutmayın, tarih sadece ezberlemek değil, olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkilerini kurarak anlamaktır. Başarılar dilerim! 💪