🎓 Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar Ünite Değerlendirme Test 3 - Ders Notu ve İpuçları

Bu ders notu, "Milli Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar" ünitesinin kritik konularını kapsamaktadır. I. Dünya Savaşı'nın nedenlerinden Mondros Ateşkesi'ne, işgaller karşısında oluşan milli tepkiden cemiyetlerin kuruluş amaçlarına ve Sevr Antlaşması'nın hukuksuzluğuna kadar birçok önemli başlığı özetlemektedir. Sınava hazırlanırken bu notları dikkatlice okuyarak bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz. 🚀

🌍 I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti'nin Kaderi

• Savaş Öncesi Bloklaşmalar: I. Dünya Savaşı öncesinde devletler arasında çıkar çatışmaları nedeniyle iki büyük blok oluşmuştur. Bunlar: İtilaf Devletleri (Üçlü İtilaf) (İngiltere, Fransa, Rusya ve sonradan katılanlar: İtalya, ABD, Japonya, Yunanistan) ve İttifak Devletleri (Üçlü İttifak) (Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya ve sonradan katılanlar: Osmanlı, Bulgaristan).
• Savaşın Başlaması: Avusturya-Macaristan veliahdının Saraybosna'da bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi, savaşın fitilini ateşleyen olay olmuştur. 💥
• Osmanlı'nın Savaşa Girişi: Osmanlı Devleti, kaybettiği toprakları geri alma, siyasi yalnızlıktan kurtulma gibi nedenlerle Almanya'nın yanında savaşa girmiştir.
• Almanya'nın Osmanlı'yı İsteme Nedenleri: Osmanlı'nın jeopolitik konumu (boğazlar, Ortadoğu petrolleri), halifelik gücünden yararlanarak Müslümanları İngiliz ve Fransızlara karşı kışkırtma ve yeni cepheler açarak kendi üzerindeki yükü hafifletme.
• İtilaf Devletleri'nin Osmanlı Üzerindeki Planları: İngiltere, Fransa ve Rusya gibi devletler, Osmanlı Devleti'ni içten parçalamak için farklı milletleri (Araplar, Slavlar, Ermeniler) kışkırtarak milliyetçilik akımını kullanmışlardır. 💔

⚠️ Dikkat: Osmanlı'nın savaşa girmesiyle Kafkasya, Filistin, Irak, Çanakkale gibi yeni cepheler açılmıştır. Mustafa Kemal, Almanya'nın çıkarları doğrultusunda Osmanlı'nın savaşa girmesine sıcak bakmamıştır.

📜 Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)

• Mondros Ateşkes Antlaşması'nın Önemli Maddeleri:
• - Osmanlı ordusu terhis edilecek, silah ve cephane İtilaf Devletleri'ne bırakılacak.
• - Osmanlı donanması İtilaf Devletleri'nin emrine bırakılacak.
• - Anadolu dışındaki Osmanlı askerleri en yakın İtilaf Devletleri birliğine teslim olacak.
• - İç güvenliği sağlamak için jandarma birliği dışında Osmanlı'nın askeri gücü olmayacak.
• - Toros tünelleri, demiryolları, haberleşme ve ulaşım araçları İtilaf Devletleri'nin kontrolüne geçecek.
• - 7. Madde: İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden bir durum karşısında herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecek. (Bu madde, işgallere hukuki zemin hazırlamıştır.)
• - 24. Madde: Doğu Anadolu'daki altı ilde (Vilayet-i Sitte) karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri buraları işgal edebilecek. (Bu madde, bir Ermeni devleti kurma amacını taşır.)
• Antlaşmanın Amaçları: İtilaf Devletleri, Mondros ile Osmanlı Devleti'ni savunmasız bırakmayı, işgallere zemin hazırlamayı ve Anadolu topraklarındaki ham madde kaynaklarını ele geçirmeyi amaçlamışlardır. Bu antlaşma, İtilaf Devletleri'nin Osmanlı'ya karşı bir kin ve intikam politikası güttüğünü göstermektedir. 😠

💡 İpucu: Mondros Ateşkesi, Osmanlı Devleti'nin fiilen sona erdiğini gösteren bir belgedir. Özellikle 7. ve 24. maddeler, Anadolu'nun işgaline açık kapı bırakmıştır.

⚔️ İşgaller ve Milli Mücadele'nin Başlangıcı

• İzmir'in İşgali ve Ulusal Bilinç: Yunanlıların İzmir'i işgal etmesi, Türk milletinde büyük bir tepkiye yol açmış, protesto mitingleri düzenlenmiştir. Bu durum, ulusal bilincin uyanışının ve bağımsızlık ruhunun güçlendiğinin önemli bir göstergesidir. 🇹🇷
• Mustafa Kemal ve Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): Mustafa Kemal, Samsun'a çıktıktan sonra yayımladığı Havza Genelgesi ile halkı işgallere karşı protesto mitingleri düzenlemeye çağırmıştır. Bu, Milli Mücadele'nin topyekûn (hep birlikte) bir mücadele olacağının ilk işaretlerinden biridir. Halkın tepkisini göstermesi, işgallere sessiz kalınmayacağının ilanıdır.

🤝 Milli Mücadele Döneminde Cemiyetler

• 1. Milli (Yararlı) Cemiyetler:
• - Kuruluş Amaçları: Anadolu topraklarında başlayan işgallere karşı kurulmuşlardır. Bölgelerinin Türklüğünü kanıtlama, işgalleri protesto etme ve vatanı savunma amacı taşırlar.
• - Ortak Özellikleri: Genellikle bölgesel niteliktedirler (örn: İzmir Müdafaa-i Hukuk, Reddi İlhak). Savunma ve koruma amacı güderler. Halkın desteğini sağlamak ve örgütlenmeyi yaygınlaştırmak için kongreler düzenlemişlerdir. Mücadeleci, birleştirici ve vatansever bir anlayışla hareket etmişlerdir.
• - Milli Kongre Cemiyeti: Kuvayımilliye birliklerini birleştirmeyi, vatanın hak ve yararlarını korumayı amaçlamıştır. Milli birlik ve beraberliği sağlamaya çalışmıştır.
• 2. Azınlık Cemiyetleri:
• - Kuruluş Amaçları: Osmanlı Devleti'ni parçalayarak kendi bağımsız devletlerini kurmayı hedeflemişlerdir.
• - Örnekler: Hınçak ve Taşnak Cemiyetleri: Doğu Anadolu'da bağımsız bir Ermeni devleti kurmayı amaçlamışlardır. Pontus Rum Cemiyeti: Karadeniz'de bir Rum devleti kurmayı hedeflemiştir. Mavri Mira Cemiyeti: Batı Anadolu ve Doğu Trakya'yı Yunanistan'a katmayı amaçlamıştır.

⚠️ Dikkat: Milli Cemiyetler, Milli Mücadele'ye büyük destek verirken, Azınlık Cemiyetleri ülkenin bütünlüğünü tehdit etmiştir.

🇹🇷 Milli Mücadele Dönemi Önemli Gelişmeler

• Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919): Temsil Heyeti (Mustafa Kemal başkanlığında) ile İstanbul Hükümeti (Salih Paşa temsilinde) arasında yapılan ilk resmi görüşmelerdir.
• - Önemi: İstanbul Hükümeti, Temsil Heyeti'ni ve dolayısıyla Anadolu'daki milli hareketi resmen tanımıştır. Bu görüşmelerde "Mebusan Meclisi'nin İstanbul dışında toplanması" gibi konular ele alınmış, ancak İstanbul Hükümeti yetkilisi Salih Paşa, kararları kabineye kabul ettirme konusunda çekinceler yaşamıştır. Bu durum, Mustafa Kemal'in düşüncelerini İstanbul Hükümeti yetkilisine kabul ettirmeye çalıştığını ve Salih Paşa'nın İstanbul Hükümeti adına karar vermekten çekindiğini gösterir.
• Misakımillî (Milli Yemin): Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde alınan ve Türk vatanının sınırlarını, bağımsızlık ilkelerini belirleyen kararlardır.
• - Önemi: Türk milletinin vatanını kolay bırakmayacağını, topraklarını ele geçirmenin zor olduğunu tüm dünyaya ilan etmiştir. Bu kararların alınması ve Ulusal Kurtuluş Savaşı'nın başarıya ulaşması, Türk milletinin bağımsızlık azmini ve vatanseverliğini açıkça ortaya koymuştur. 💪
• Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920): I. Dünya Savaşı'nı bitiren, Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan ancak hiçbir zaman yürürlüğe girmeyen bir barış antlaşması taslağıdır.
• - Hukuksuzluğu: 1876 Kanun-i Esasi'ye göre uluslararası antlaşmaları onaylama yetkisi Mebusan Meclisi'ndeydi. Ancak Misakımillî kararlarının ardından İstanbul resmen işgal edilmiş ve Mebusan Meclisi dağıtılmıştı. Sevr Antlaşması ise padişah başkanlığında toplanan Saltanat Şurası tarafından onaylanmıştır. Bu nedenle antlaşma, hukuken geçersizdir ve Türk milleti tarafından asla kabul edilmemiştir.
• - Askeri Maddeleri: Zorunlu askerliğin kaldırılması, Osmanlı ordusunun sayısının 50.000 ile sınırlandırılması, tank, ağır makineli tüfek, top ve uçağının olmaması gibi maddelerle Osmanlı'yı tamamen savunmasız bırakmayı amaçlamıştır.
• - Sonuç: Türk milleti, Sevr Antlaşması'nı yırtıp atmış ve bağımsızlık mücadelesini zaferle sonuçlandırmıştır. 🌟

💡 İpucu: Sevr Antlaşması ölü doğmuş bir antlaşmadır. Hukuki geçerliliği yoktur ve Türk milletinin bağımsızlık azmini daha da güçlendirmiştir. Bu durum, tıpkı bir çocuğun sevmediği yemeği yemeyi reddetmesi gibi, milletimizin de dayatılan bu antlaşmayı kabul etmemesidir. 🍽️❌