🎓 7. Sınıf Noktalama İşaretleri Test 3 - Ders Notu ve İpuçları
Bu ders notu, 7. sınıf öğrencilerinin noktalama işaretleri konusundaki bilgilerini pekiştirmek ve testlerde karşılaşabilecekleri farklı soru tiplerine hazırlanmalarını sağlamak amacıyla hazırlanmıştır. Test, özellikle virgülün farklı görevleri ve yanlış kullanımları, noktalı virgül, soru işareti, üç nokta, kısa çizgi, eğik çizgi, iki nokta ve kesme işaretinin doğru kullanımı üzerine odaklanmaktadır. Hazırladığımız bu kapsamlı notlarla, noktalama işaretlerini daha iyi anlayacak ve sınavlarda başarıya ulaşacaksınız! 🚀
1. Virgül (,)
- Eş Görevli Sözcük ve Sözcük Gruplarını Ayırma: Bir cümlede art arda sıralanan aynı görevdeki kelimelerin veya kelime gruplarının arasına konur.
Örnek: Pazardan elma, armut, çilek aldık. 🍎🍐🍓 - Sıralı Cümleleri Ayırma: Birden fazla yüklemi olan, anlamca birbirine bağlı cümleleri ayırmak için kullanılır.
Örnek: Geldi, gördü, fethetti. 🚶♂️👀👑 - Uzun Cümlelerde Yüklemden Uzak Düşmüş Özneyi Belirtme: Cümlenin öznesi yüklemden çok uzakta kaldığında, özneyi vurgulamak ve anlam karışıklığını önlemek için kullanılır.
Örnek: Ahmet, dün akşamki toplantıda herkesi etkileyen bir konuşma yaptı. 🗣️ - Ara Sözleri veya Ara Cümleleri Ayırma: Cümle içinde açıklayıcı bilgi veren ara sözlerin veya ara cümlelerin başında ve sonunda kullanılır.
Örnek: Dedem, o iyi kalpli insan, her zaman bize yardım ederdi. ❤️ - Hitaplardan Sonra: Mektuplarda, e-postalarda veya konuşmalarda hitap edilen kişiden sonra konur.
Örnek: Sevgili Anneciğim, yarın geleceğim. 💌 - Tırnak İçine Alınmamış Alıntı Cümlelerden Sonra: Başka birinden aktarılan söz, tırnak içine alınmamışsa cümlenin sonunda virgül kullanılır.
Örnek: Yarın geleceğim, dedi. 💬 - Anlam Karışıklığını Giderme: Bazı cümlelerde kelimelerin yerinden veya virgülün eksikliğinden kaynaklanan anlam belirsizliğini ortadan kaldırmak için kullanılır.
Örnek: Genç, doktora yaklaştı. (Genç birisi mi yaklaştı, yoksa "genç" kelimesi birine mi hitap ediyor?)
Örnek: O, şiirleri daha çok beğendim. (Virgül olmasaydı "o şiirleri" şeklinde bir tamlama gibi algılanabilirdi.) 🤔
⚠️ Dikkat: Virgülün Yanlış Kullanıldığı Yerler
- Tekrar Bağlaçları Arasında: "Hem...hem", "ya...ya", "ne...ne", "ister...ister" gibi tekrar bağlaçlarının arasına virgül konmaz.
Örnek: İster gel ister gelme. (Doğru) ❌ İster gel, ister gelme. (Yanlış) - Zarf-Fiil Eklerinden Sonra: Cümlede tek bir zarf-fiil eki (-ip, -erek, -meden, -ince vb.) varsa, bu ekten sonra virgül konmaz. Ancak birden fazla zarf-fiil art arda sıralanırsa aralarına virgül konabilir.
Örnek: Koşarak geldi. (Doğru) ❌ Koşarak, geldi. (Yanlış) - Şart Ekinden (-se, -sa) Sonra: Şart ekinden sonra virgül kullanılmaz.
Örnek: Gelirse haber ver. (Doğru) ❌ Gelirse, haber ver. (Yanlış) - "de" Bağlacından Önce veya Sonra: "de" bağlacı kendinden önceki veya sonraki kelimeden virgülle ayrılmaz.
Örnek: Ben de geldim. (Doğru) ❌ Ben, de geldim. (Yanlış) - "ve", "veya", "yahut", "ya da" Bağlaçlarından Önce veya Sonra: Bu bağlaçlardan önce veya sonra virgül konmaz.
Örnek: Kitap ve defter aldım. (Doğru) ❌ Kitap, ve defter aldım. (Yanlış)
2. Noktalı Virgül (;)
- Cümle İçinde Virgüllerle Ayrılmış Tür veya Takımları Ayırma: Kendi içinde virgül bulunan grupları veya türleri birbirinden ayırmak için kullanılır.
Örnek: Erkek çocuklara Ali, Can, Emre; kız çocuklara Ayşe, Elif, Zeynep adları verildi. 👦👧 - Öğeleri Arasında Virgül Bulunan Sıralı Cümleleri Ayırma: Sıralı cümlelerin kendi içinde virgül varsa, bu cümleleri birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanılır.
Örnek: Sevinçten uçuyordu, gözleri parlıyordu; ama bir yandan da tedirgindi. ✨😟 - Özneden Sonra Kullanım: İkiden fazla eş değer ögeler arasında virgül bulunan cümlelerde, özneyi diğer ögelerden ayırmak için kullanılabilir.
Örnek: Yeni nesil, okumayı, araştırmayı, öğrenmeyi; eski nesil ise dinlemeyi, izlemeyi tercih ediyor. 📚📺
3. Soru İşareti (?)
- Soru Cümlelerinin Sonuna Konur: Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna konur.
Örnek: Yarın bize gelecek misin? ❓ - Bilinmeyen, Kesin Olmayan Bilgiler İçin: Bir bilginin doğruluğundan emin olunmadığında parantez içinde kullanılır.
Örnek: Yunus Emre (1238?-1320) Anadolu'da yaşamış büyük bir halk ozanıdır. 📜
⚠️ Dikkat: Soru İşaretinin Kullanılmadığı Yerler
- Sözde Soru Cümleleri ve Cevap Beklemeyen Cümleler: Soru eki veya kelimesi içerse bile, aslında bir soru sormayan, cevap beklemeyen cümlelerin sonuna soru işareti konmaz, nokta konur.
Örnek: Çıkarken kapıları neden kilitlemediğini bilmiyorum. (Bu bir açıklama cümlesidir, soru değil.) 🚪 - Yan Cümlecik Şeklindeki Soru İfadeleri: Cümle içinde yer alan ve temel cümlenin bir ögesi olan soru ifadelerinin sonuna soru işareti konmaz.
Örnek: Nereye gideceğimizi sordu. ➡️
4. Üç Nokta (...)
- Tamamlanmamış Cümlelerin Sonuna: Bitirilmemiş, eksik bırakılmış cümlelerin sonuna konur.
Örnek: Karşımda masmavi bir deniz... 🌊 - Alıntılarda Atlanan Yerleri Gösterme: Bir alıntıdan bazı bölümler çıkarıldığında, çıkarılan yerlerin yerine konur.
Örnek: "...birçok şey öğrendim." diye devam etti. 📖 - Sözün Kesildiğini, Devamının Okuyucuya Bırakıldığını Gösterme: Konuşmalarda veya anlatımda sözün bir yerde kesildiğini, gerisinin okuyucunun hayal gücüne bırakıldığını belirtir.
Örnek: O kadar çok şey yaşadık ki... 💭 - Kaba Sayıldığı İçin Yazılmak İstenmeyen Sözcüklerin Yerine: Argo veya küfürlü ifadelerin yerine kullanılır.
Örnek: O zamanlar ne ... insanlar vardı. 🤐
5. Kısa Çizgi (-)
- Satır Sonuna Sığmayan Kelimeleri Ayırma: Kelimeler hecelerinden bölünerek satır sonunda ayrılır.
Örnek: Öğren-ci 📚 - Kelimelerin Köklerini, Eklerini Gösterme: Dil bilgisinde kelime köklerini veya ekleri gösterirken kullanılır.
Örnek: gel-, -yor, -se/-sa ✍️ - Ara Sözleri veya Ara Cümleleri Ayırma: Virgül gibi, cümle içinde açıklayıcı bilgi veren ara sözlerin veya ara cümlelerin başında ve sonunda kullanılır.
Örnek: Yusuf -en iyi arkadaşım- yarın bize gelecek. 🧑🤝🧑 - Sayılar Arasında "Arasında, ve, ile, ila, -den...-e" Anlamı Vermek İçin: Tarihler, saatler veya sayılar arasında bir aralık belirtir.
Örnek: 1919-1922 yılları arasında. 🗓️
⚠️ Dikkat: Kısa Çizginin Yanlış Kullanıldığı Yerler
- İkilemeler Arasında: İkilemelerin arasına kısa çizgi konmaz.
Örnek: Çer çöp (Doğru) ❌ Çer-çöp (Yanlış)
6. Eğik Çizgi (/)
- Adres Yazımında: Apartman numarası ile daire numarası arasına ve semt ile şehir arasına konur.
Örnek: Lale Sokak, Mert Apt. No.: 21 / 8 adresine taşındık. 🏠 - Tarihlerin Yazımında: Gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için kullanılır.
Örnek: 02 / 04 / 2010 📅 - Dizeler Yan Yana Yazıldığında: Şiir dizeleri art arda yazıldığında her dizenin sonuna konur.
Örnek: Yıldızlar çamlara değer de geçer / Gün buradan başını eğer de geçer 🎶 - Genel Ağ (İnternet) Adreslerinde: URL'lerde kullanılır.
Örnek: https://www.tdk.gov.tr/ 🌐 - Dil Bilgisinde Ekleri Gösterme: Farklı ek seçeneklerini belirtmek için kullanılır.
Örnek: -a / -e, -lık / -lik 🗣️
⚠️ Dikkat: Eğik Çizginin Yanlış Kullanıldığı Yerler
- Eşdeğer veya Alternatif Anlamında: İki kelimeyi "veya" anlamında birleştirmek için her zaman uygun değildir, bazı durumlarda anlam karışıklığına yol açabilir. Genellikle "veya" bağlacı tercih edilmelidir.
Örnek: Fen / Edebiyat Fakültesi (Yanlış kullanım, "Fen ve Edebiyat Fakültesi" veya "Fen-Edebiyat Fakültesi" daha doğru olabilir, bağlam önemli.) 📚
7. İki Nokta (:)
- Açıklama ve Örnek Verme: Kendisinden sonra açıklama yapılacak veya örnekler verilecek cümlenin sonuna konur.
Örnek: Bulunma hâl ekleri şunlardır: -da/-de/-ta/-te. 📌 - Karşılıklı Konuşmalarda Konuşmacıyı Belirtme: Tiyatro metinlerinde veya diyaloglarda konuşan kişinin adından sonra konur.
Örnek: Hakan: Bugün neden durgunsun? 🎭
8. Kesme İşareti (')
- Özel Adlara Gelen Çekim Eklerini Ayırma: Kişi adları, yer adları, kurum adları (istisnalar hariç) gibi özel adlara gelen çekim eklerini ayırmak için kullanılır.
Örnek: Türk Dil Kurumu'ndan bu konuyu açıklamasını bekliyoruz. (Kurum adlarına gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz. Bu bir yanlış kullanımdır.) ❌
Doğru Örnek: Ankara'ya, Ayşe'nin, Türkiye'mizin 🇹🇷 - Sayılarla Birlikte Kullanılan Eklere Gelen Ekleri Ayırma: Sayılara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır.
Örnek: 1919 senesi Mayıs'ının 19'uncu günü Samsun'a çıktım. 🗓️ - Kısaltmalara Gelen Ekleri Ayırma: Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır.
Örnek: TDK'nin, TBMM'ye 🏛️
⚠️ Dikkat: Kesme İşaretinin Kullanılmadığı Yerler
- Kurum, Kuruluş, Kurul, Birleşim, Oturum ve İş Yeri Adlarına Gelen Ekler: Bu tür adlara gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz.
Örnek: Türk Dil Kurumunun (Doğru) ❌ Türk Dil Kurumu'nun (Yanlış) - Yapım Eklerinden Sonra: Özel adlara gelen yapım ekleri ve bu eklerden sonra gelen diğer ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
Örnek: Türkçenin, Ankaralı 🗣️
Genel İpuçları ve Tekrar Önerileri 💡
- Bol Bol Örnek İncele: Her noktalama işaretinin farklı kullanım alanları için bolca örnek cümle okuyun ve yazın. Günlük hayatta gördüğünüz metinlerdeki noktalama işaretlerinin neden kullanıldığını düşünün. 🧐
- Kural Defteri Tut: Her noktalama işaretinin temel kurallarını ve özellikle "dikkat" edilmesi gereken yerleri kendi cümlelerinizle bir deftere not alın. Bu, hem öğrenmenizi pekiştirir hem de hızlı tekrar yapmanızı sağlar. 📝
- Hata Yaptıkça Öğren: Yanlış yaptığınız sorulardaki noktalama işaretlerinin doğru kullanımını mutlaka tekrar edin. Hatalarınız, öğrenmeniz gereken kritik noktaları gösterir. 📈
- Sesli Okuma Yap: Cümleleri sesli okuyarak noktalama işaretlerinin anlam üzerindeki etkisini daha iyi kavrayabilirsiniz. Özellikle virgülün anlam karışıklığını giderme görevini bu şekilde fark edebilirsiniz. 🗣️
- Kelimelerin Görevlerini Anla: Virgülün özneyi ayırma, eş görevli kelimeleri ayırma gibi görevlerini anlayabilmek için cümlenin ögeleri konusuna da hakim olmak önemlidir. 🧠
Noktalama işaretleri, yazılı anlatımın doğru ve anlaşılır olmasını sağlayan temel unsurlardır. Bu notları dikkatlice inceleyerek ve bol pratik yaparak konuya tam hakimiyet sağlayabilirsiniz. Başarılar dilerim! 🌟