Lewis kovalent bağ Ders Notu

9. Sınıf Kimya: Lewis Kovalent Bağ Kavramı ⚛️

Kimyasal bağlar, atomların kararlı hale ulaşmak için birbirleriyle etkileşime girmesi sonucunda oluşur. Bu etkileşimlerden biri olan kovalent bağ, atomların son katmanlarındaki elektronları ortaklaşa kullanarak yeni ve daha kararlı bir yapı oluşturmasıdır. Lewis yapıları, atomların değerlik elektronlarını göstererek kovalent bağların oluşumunu ve molekül geometrilerini anlamamızı sağlayan basit bir gösterim yöntemidir.

Lewis Yapıları ve Değerlik Elektronları

Her atomun son enerji düzeyinde bulunan elektronlara değerlik elektronları denir. Lewis gösteriminde, bir elementin sembolü etrafına, değerlik elektronlarını temsil eden noktalar konulur. Bu noktalar, atomun bağ yapma yeteneği hakkında bilgi verir.

• Hidrojen (H) atomunun 1 değerlik elektronu vardır. Lewis gösterimi: H•
• Oksijen (O) atomunun 6 değerlik elektronu vardır. Lewis gösterimi: •Ö••• (Noktalar dört bir yana dağıtılır)
• Klor (Cl) atomunun 7 değerlik elektronu vardır. Lewis gösterimi: •Cl•••

Kovalent Bağ Oluşumu (Lewis Gösterimi ile)

Kovalent bağ, atomların oktet (8 elektron) veya dublet (2 elektron, özellikle H için) kuralına ulaşmak için değerlik elektronlarını ortaklaşa kullanmasıyla oluşur. Lewis gösterimi, bu ortaklaşa kullanılan elektron çiftlerini gösterir.

Tekli Kovalent Bağ

İki atomun birer elektronunu ortaklaşa kullanarak bir çift elektron oluşturmasıyla meydana gelir. Örneğin, hidrojen molekülü (H₂):

Her iki hidrojen atomunun birer değerlik elektronu vardır. Bu elektronları ortaklaşa kullanarak her iki atom da dublet kuralına ulaşır.

H• + •H → H:H (veya H-H)

Çiftli Kovalent Bağ

İki atomun her birinin ikişer elektronunu ortaklaşa kullanarak iki çift elektron (toplam 4 elektron) oluşturmasıyla meydana gelir. Örneğin, oksijen molekülü (O₂):

Oksijen atomunun 6 değerlik elektronu vardır. İki oksijen atomu, her biri ikişer elektron vererek toplam 4 elektronu ortaklaşa kullanır ve çiftli kovalent bağ oluşur. Her oksijen atomu bu şekilde oktet kuralına ulaşır.

•Ö••• + ••Ö••• → ••Ö::Ö•• (veya Ö=Ö)

Üçlü Kovalent Bağ

İki atomun her birinin üçer elektronunu ortaklaşa kullanarak üç çift elektron (toplam 6 elektron) oluşturmasıyla meydana gelir. Örneğin, azot molekülü (N₂):

Azot atomunun 5 değerlik elektronu vardır. İki azot atomu, her biri üçer elektron vererek toplam 6 elektronu ortaklaşa kullanır ve üçlü kovalent bağ oluşur. Her azot atomu bu şekilde oktet kuralına ulaşır.

•ÖÖ•• + ••ÖÖ• → •ÖÖ:::ÖÖ• (veya N≡N)

Ortaklanmamış (Bağlayıcı Olmayan) Elektron Çiftleri

Lewis yapılarında gösterilen ve bağ oluşumuna katılmayan değerlik elektronlarına ortaklanmamış elektron çiftleri denir. Bunlar, atom sembolü etrafında çiftler halinde gösterilir.

Örnek: Su Molekülü (H₂O)

Oksijen atomunun 6 değerlik elektronu, her bir hidrojenin ise 1 değerlik elektronu vardır. Oksijen, iki hidrojen atomuyla birer elektron ortaklaşarak iki adet tekli kovalent bağ oluşturur. Oksijenin geriye kalan 4 değerlik elektronu ise ortaklanmamış iki çift olarak kalır.

H• + •Ö••• + •H → H:Ö:H

• Oksijen etrafındaki iki nokta bağı temsil eder (H-O).
• Oksijen üzerindeki iki çift nokta ise ortaklanmamış elektron çiftleridir.

İyonik Bağdan Farkı

Kovalent bağda elektronlar atomlar arasında ortaklaşılırken, iyonik bağda elektronlar bir atomdan diğerine tam olarak aktarılır ve zıt yüklü iyonlar oluşur. Kovalent bağ genellikle ametal atomları arasında görülür.