📄 9. Sınıf Kimya: Lewis kovalent bağ Çalışma Kağıdı

💡 Çözüm Adımları:

Karbon (C) atomunun değerlik elektron sayısı 4'tür. Oksijen (O) atomunun değerlik elektron sayısı 6'dır.

Toplam değerlik elektron sayısı = \( 1 \times 4 \text{ (C)} + 2 \times 6 \text{ (O)} = 4 + 12 = 16 \) elektron.

Merkez atom, genellikle en az elektronegatif olan veya tek olan atomdur, bu durumda Karbon (C) merkez atomdur.

C atomunu iki O atomuna tek bağlarla bağlayalım: O-C-O. Bu durumda 4 elektron kullanıldı (2 bağ). Geriye \( 16 - 4 = 12 \) elektron kalır.

Kalan 12 elektronu dış atomların oktetini tamamlamak için kullanalım. Her bir O atomuna 6 elektron (3 çift) ekleyelim.

Bu durumda O atomlarının oktetleri tamamlandı (6 ortaklanmamış + 2 bağ elektronu = 8). Ancak C atomunun etrafında sadece 4 elektron var (2 bağ).

C atomunun oktetini tamamlamak için, O atomlarındaki ortaklanmamış elektron çiftlerinden birer tanesini C ile O arasına çift bağ olarak kaydıralım.

Lewis yapısı: \( \cdot \cdot \text{O} = \text{C} = \text{O} \cdot \cdot \)

Bağlayıcı elektron çifti sayısı: C ile O arasında ikişer tane olmak üzere toplam 4 bağlayıcı elektron çifti vardır.

Ortaklanmamış elektron çifti sayısı: Her bir O atomunda 2 tane olmak üzere toplam 4 ortaklanmamış elektron çifti vardır.

💡 Çözüm Adımları:

Azot (N) atomunun değerlik elektron sayısı 5'tir. Hidrojen (H) atomunun değerlik elektron sayısı 1'dir.

Toplam değerlik elektron sayısı = \( 1 \times 5 \text{ (N)} + 3 \times 1 \text{ (H)} = 5 + 3 = 8 \) elektron.

Merkez atom Azot (N)'dur. N atomunu üç H atomuna tek bağlarla bağlayalım:

\( \text{H} - \text{N} - \text{H} \)

\( \text{|} \)

\( \text{H} \)

Bu durumda 3 bağ için 6 elektron kullanıldı. Geriye \( 8 - 6 = 2 \) elektron kalır.

Kalan 2 elektronu merkez atom olan N'ye ortaklanmamış elektron çifti olarak yerleştirelim. Hidrojen atomları dublet kuralına uyar (2 elektron), Azot atomu ise 3 bağdan 6 elektron ve 1 ortaklanmamış çiftinden 2 elektron olmak üzere toplam 8 elektronla oktet kuralına uyar.

Lewis yapısı:

\( \text{H} - \text{N} \cdot \cdot - \text{H} \)

\( \text{|} \)

\( \text{H} \)

Molekülün polarlığı: \( \text{NH}_3 \) molekülünde N-H bağları, N ve H atomları arasındaki elektronegatiflik farkından dolayı polar kovalent bağlardır. Ayrıca, merkez atom olan Azot üzerinde ortaklanmamış bir elektron çifti bulunmaktadır. Bu ortaklanmamış elektron çifti ve polar N-H bağları, molekülün yük dağılımının simetrik olmamasına neden olur. Bu nedenle \( \text{NH}_3 \) molekülü polar bir moleküldür.

💡 Çözüm Adımları:

Oktet Kuralı: Atomların, son enerji seviyelerinde 8 elektron bulundurarak kararlı bir elektron düzenine ulaşma eğilimidir. Bu kurala uyan atomlar, soygazların (He hariç) elektron düzenine benzer bir yapıya sahip olurlar. Genellikle ikinci periyot ve sonraki periyotlardaki ametal atomları (C, N, O, F, Cl, Br, I vb.) kovalent bağ oluştururken oktet kuralına uymaya çalışır.

* Örnek: \( \text{Cl}_2 \) molekülünde, her bir Klor (Cl) atomu, diğer Klor atomuyla bir elektronu ortaklaşarak kendi etrafında 8 elektronu tamamlar.

\( \cdot \cdot \text{Cl} - \text{Cl} \cdot \cdot \)

\( \cdot \cdot \quad \cdot \cdot \)

Dublet Kuralı: Atomların, son enerji seviyelerinde 2 elektron bulundurarak kararlı bir elektron düzenine ulaşma eğilimidir. Bu kural, özellikle ilk periyot elementleri olan Hidrojen (H) ve Helyum (He) için geçerlidir. Helyum zaten kararlı bir soygazdır. Hidrojen ise kovalent bağ oluşturduğunda dublet kuralına uyarak Helyum'un elektron düzenine benzer.

* Örnek: \( \text{H}_2 \) molekülünde, her bir Hidrojen (H) atomu, diğer Hidrojen atomuyla bir elektronu ortaklaşarak kendi etrafında 2 elektronu tamamlar.

\( \text{H} - \text{H} \)